ΥΜΝΟΙ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

ΥΜΝΟΙ
ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Από τη Χορωδία τής Σχολής Εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής τής Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://ret-anadromes.blogspot.com/

Παρόλο που τα Χριστούγεννα εορτάζονται μέσα στην καρδιά τού χειμώνα είναι αλήθεια ότι όλοι μας νιώθουμε μέσα μας μια ζέστα παράξενη αυτές τις μέρες τού Δωδεκαήμερου. Είναι η ζέστα τής θείας Αγάπης που περισσότερο τις μέρες αυτές αναδιπλώνεται και μάς προσκαλεί σε μια πορεία καινούρια, ειρηνική και πνευματική προς το φτωχικό σπήλαιο τής Βηθλεέμ. Την αγάπη αυτή πήρε και η εικοσαμελής Βυζαντινή Χορωδία τής Σχολής Εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής τής Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, το Σάββατο το βράδυ, 20 Δεκεμβρίου 2008, και την έκανε ύμνο, προσευχή προς τον Γεννηθέντα Θεό.
             
   Εικ. Εντυπωσιακή εικόνα τού Θείου Βρέφους 
    με τα όργανα τού Πάθους στα πόδια Του.
   Από "δαντελωτό" δελτάριο του 19ου αιώνα
   (από το βιβλίο τού Κωνσταντίνου Δ. Καλοκύρη,
   Η Φάτνη των Χριστουγέννων, Ρέθυμνο 1992).



Το Πρόγραμμα περιελάμβανε επίκαιρους εκκλησιαστικούς ύμνους από τον κύκλο τής εορτής των Χριστουγέννων, μέλη, στο σύνολό τους, εκκλησιαστικών μελοποιών του 17ου και 18ου αιώνα, που αποδόθηκαν κάτω από τη στιβαρή καθοδήγηση τού χοράρχη και Πρωτοψάλτη τού Μητροπολιτικού μας Ναού κ. Ευαγγέλου Καπαϊδονάκη. Η καλαισθησία των διανθίσεων, των εκλεπτύνσεων και των διαφόρων ποικιλμάτων, αλλά και η φανερή δεξιοτεχνία χορωδών και χοράρχη στα ελεύθερα σημεία αυτοσχεδιασμού εντυπωσίασαν ιδιαιτέρα το ακροατήριο. Τους ύμνους, στην εν λόγω συναυλία, προλόγισε ο πανοσιολογιότατος Αρχιμανδρίτης Μύρων Καλαϊτζής, Ηγούμενος τής Ι. Μονής Αρκαδίου.
Ξεχωρίσαμε το κοντάκιο τού Ρωμανού τού Μελωδού «Η Παρθένος Σήμερον» (5ου-6ου αι.), σε καταγραφή τού ιθ΄ αι., μελωδία διαχρονική, που ο χρόνος άφησε μέχρι σήμερα εντελώς αναλλοίωτη. Χωρίς δεξιοτεχνικές υπερβολές, με ελεγχόμενη αναπνοή, εντυπωσιακά σβησίματα και απόλυτη συναίσθηση τής σημασίας τού ύφους οι χορωδοί φώτισαν και ανέδειξαν τον συγκεκριμένο εκκλησιαστικό ύμνο στο κοινό όσο καλύτερα μπορούσαν. Από την ερμηνεία τους δεν απέλειπε η κομψότητα, η καλλιέπεια, η χάρη και, οπωσδήποτε, το πνεύμα, παράγοντας απόλυτα αναγκαίος στην ερμηνευτική διαδικασία τής Εκκλησιαστικής Υμνολογίας.
Ακούστηκαν, επίσης, τα τροπάρια στις προφητείες τού εσπερινού «Λαθών ετέχθης» και «Ανέτειλας Χριστέ», μέλη Πέτρου τού Λαμπαδαρίου, ενώ ο ύμνος «Των νομικών Διδαγμάτων», Ιακώβου Πρωτοψάλτου τής Μεγάλης τού Χριστού Εκκλησίας (β΄μισό 19ου αι.)- που αποτελεί το δοξαστικό των Αίνων τής Κυριακής προ της Χριστού Γεννήσεως- αντήχησε σε ένα λαμπερό και αποτελεσματικό σόλο τού χοράρχη κ. Καπαϊδονάκη. Εμφανώς μοναδική η ποιότητα τής τεχνικής. νότες στρογγυλεμένες, σμιλεμένες φράσεις, απουσία αιχμών, εμμονή στην ποιότητα τού ήχου.
Ιδιαίτερα εντυπωσίασαν στο τέλος- πριν από τα παραδοσιακά κάλαντα Προποντίδας και Μικρασιάτικα, σε ήχο πλ. α΄- ο καλοφωνικός ειρμός «Άστρον ήδη ανατέταλκε», ψαλμικός στίχος σε ήχο Δ΄, τού πρωτοψάλτη Λυκούργου Αγγελόπουλου, και το «κράτημα» (τεριρέμ), σε ήχο Α΄, Ιωάννου τού Τραπεζούντιου (+1770), πρωτοψάλτου τής Μεγάλης τού Χριστού Εκκλησίας, τα οποία οι χορωδοί απέδωσαν με μια φωνή που έλαμπε σ’ όλες τις περιοχές, γενναιόδωρη, πλατιά, πειθαρχημένη, αγέρωχη και συνεπής. Το κράτημα είναι ένα μέλος που χρησιμοποιεί άσημες συλλαβές όπως τορορό, τεριρέμ, νενενά και άλλες παρόμοιες, επειδή, ακριβώς, ο μελοποιός δεν θέλει να δεσμευτεί από κανένα κείμενο, αλλά προτιμά να δώσει ξεχωριστή σημασία στη μελωδία, αναπτύσσοντας, με τον τρόπο αυτόν, έξοχες σελίδες καθαρής μουσικής.
Η άρτια προετοιμασία των χορωδών και η φανερή πίστη τους στα έργα που ερμήνευσαν είχε ως αποτέλεσμα να αναδειχθούν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο συνθέσεις εξαιρετικές και με μεγάλο ενδιαφέρον. Τα ηχοχρώματα και η παρουσίαση, γενικά, κινήθηκαν στο πνεύμα των αγίων ημερών των Χριστουγέννων και ζέσταναν τις παγωμένες ψυχές μας. Αποδόθηκαν με ακρίβεια και ασφάλεια και έγιναν σαφείς μάρτυρες τής σπουδαίας δουλειάς που τώρα και δέκα χρόνια συντελείται στην εν λόγω- αναγνωρισμένη από το Υπουργείο Πολιτισμού- Σχολή Βυζαντινής Μουσικής τής Μητροπόλεώς μας με τη σφραγίδα και πνοή τού δάσκαλου και Πρωτοψάλτη κ. Ευαγγέλου Καπαϊδονάκη. Σπουδαία η βοήθεια στο έργο τής διδασκαλίας στη Σχολή και τού συνεργάτη και συνδιδάσκοντα κ. Εμμ. Πρωτογεράκη. Με την ευκαιρία τής συμπλήρωσης δεκαετίας από την ίδρυση τής Σχολής (1998) και για την έν γένει προσφορά και των δύο στο υψηλό έργο τής διδασκαλίας τόσο από την εν λόγω Σχολή όσο και από το Αναλόγιο τού Μητροπολιτικού μας Ναού, ο πρώτος, και τού ναού τού Αγίου Κωνσταντίνου, ο δεύτερος, τιμήθηκαν αμφότεροι από τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ.κ. Άνθιμο, με το πέρας τής προχθεσινής Χριστουγεννιάτικης συναυλίας, με το αναμνηστικό μετάλλιο τής επίσκεψης στην Ι. Αρχιεπισκοπή Κρήτης τού Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου.
Θερμά συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές τής προχτεσινής συναυλίας για την άκρως ευσυνείδητη ερμηνεία τους. Μας έδωσαν ένα αληθινό μάθημα σεβασμού τόσο της παραδοσιακής μας μουσικής, όσο και των Αγίων Ημερών που διερχόμαστε. Τους ανήκουν θερμά συγχαρητήρια!!

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΑΠΌ ΤΟΝ ΔΗΜΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΩΝ

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΗΜΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΩΝ
ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://ret-anadromes.blogspot.com/


     Ο Δήμος μας, «έμπλεως» χαράς και ικανοποίησης για το πλούσιο έργο εξωραϊσμού τής πόλης μας που σε όλα τα «μέτωπα» επιτελεί, την Κυριακή που πέρασε, 21 Δεκεμβρίου 2008, έδωσε γενναιόδωρα το παρόν του και στο «μέτωπο» τού πολιτισμού, στο νεότευκτο «Σπίτι τού Πολιτισμού». Και ήταν η εκδήλωση αυτή η πρώτη- νομίζω με μια εξαίρεση- που πραγματοποιήθηκε στον συγκεκριμένο χώρο, που ευχόμαστε να καταστεί στο εξής εφαλτήριο πολιτισμού για τον τόπο και να σηματοδοτήσει την απαρχή παρόμοιων πολιτιστικών εκδηλώσεων, ώστε και η ονομασία τού χώρου με το εξαιρετικά βαρύνον β΄ συνθετικό να αληθεύει και το Ρέθυμνο να οδεύσει στην παλινόρθωση τού λαμπρού πολιτιστικού του παρελθόντος, που, δυστυχώς, σήμερα μόνο θλιβερή ανάμνηση αποτελεί.
     Όσον αφορά στην προχθεσινή μουσική εκδήλωση ήταν μια επιτυχής και αρμονική σύμπραξη τού κουιντέτου χάλκινων πνευστών οργάνων «Creta Brass” και τής «Νεανικής Συμφωνικής Ορχήστρας τού Κέντρου Νέων» τού Δήμου Ρεθύμνου, υπό τη διεύθυνση τού πολιτογραφηθέντος πια σε Ρεθεμνιώτη Ολλανδού αρχιμουσικού Ρίνο Χρίστ, που αποδεικνύεται- μαζί με τη κλαρινετίστα γυναίκα του κ. Ελένη- ένα σπουδαίο κεφάλαιο για τον τόπο μας στον χώρο τής μουσικής.
   Το Creta Brass (Αντ. Μαυράκης, Δέσποινα Σκανδαλάκη- τρομπέτα, Ρίνο Χρίστ- κόρνο, Μανόλης Σφακιανάκης- τρομπόνι, Χαρ. Παλιός- τούμπα)- γνωστό και καταξιωμένο από δεκάδες πετυχεμένες παρουσιάσεις σύνολο τής πόλης μας- παρουσίασε το Α΄ Μέρος τής εκδήλωσης. Το κουιντέτο επέλεξε ένα σαφώς δεξιοτεχνικά απαιτητικό πρόγραμμα, που έκανε έντονα αισθητή την απόλυτη επάρκειά του σε όλα τα κομμάτια που προτάθηκαν (Η Παρθένος Σήμερον, Κανών, Χριστουγεννιάτικο Εμβατήριο, Τρίγωνα Κάλαντα κ.λπ.). Και οι πέντε μουσικοί ερμήνευσαν με γνώση, ενθουσιασμό και συνέπεια. Είχε δε ξεχωριστό ενδιαφέρον ο προσωπικός τρόπος με τον οποίο διαμόρφωσαν τον ήχο τού κάθε οργάνου. Τα ομοιογενή πνευστά τής ορχήστρας χάρη στο θερμό και πλούσιο ηχόχρωμά τους απλώθηκαν υποδειγματικά χωρίς ίχνος σκιάς και πλημμύρισαν την αίθουσα τονίζοντας γενναιόδωρα τα πλούσια συναισθήματα που υποβάλλουν στην ψυχή τού ανθρώπου οι Άγιες αυτές Ημέρες τής Χριστιανοσύνης και της Γέννησης τού Θεανθρώπου.
    Στο Β΄ Μέρος, με τη «Νεανική Συμφωνική Ορχήστρα τού Κέντρου Νέων», υπό τη διεύθυνση τού Ρίνο Χριστ ήχησαν τόσο γνωστές χριστουγεννιάτικες μελωδίες, που γλυκαίνουν την εορταστική διάθεση τού ανθρώπου [Άγια Νύχτα (Fr. Gruber), Ρουμάνικα, Ελληνικά και Κρητικά Κάλαντα], όσο και εκλεκτά κομμάτια τού κλασικού ρεπερτορίου (Προκόφιεφ, Μότσαρτ, Μπάρτοκ, Ρότα)
    Εντυπωσιακό το «φινάλε» με την «Άγια Νύχτα» τού A. Adam, με τη σύμπραξη τού συνόλου των μουσικών Σχημάτων τού Κέντρου Νέων και σε σόλο τραγούδι από τις αδελφές Ειρήνη και Ελένη Τορνεσάκη. Γενικά, οι νεαρές τραγουδίστριες κινήθηκαν με εντυπωσιακή άνεση και ασφάλεια, προτείνοντας στο μουσικόφιλο κοινό έναν υπέροχο, μεστό και άκρως παλλόμενο ήχο. Και, ακόμα, μια εξαιρετικά πλούσια, δυνατή όσο και ομοιογενή φωνή, που ταυτόχρονα έδειχνε ιδιαίτερα εύπλαστη και λειτουργική. Με απόλυτη άνεση η φωνή τους περνούσε από έντονα δυναμικές διατυπώσεις σε απροσδόκητα τρυφερές, χαμηλές εξομολογήσεις.
   Η εν λόγω χριστουγεννιάτικη συναυλία δημιούργησε μια μαγευτικά ειρηνική βραδιά. Οι μουσικοί όσο και οι σολίστες τού «Κέντρου Νέων» τού Δήμου μας προσέφεραν στο ρεθεμνιώτικο κοινό ερμηνείες που χαρακτηρίζονται από ποιότητα και ξεχωριστή μουσική ευαισθησία και βεβαιότητα. Έδιναν την εντύπωση μιας ανάγνωσης που πήγαζε περισσότερο από το καλλιεργημένο πνεύμα, το συναίσθημα και την ψυχή παρά από το νου των μουσικών.
   Δεν έχουμε παρά να ευχηθούμε, να σφίξουμε το χέρι τού καθενός χωριστά και να τους ευχαριστήσουμε όλους για τη δυνατότητα που μας έδωσαν να περπατήσουμε μαζί τους στα όμορφα μονοπάτια τής Μουσικής, να γνωρίσουμε, να αισθανθούμε, να ζήσουμε και να χαρούμε τις ομορφιές της και ακόμα, να ζήσουμε μια ανεπανάληπτη χριστουγεννιάτικη ανάταση και ευφορία.

ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ΟΥ ΑΙΩΝΑ Επεισόδιο Απεργίας μαθητών τού Γυμνασίου στα 1937

Με αφορμή τις πρόσφατες μαθητικές καταλήψεις

ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ ΣΤΙΣ
ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ΟΥ ΑΙΩΝΑ
Επεισόδιο Απεργίας μαθητών τού Γυμνασίου στα 1937

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://ret-anadromes.blogspot.com/

   Σύμφωνα με τους αυστηρούς κανονισμούς των σχολείων στις αρχές τού 20ου αιώνα, τόσο στην πόλη μας όσο και σε κάθε πόλη τής Ελλάδας, το μαθητικό πηλήκιο ήταν υποχρεωτικό για τους μαθητές μέχρι και τη δεκαετία τού εξήντα. Μπορεί να μην είχαν φαγητό για να φάνε, παντελόνι για να φορέσουν, τετράδιο ή βιβλίο για να αγοράσουν—τότε αγόραζαν τα σχολικά βιβλία— το καπέλο, όμως, έπρεπε να το αγοράσουν και να το φορούν αναγκαστικά κατά τις εξόδους τους στην πολιτεία. Ουαί και αλίμονο στον μαθητή εκείνο που κυκλοφορούσε στον δρόμο ή πήγαινε στο σχολείο χωρίς πηλήκιο. Η ποινή ήταν δεδομένη και βεβαία. αποβολή και διαγωγή κοσμία.

Το σχολικό τσόχινο πηλήκιο ήταν ένα αληθινό έργο τέχνης. Το κοσμούσαν η μπλε κορδέλα (σειρήτιο), για το 1ο Γυμνάσιο- το Πρακτικό- και η κίτρινη για το 2ο Γυμνάσιο- το Κλασικό- και τα γράμματα Γ. Ρ. εκατέρωθεν τής «σοφής» κουκουβάγιας. Στη βάση τής «γλαύκας» σχηματιζόταν με αριθμούς ο Αριθμός Μαθητολογίου. Με αυτόν τον τρόπο, ο παιδονόμος (επιστάτης) παίρνοντας αυτόν τον αριθμό, ανακάλυπτε την επόμενη μέρα τον ζόρικο μαθητή— τον, κατ' άλλους, «φτωχούλη τού Θεού»[1].

Εικ. Μαθητής και Μαθήτρια τού παλιού Ρεθύμνου με το μαθητικό πηλήκιο και την ποδιά, αντίστοιχα


Οι μαθήτριες, πάλι, φορούσαν μαύρη και αργότερα μπλε ποδιά, δηλαδή ολόσωμο μαύρο φόρεμα, μέχρι κάτω από το γόνατο, με λευκό γιακαδάκι. Και ήταν μια αληθινή ομορφιά να βλέπεις πλημμυρισμένους μέσα σε αυτό το μπλε χρώμα να κινούνται οι δρόμοι τού Ρεθύμνου, ιδιαίτερα τις ώρες που χτυπούσε το κουδούνι και έβγαινε έξω σύσσωμο αυτό το μελισσολόι τού Θηλέων. Το κούρεμα ήταν επιβεβλημένο «σύρριζα» και ίσχυε για όλους τους μαθητές των Γυμνασίων, ενώ οι μαθήτριες είχαν τα μαλλιά τους δεμένα προς τα πίσω.

Με αυτήν την αμφίεση οι μαθητές και οι μαθήτριες έπρεπε να κυκλοφορούν ως τις 7 ή 8 το βράδυ, ανάλογα με την εποχή και την ώρα δύσης τού ήλιου. Μετά από αυτό το ωράριο, η έξοδος στην πόλη δεν επιτρεπόταν. Υπήρχε παιδονόμος που λεγόταν Κανάκης και ήταν άτεγκτος… «κατάσκοπος» τής μαθητικής ζωής. Αλίμονο στον μαθητή που θα κυκλοφορούσε έξω μετά το παραπάνω χρονικό όριο. Την άλλη μέρα θα έβλεπε το όνομά του να "φιγουράρει" στον «πίνακα των τιμωριών», μαζί με την αναγραφή τής αιτίας και της σχετικής ποινής που αυτή συνεπαγόταν: «Ο μαθητής (τάδε) εφωράθη κυλοφορών νύκτωρ, εν τη οδώ (τάδε) και περί ώραν (τάδε). Ο Σύλλογος των Καθηγητών αποβάλλει τούτον επί …..ήμερον».Εκτός τού χρόνου κυκλοφορίας, μερικές ακόμη από τις απαγορεύσεις που αφορούσαν στους μαθητές τής εποχής εκείνης ήταν το μακρύ μαλλί, ο κινηματογράφος, το θέατρο και η επίσκεψη κέντρων διασκέδασης ή ταβερνών αργά την νύκτα (μετά τις 8.30) ή έστω και το απόγευμα, όσον αφορά στον κινηματογράφο (απογευματινή παράσταση), για ταινίες, όμως, που δεν είχαν τον χαρακτηρισμό «παιδικές» και γενικότερα για κάθε ακατάλληλο και ρυπαρό θέαμα, που δεν έπρεπε να φτάσει στα χέρια των μαθητών, με κίνδυνο, στην αντίθετη περίπτωση, να τιμωρηθούν οι ίδιοι οι γονείς και κηδεμόνες των μαθητών[2].

Να σημειώσουμε ότι οι απαγορεύσεις αυτές ίσχυαν και κατά τις…θερινές διακοπές, όπως βλέπουμε από ανακοίνωση στις τοπικές εφημερίδες, όπου μεταξύ άλλων διαβάζουμε και τα εξής χαριτωμένα: «Γνωστόν γίνεται τοις μαθηταίς τοις παραμένουσι και παρεπιδημούσιν εν τη πόλει κατά τας θερινάς διακοπάς ότι πάσα αυτών ακοσμία παρατηρουμένη υπό των Καθηγητών ή τού παιδονόμου θα λαμβάνεται υπό σημείωσιν και κατά το επιόν σχολικόν έτος θα υπόλογίζεται εν τη καταστάσει των μαθητών και θα τιμωρείται προσηκόντως. Απαγορεύεται το καπνίζειν και το χαρτοπαίζειν εντός των καφενείων (Εκ τού Γραφείου τού Γυμνασίου)»[3].

Κατά τους απογευματινούς περιπάτους στην Αρκαδίου, στην Κουντουριώτη ή στην προκυμαία, εφόσον οι μαθητές συναντούσαν καθηγητή, όφειλαν απαραιτήτως να αποκαλυ­φθούν «εις ένδειξιν χαιρετισμού, σεβασμού, υπακοής και κοσμιότητος ένεκεν».


Απεργία μαθητών Γυμνασίου

Στα χρόνια αυτά (1936, παραμονές δικτατορίας Μεταξά) παρακολουθούμε και τις πρώτες, υποθέτουμε, μαθητικές «αντιδράσεις», την πρώτη «μαθητική απεργία» στην Αθήνα, που σύντομα επεκτάθηκε και στην επαρχία, στα Χανιά και το Ηράκλειο, όχι όμως και στο Ρέθυμνο, πράγμα το οποίο χαιρετίζουν με ενθουσιασμό οι τοπικές εφημερίδες, γιατί οι Ρεθεμνιώτες μαθητές δεν ντρόπιασαν τις παλιές και τίμιες παραδόσεις τής πόλης των γραμμάτων! «Και βέβαια, γράφει η τοπική εφημερίδα, οι μαθητές είχαν και δίκαια αιτήματα, αλλ’ αυτά πνίγονται, δυστυχώς, στον όγκο τής τεμπελιάς και της ημιμαθείας. Και πώς να μη γίνωνται οι μαθητικές απεργίες και πώς να μην επεκτείνονται αφ’ ού σοβαρά αθηναϊκά φύλλα δημοσιεύουν και φωτογραφίας των απεργών με κοντά πανταλόνια. Πρόοδος τζανούμ στον τόπο μας, πώς να καθυστερήσει και η… Κρήτη!! Απεργία, λοιπόν, των μαθητών τού Γυμνασίου και στα Χανιά και στο Ηράκλειο. Να μη βασκαθούν οι γονείς που υπερηφανεύονται γι’ αυτά των τα καμάρια». Και συνεχίζει η τοπική εφημερίδα για τους Ρεθεμνιώτες μαθητές: «Μπράβο στα παιδιά μας. Μπράβο στις οικογένειες και στους καθηγητές των που έχουν ενσταλάξει αρκετό αντίδοτο στο δηλητήριο της τεμπελιάς και της αναρχίας των μυαλών και των ιδεών»[4].


Ανάγκη παιδονομίας

Πάντως, στα πλαίσια τής παραπάνω απεργίας, που πραγματοποιήθηκε στους γειτονικούς νομούς και την Αθήνα, κάποια έκτροπα φαίνεται να παρατηρήθηκαν και στην πόλη μας τις αμέσως προηγούμενες μέρες, αφού ένα μήνα πιο πριν, η ίδια εφημερίδα (Ο Τύπος)[5], με τον κάλαμο τού εκδότη της, ασφαλώς, Μάνου Τσάκωνα (το άρθρο υπογράφεται με τα αρχικά Μ.Β.Τ.) καταγγέλλει την ρεθεμνιώτικη αντιβενιζελική εφημερίδα «Εμπρός», που σε παρεκτροπή, όπως γράφει, των μαθητών τής Σ.Μ.Ε (Σχολής Μέσης Εκπαίδευσης) Ρεθύμνου, επιδίδεται σε αδικοτάτην επίθεση, με καταιγισμό μύδρων και ύβρεων, κατά των εκπαιδευτικών εν γένει λειτουργών τής πόλης μας[6]. «Εν ώ ημείς, γράφει «Ο Τύπος», εθεωρήσαμεν ότι καθήκον μας ήτο να ενημερώσωμεν επί του καταγγελθέντος ημίν επεισοδίου αμέσως μεν τότε τον Σύλλογον Καθηγητών, εις πρώτην δε δοθείσαν ευκαιρίαν την Διοίκησιν τής Χωροφυλακής Ρεθύμνης, ίνα αποκαλυπτομένων των παρεκτραπέντων νεανίσκων ληφθούν κατ’ αυτών τα ανάλογα σωφρονιστικά μέτρα».Προς τούτο η εφημερίδα, με αφορμή τα έκτροπα αυτά, ζητεί τον διορισμό παιδονόμου, γιατί, όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά:«οι αναμορφωταί, δυστυχώς, της εκπαιδεύσεως εν τω Κέντρω, που ηθέλησαν να μεταφυτεύσουν πληθωρικώς τους εν τη προωδευμένη Δύσει θεσμούς, ηγνόησαν τας άλλας κοινωνικάς συνθήκας και εθεώρησαν περιττόν τον παιδονομικόν θεσμόν»[7].


[1] Δαφέρμου Αντώνη, Παραδοσιακά επαγγέλματα που χάνονται, Ρέθυμνο 2007, 287.
[2] "Δια τους γονείς και κηδεμόνας", Κρητική Επιθεώρησις 23/7/1937.
[3] «Γυμνάσιον Ρεθύμνης», Κρητική Επιθεώρησις 8-7-1922.
[4] «Μαθητικαί απεργίαι», Ο Τύπος 17-3-1936.
[5] «Ανάγκη Παιδονομίας», Ο Τύπος 21-2-1936.
[6] Εφημερ. «Εμπρός» τής 18-2-1936.
[7] «Ανάγκη Παιδονομίας», Ο Τύπος 21-2-1936.

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ, Η ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΕΟΡΤΩΝ, Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ, Η ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΕΟΡΤΩΝ, Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Ὑπάρχουν δυο πολύ σημαντικά χωρία στήν Ἁγία Γραφή πού ἀναφέρονται στό θέμα τής Γεννήσεως τού Θεανθρώπου. Τό ἕνα τό διαβάζουμε στό πρῶτο κεφάλαιο τοῦ Κατά Ἰωάννην Εὐαγγελίου (στιχ. 14): «Ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο...». Ὁ Λόγος, δηλαδή, τό δεύτερο πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος, ὁ ἐκ τοῦ Πατρός γεννόμενος Λόγος, σαρκώθηκε, έγινε «σάρξ». «Ὁ ἀχώρητος παντί... ἐχωρήθη ἐν σαρκί..». Γεγονός απερινόητο, ανείπωτο, αναμφισβήτητο, ξεπερνάει τήν ἀνθρώπινη σκέψη καί λογική. Δέν εἶναι, όμως, παράλογο. Εἶναι ὑπέρλογο, που στέκεται άνω καί πέρα ἀπό κάθε λογική, πέρα από τή μικρή, τή λυμφατική και καχεκτική λογική τοῦ μικροῦ ἀνθρώπου.
Η ἐνσάρκωση, ἡ ἐνανθρώπηση τοῦ Θεοῦ Λόγου είναι περαιτέρω ἕνα ὑπερφυέστατο καί ταυτόχρονα χαρούμενο μυστήριο!. Εἶναι, ὅπως διαβάζουμε στήν Α' προς Τιμόθεο Επιστολή (3,16)- καί αὐτό είναι τό δεύτερο χωρίο- τό μέγα τῆς πίστης μας μυστήριο. Γράφει ὁ Ἀπόστολος των Εθνών: «Μέγα ἐστί τό τῆς εὐσεβείας μυστήριο...». Και ποιό εἶναι αὐτό το μυστήριο; Είναι, ακριβώς, το «Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκί»… Μυστήριο μέγα πού δέν λογικοποιεῖται, που δέν χωράει στή λογική μας. Ὅσο κι ἄν θελήσουμε νά τό πιάσουμε, να το ἐγγίσουμε τόσο αυτό φεύγει, απομακρύνεται, τόσο ἀπλησίαστο γίνεται σε μας.
Καί δέν μποροῦμε, βέβαια, γιά τόν λόγο αὐτόν, νά τό ἀπορρίψουμε και να το αρνηθούμε. Γιατί τότε θά εἴμαστε ολότελα «τρελοί», θα φθάναμε στον χώρο τού παραλόγου. Γιατί, μήπως δέν ὑπάρχουν στη ζωή καί στόν χῶρο τῆς φύσης καί τῆς ἀνθρώπινης εμπειρίας τόσα πράγματα ἀνεξερεύνητα; Πράγματα πού τά δεχόμαστε ἔτσι ὅπως εἶναι καί ἔτσι ὅπως παρουσιάζονται μπροστά μας; Γιά παράδειγμα τά ἀξιώματα, τά αἰτήματα τῆς μαθηματικῆς ἐπιστήμης, οἱ ὁρισμοί καί οἱ ἀρχές τῆς φυσικῆς τί εἶναι; Δεν εἶναι προτάσεις, ἀξιώματα, πού δέν ἀποδεικνύεται ἡ ἀλήθειά τους μέ τή λογική και τη σοφία τού ανθρώπου; Δεν εἶναι δόγματα πού τά πιστεύουμε, τα αποδεχόμαστε καί τά παραδεχόμαστε έτσι όπως έχουν, χωρίς συζήτηση; Διαφορετικά, αν τα θέταμε υπό τον ανθρώπινο έλεγχο, καμιά πρόοδος δέν θά γινότανε καί σ' αὐτές ἀκόμη τις θετικές επιστήμες.
Κατά τον ίδιο τρόπο και τό κατ’ εξοχήν μυστήριο τής θείας τού Χριστού Οικονομίας, το μυστήριο τής Γεννήσεως Του καί, γενικά, όλα τά μυστήρια τῆς πίστεώς μας τά ἀποδεχόμαστε έτσι ὅπως ἔγιναν καί ὅπως εἶναι, δείχνοντας ταπείνωση καί ὑπακοή, σάν ἐκείνη πού ἔδειξαν ἡ Μαρία καί ὁ Ἰωσήφ ὁ Ναζωραίος. «Μαρία τί τό δρᾶμα τοῦτο ὅ ἐν σοί τεθέαμαι;», λέει Εκεῖνος. «Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεί ἄνδρα οὐ γινώσκω;», ἐρωτᾶ Εκείνη τόν Ἀρχάγγελο. Ὅμως, τελικά, και οι δυο ἀποδέχονται αὐτό πού ὁ Θεός επιτάσσει, όσο καί ἄν αυτό τούς φαίνεται παράλογο, μή... λογικό και ἄπιαστο, έξω από τήν ἀνθρώπινη σοφία και λογική. Γιατί γνωρίζουν καί πιστεύουν ακράδαντα, σύμφωνα και με το αρχαίο ρητό, ὅτι: «ὅπου Θεός βούλεται νικᾶται φύσεως τάξις». Καί λοιπόν; Ύστερα από όλα αυτά, τι μπορούμε εμείς ν’ αντιπροτείνουμε; Ότι, ακριβώς, τό μυστήριο τῆς θείας Οικονομίας, της ἐνανθρωπήσεως τού Θεού αὐτήν τήν ὑπακοή ἀπαιτεῖ ἀπ' ὅλους μας. Ἀπ' ἐδῶ θ' ἀρχίσουμε τήν υποπιαστική, τη δύσκολη ανοδική πορεία μας στόν δρόμο τής λύτρωσής μας. Ὁ Θεός φανερώθηκε... στην Βηθλεέμ όχι ὅπως στό Χωρήβ «μέ βροντές καί ἀστροπέλεκα». Φανερώθηκε «ἐν σαρκί» ως ένα ταπεινό και άσημο Βρέφος ανακείμενον εν τη φάτνη, μέ μορφή και σάρκα ἀνθρώπινη.
Γιά ποιό λόγο, για ποιο σκοπό; Γιά νά λυτρώσει ο Θεός τόν ἄνθρωπο· «’Ὁ Λόγος Σάρξ ἐγένετο, ἵνα ἡ Σάρξ γένηται Λόγος»· γιά νά λυτρώσει και «απαλλάξει ὅσους φόβῳ θανάτου διά παντός τοῦ ζεῖν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας» (Εβρ. β΄,15). Για να «ἐξαγοράσει» ἀπ' τήν αἰώνια καί ἀδυσώπητη αἰχμαλωσία τό ἀνθρώπινο γένος. Καί ὁ Ψαλμωδός τοῦ 110 Ψαλμοῦ παίρνοντας ἀφορμή ἀπ' τό γεγονός τῆς σωτηρίας καί λύτρωσης τοῦ Ἰσραήλ ἐκ τῆς δουλείας τοῦ Φαραώ, προφητεύει καί μιλάει γιά τήν πνευματική λύτρωση τοῦ νέου Ἰσραήλ από τη δουλεία τής αμαρτίας. Λύτρωση καί ἀπελευθέρωση ἀπ' τήν πνευματική ὑποδούλωση τοῦ νοητοῦ Φαραώ. «λύτρωσιν ἀπέστειλε Κύριος τῷ λαῷ αὐτοῦ», λέει στό στίχο 9 τοῦ Ψαλμοῦ αὐτοῦ. Καί τό μήνυμα αὐτό τῆς Λύτρωσης θά ἀκούγεται για πάντα, μέχρι τότε πού θά κλείσει ὁριστικά ο κύκλος τής ανθρώπινης ἱστορίας.. Και εἶναι ἀνάγκη νά ἀφουγκραζόμαστε τοῦτο τόν λόγο καθημερινά. Και το συμπέρασμα όλων αυτών. όντας μέλη τῆς Ἐκκλησίας, δηλαδή μέλη τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, εἴμαστε αὐτομάτως λυτρωμένοι. Ἡ βεβαιότητα, ἡ σιγουριά τῆς σωτηρίας εἶναι δεδομένη, και ἡ χαρά μας πραγματικότητα. Ἄλλο ἄν δέν τό καταλαβαίνουμε ἤ δέν τό ἀπολαμβάνουμε για την άνθρώπινη αδυναμία. Όμως, αν «ο νόμος διά Μωϋσέως ἐδόθη» (δόθηκε, δηλαδή, στά χέρια τοῦ Μωϋσῆ), «ἡ χάρις διά Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο».

ΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

ΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ- Η ΚΑΤΑ ΚΑΙΡΟΥΣ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑΤΟΣ

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://ret-anadromes.blogspot.com/

   Με την ευκαιρία τής δημοσίευσης τού παρόντος άρθρου μου επιθυμώ να εκφράσω και δημοσία την προσωπική μου αγανάκτηση για τις τελευταίες όλως ακατανόητες εξελίξεις[1], να προχωρήσει το Υπουργείο Παιδείας με εξώδικο- διά τού «Κέντρου Αποκατάστασης Παιδιών Κρήτης», που εδρεύει στα Χανιά και από τον Οκτώβριο, όπως πληροφορηθήκαμε, υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας- σε έξωση και μάλιστα εντός μηνός (!)- σαν να επρόκειτο για κανένα συνηθισμένο νοικοκυριό- τού Μουσικού Σχολείου από το κτίριο που αυτό στεγάζεται τα τελευταία 14 χρόνια, χωρίς καμιά σκέψη για το πώς ένα Σχολείο προσφοράς, με 125 μαθητές και σωρεία σοβαρών λειτουργικών προβλημάτων, θα μπορέσει να συνεχίσει τη λειτουργία του.
Μόνη λύση η προώθηση τού θέματος τής ανέγερσης τού νέου Μουσικού Σχολείου στο Σφακάκι, το οποίο κακώς έχει περιέλθει σε στασιμότητα.

ΤΟ ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟ (1922- 1983)

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-13), ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-18), αλλά και η Μικρασιατική Καταστροφή (1922), άφησαν και στην πόλη μας δεκάδες ορφανά αλλά και άφθονες δυσπραγούσες και άπορες οικογένειες. Ο τόπος, όσο τίποτε άλλο, τη στιγμή εκείνη χρειαζόταν ένα Ορφανοτροφείο. Ο τότε (1922) Νομάρχης Ρεθύμνου Γ. Γαλάνης καλεί Επιτροπή, προκειμένου να βρουν το μέρος όπου αυτό θα ανεγειρόταν. Κατέληξαν ότι το ορφανοτροφείο έπρεπε να λειτουργήσει στον Τεκέ Μπαμπά. Η πλήρης ονομασία τού χώρου ήταν Τεκές Μπεκτασίδων «Χασάν Μπαμπάς». Πρόκειται για οθωμανικό μοναστήρι- στη θέση τού σημερινού Μουσικού Σχολείου και πρώην Ορφανοτροφείου και Δημοτικού Νοσοκομείου- που είχε ιδρυθεί στη δεκαετία τού 1870- 80, σε μια έκταση όπου σε αφθονία φύονταν οι αθάνατοι- και κατεδαφίστηκε το 1923, για να αναγερθεί το εν λόγω Ορφανοτροφείο.

Μόνος ο τότε Δήμαρχος[2] πρότεινε ως καταλληλότερο χώρο τα Οθωμανικά σχολεία με το επιχείρημα ότι ήταν πιο δαπανηρή η εγκατάσταση στα οικήματα τού Τεκέ Μπαμπά. Για την επισκευή των Οθωμανικών σχολείων θα απαιτούνταν μόνο 50.000 δραχμές, ενώ για τον Τεκέ 100.000. Όμως, οι υπόλοιποι τής Επιτροπής υποστήριζαν επίμονα ότι τα Μουσουλμανικά σχολεία ήταν ακατάλληλα για την εγκατάσταση τού Ορφανοτροφείου, λόγω της μικρής τους έκτασης, ενώ τα οικήματα τού Τεκέ έχουν γύρω- γύρω κτήματα, που, αν καλλιεργούνταν από τα ορφανά, θα μπορούσαν να τους παρέχουν όλα τα απαραίτητα λαχανικά (πατάτες, κρεμμυδάκια, ντομάτες κ.α.), χωρίς να αναγκάζονται να καταφεύγουν στην αγορά.

Εκτός από τον Τεκέ, όμως, έλεγαν ότι για το Ορφανοτροφείο θα μπορούσε να διατεθεί και το σπίτι τού Τζιτζαράπη[3], όπου ήταν εγκατεστημένη, άλλοτε, η Νομαρχία, όπως και το σημερινό Τζαμί της Νερατζέ[4], γύρω από το οποίο υπήρχε και αρκετή έκταση με κήπο.

Η Επιτροπή καταλήγοντας πρότεινε στον Υπουργό Πρόνοιας ότι, τελικά, τα Οθωμανικά σχολεία θα έπρεπε να αποδοθούν για την εγκατάσταση των χριστιανικών εκπαιδευτηρίων[5], ενώ το Ορφανοτροφείο αποφασίστηκε να λειτουργήσει στον Τεκέ Μπαμπά, όπου και οικοδομήθηκε (εικ.1) και λειτουργούσε μέχρι πριν λίγες δεκαετίες (1983), για να αποδοθεί στις μέρες μας (1994) στο Μουσικό Σχολείο τού νομού μας.

Εικ. 1. Το ορφανοτροφείο Αρρένων (σημερινό Μουσικό Γυμνάσιο τότε Γερμανικό Νοσοκομείο (1940-44) με δύο μεγάλους σταυρούς του Ερυθρού Σταυρού επί των τοίχων του (φωτ. Εμμ. Ζακάκη).

 

Η ίδρυση τού Ορφανοτροφείου έγινε με Βασιλικό Διάταγμα τού Γεωργίου τού Β΄, της 17ης Οκτωβρίου 1923 και δημοσιεύθηκε στην «Εφημερίδα τής Κυβερνήσεως τού Βασιλείου τής Ελλάδος», στις 31 Οκτωβρίου 1923 (τ. 1ο, αρ. Φ. 313)[6]. Η πλήρης επωνυμία τού ιδρύματος, κατά το ως άνω Βασιλικό Διάταγμα, ήταν: «Εθνικόν Ορφανοτροφείον Αρρένων Ρεθύμνης».Στην πρώτη, κιόλας, δεκαετία λειτουργίας τού Ιδρύματος, το έτος 1931, βρίσκουμε την εφημερίδα «Κρητική Επιθεώρηση» να διαμαρτύρεται εντόνως, γιατί στο Ορφανοτροφείο, λέγει, ένα έτος και πλέον, δεν υπάρχει παιδαγωγός και η θέση του παραμένει κενή. Ούτε, συνεχίζει χαρακτηριστικά η ίδια εφημερίδα, στο ίδρυμα υπάρχει ένα «συνεργείον εις το οποίον οι τρόφιμοι να εξασκώνται και να μανθάνουν μίαν τέχνην, διά τής οποίας αύριον φεύγοντες εξ αυτού θα είναι ικανοί να ζήσουν εν τη κοινωνία. Οπότε, καταλήγει το δημοσίευμα, δεν βλέπομεν άλλον λόγον διαμονής των τροφίμων του εν αυτώ παρά μόνον διά να τρέφωνται και διά να έχουν μίαν στέγην προσωρινήν εις βάρος τής μορφώσεως και διαπαδαγωγήσεώς των. Σήμερον, λοιπόν, το Ορφανοτροφείον μας μόνον αλητόπαιδας μπορεί να δημιουργή και ουδέν πλέον»[7].

Στο εν λόγω κτίριό του το Ορφανοτροφείο Ρεθύμνου λειτουργούσε τόσο ως οικοτροφείο όσο και ως Δημοτικό Σχολείο, με πρώτο Διευθυντή του τον Εμμ. Χαρκιανάκη, και Πρόεδρο τής Δ. Επιτροπής τον τότε Νομάρχη Εμμ. Σειραδάκη. Διευθυντές, πάλι, τα τελευταία χρόνια λειτουργίας του (1950 και εξής), που πολλοί τους διατηρούμε ακόμα στη μνήμη μας, το Ορφανοτροφείο είχε τον λόγιο δάσκαλο Θεοχάρη Σαριδάκη, και τον αείμνηστο ιεροδιδάσκαλο Γεώργιο Θωμαδάκη. Στη δεκαετία, πάντως, του πενήντα οι μαθητές τού Ορφανοτροφείου, στα πλαίσια μιας γενικότερης πολιτικής τής εποχής, διασπείρονται- μάλλον ένα μέρος αυτών- στα πολυθέσια σχολεία τής πόλης[8]. Ίσως, πιστεύω, γιατί δεν θα επαρκούσε να καλύψει τις διδακτικές ανάγκες των τροφίμων του το 1τάξιο Δημοτικό Σχολείο τού Ιδρύματος, όπως το βρήκαμε στα αρχεία να λειτουργεί στα 1950.

Όλοι οι παλιότεροι διατηρούμε ακόμα στη μνήμη μας την εικόνα των ορφανών, ντυμένων όλων ομοιόμορφα, με το χαρακτηριστικό εκείνο χακί γκρίζο κουστουμάκι, να παρελαύνουν στις εθνικές επετείους ή να οδηγούνται ομαδικά στον Μητροπολιτικό ναό των Εισοδίων για τον συνήθη κυριακάτικο εκκλησιασμό- μαζί και με τα άλλα σχολεία τής πόλης- και με μόνιμη θέση τού Ιδρύματος επί τής σολέας, στη βορινή πλευρά τού ναού.

Τα αρχεία τού Ορφανοτροφείου Ρεθύμνης, φυλάσσονται σήμερα στα Γ.Α.Κ.-Αρχεία Νομού Ρεθύμνης.

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ (1944- 1953)

Στις 7 Ιουνίου 1941, λόγω της καταστροφής τού τότε Δημοτικού Νοσοκομείου (γνωστού και ως Ρωσικού ή Τσάρειου Νοσοκομείου) (εικ.2), ο γερμανός Διοικητής Ρεθύμνου λοχαγός

Εικ. 2. Ρωσικό ή Τσάρειο Νοσοκομείο (στη σημερινή Αστυνομική Σχολή Ρεθύμνου)

 

Callers έδωσε διαταγή στον γερμανομαθή γιατρό Δημήτριο Χαλκιαδάκη να δημιουργηθεί Κρατικό Νοσοκομείο για τις ανάγκες των τραυματιών τής μάχης στο Ρέθυμνο αλλά και των κατοίκων τής πόλεως. Έγινε αμέσως επίταξη τής Κλινικής Μαρούλη για το Παθολογικό και της Κλινικής Φραγκεδάκη για το Χειρουργικό τμήμα και στις 20 Ιουνίου 1941 εκδόθηκε η πρώτη «ημερήσια διαταγή» τού Κρατικού Νοσοκομείου Ρεθύμνου, που άρχισε να λειτουργεί στο τέλος τού ίδιου μήνα. Τον Φεβρουάριο τού 1942 τα δυο τμήματα συγχωνεύτηκαν στην Κλινική Μαρούλη.

Στις 23 Οκτωβρίου 1944, το νοσοκομείο- κατόπιν διαταγής τής Στρατιωτικής Διοίκησης Ρεθύμνου (Σ.Δ.Ρ.)- μεταφέρθηκε από την Κλινική Μαρούλη στο κτίριο τού Ορφανοτροφείου (σημερινού Μουσικού Γυμνασίου), όπου λειτουργούσε το Γερμανικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο, που είχε εγκαταλειφθεί κατά την αποχώρηση των Γερμανών με όλο σχεδόν τον εξοπλισμό του. Το νοσοκομείο συστεγαζόταν με τα ορφανά για τα επόμενα δέκα χρόνια. Στην διάρκεια των δέκα αυτών χρόνων προστέθηκε τμήμα Μαιευτικό- Γυναικολογικό, όπως, επίσης, ιδρύθηκε και Αντιφυματικό Ιατρείο, που, αρχικά, νοσήλευε τους φυματιώντες μέσα στον χώρο τού νοσοκομείου, αργότερα, όμως, το 1952, μεταφέρθηκε στο κτίριο τού παλαιού Δημοτικού Νοσοκομείου (Ρωσικού ή Τσάρειου Νοσοκομείου, στη σημερινή Αστυνομική Σχολή Ρεθύμνου), το οποίο, εν τω μεταξύ, στα χρόνια τής Κατοχής, είχαν επισκευάσει οι Γερμανοί.

Το 1951 η Παγκρήτια Ένωση Αμερικής διέθεσε το ποσό των 50.000 δολαρίων, προκειμένου να αρχίσει η ανοικοδόμηση ενός νέου και σύγχρονου νοσοκομείου στον χώρο που αυτό λειτουργεί και σήμερα. Και πιο συγκεκριμένα, σε μαρμάρινη πλάκα που βρίσκεται εντοιχισμένη αριστερά τής κεντρικής εισόδου τής παλιάς πτέρυγας τού Νοσοκομείου αναγράφονται επί λέξει τα εξής, γύρω από την ανέγερση τού ιδρύματος: «Ανηγέρθη εκ βάθρων το περικαλλές και κοινωφελές τούτο ίδρυμα εν έτει 1953 δαπάναις τού Ελληνικού Δημοσίου, της παγκρητικής εν Αμερική Ενώσεως, τού Δήμου Ρεθύμνης, συμπράξει τής Ελληνο- αμερικανικής πολεμικής περιθάλψεως, επί δημαρχίας Στυλιανού Μ. Ψυχουντάκη, ιατρού». Η εγκατάσταση και έναρξη λειτουργίας τού νέου νοσοκομειακού ιδρύματος έγινε στις 29-5-1954[9] (εικ.3).

Εικ.3. Η παλιά πτέρυγα τού σημερινού Νοσοκομείου Ρεθύμνου (1953)

 

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ (1991- σήμερα)

Το Μουσικό Σχολείο Ρεθύμνου ιδρύθηκε το 1991. Αρχικά, και για τρία χρόνια, φιλοξενήθηκε σε αίθουσες που του παραχώρησε το 1ο Γυμνάσιο Ρεθύμνου, επί του λόφου τού Τιμίου Σταυρού, όπου και το ίδιο είχε μόλις μεταφερθεί (1987) από το κτίριό του (σημερινό 1ο Λύκειο- παλιό «Αρρένων»), στο οποίο επί σειρά δεκαετιών, από την ανοικοδόμησή του (1933), στεγαζόταν (εικ. 4), προκειμένου σε αυτό να στεγαστεί το Πολυκλαδικό Λύκειο Ρεθύμνου, που

Εικ. 4. Σημερινό 1ο Λύκειο, παλιό "Αρρένων" ("Οίκος Παιδείας"- 1930)

 

τότε, για πρώτη φορά, λειτούργησε στην πόλη μας. Από το έτος 1994 το Μουσικό Σχολείο μεταφέρθηκε, μετά από δυναμικές κινητοποιήσεις της σχολικής κοινότητας, στο κτίριο τού πρώην Ορφανοτροφείου Ρεθύμνου όπου στεγάζεται μέχρι σήμερα.

Το κτίριο αυτό (εικ. 5, 6) δεν έχει, φυσικά, σχεδιαστεί εξ αρχής προκειμένου να στεγάσει ένα

Εικ. 5 και 6. Δυο φωτογραφίες 

από το σημερινό Μουσικό Σχολείο- 

παλιό Ορφανοτροφείο (1922) 


Μουσικό Σχολείο, γι’ αυτό και δεν επαρκεί για τις ανάγκες του. Πρέπει, ως εκ τούτου, να

επισπευθούν από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς οι διαδικασίες ανέγερσης τού νέου Μουσικού Σχολείου στην περιοχή Σφακάκι, θέμα που, δυστυχώς, βρίσκεται σήμερα σε στασιμότητα. Είναι, όμως, ένα όμορφο νεοκλασικό κτίριο που αποπνέει τέχνη και ομορφιά και προσελκύει την προσοχή λόγω της αισθητικής του. Οι κάποιες προσαρμογές που έχουν γίνει στους εσωτερικούς χώρους μπορεί να προσφέρουν μια κάπως αξιοπρεπή λειτουργία, δεν αρκούν, όμως, για να αναπτύξει ένα Μουσικό Σχολείο όλες τις δυνατότητές του. Στο Μουσικό Σχολείο Ρεθύμνου λειτουργούν φέτος Γυμνάσιο και Λύκειο σε πέντε και τρία τμήματα αντίστοιχα και φοιτούν 125 μαθητές. Το ωρολόγιο πρόγραμμα ξεκινά στις 08.20 και λήγει στις 15.30 με ημίωρη διακοπή στις 13.30 για φαγητό, το οποίο προσφέρεται δωρεάν από το κράτος. Δωρεάν, επίσης, γίνεται και η μεταφορά των μαθητών από και προς το σχολείο[10].


[1] Βλ. σχετική ειδησεογραφία στην Κρητική Επιθεώρηση 20/11/ 2008.

[2] Υποθέτω ότι πρόκειται για τον Πετυχάκη Παντελή τού Μ. (δήμαρχο: 1920-22).

[3] Ο Τζιτζαράπης ήταν Τουρκοκρητικός μεγαλέμπορος, στον Πλάτανο, στη γωνία τής σημερινής πλατείας Τίτου Πετυχάκη και οδού Παλαιολόγου.

[4] Που λειτουργεί σήμερα ως Ωδείο και αίθουσα ομιλιών.

[5] Το ζήτημα των σχολείων μας, Κρητική Επιθεώρησις 5/2/1924.

[6] Γ.Α.Κ.- Αρχεία Νομού Ρεθύμνης, Αρχείο Ορφανοτροφείου Ρεθύμνης, Διοκητικά- Οικονομικά φ.1 (1923-1926).

[7] «Το Ορφανοτροφείον μας», Κρητική Επιθεώρησις 29-9-1931. Βλ., γύρω από το ίδιο θέμα, και Κρητική Επιθεώρησις 5/12/ 1934.

[8] Κοντογιάννη Διον., Όψεις τής ετερότητας: διαχείριση τού «Άλλου», http://conf2007.edu.uoi.gr/Praktika/1084-1235.pdf

[9] Βλ Κωστή Ηλ. Παπαδάκη (Επιμέλεια), Γλυπτά και Ενεπίγραφες Πλάκες τού Ρεθύμνου, Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης τού 1ου Γυμνασίου, Ρέθυμνο 2000, σ.159.

[10] Από την ιστοσελίδα τού Σχολείου: http://www.msr.edu.gr/index.php?sxoleio

Μεταφορές μετά το 1930
(Με αφορμή την πρόσφατη αγωνία, για τη θαλάσσια σύνδεσή μας με τον Πειραιά)

Εικ. Θαυμάσια θέα τού Ρεθύμνου στην περιοχή τού βενετσιάνικου λιμανιού, που στέφεται από το, επίσης, βενετσιάνικο κάστρο.

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ 

Με αφορμή την πρόσφατη αγωνία των Ρεθεμνιωτών, ώσπου να επιτευχθεί η συμφωνία για τη θαλάσσια σύνδεσή μας- με το ταχύπλοο Highspeed 4΄΄- με τη Πρωτεύουσα και το μεγαλύτερο λιμάνι τής Χώρας, σκέφτηκα μέσα μου πολλές φορές και αναλογίστηκα, πότε, αλήθεια, τα πράγματα να ήταν καλύτερα στον τομέα αυτόν των θαλάσσιων επικοινωνιών. σήμερα, έν έτει σωτηρίω 2008, ή ογδόντα χρόνια πριν, όταν το Ρέθυμνο ακουγόταν απ’ όλους τους γείτονές μας περιφρονητικά ως το μικρό και ταπεινό «Ρεθυμνάκι»;
Γίναμε για ένα διάστημα νοικοκύρηδες, με τον δικό μας, κατάδικό μας «στόλο», που έφτασε να εξυπηρετεί κι άλλα λιμάνια τής Χώρας, και για τον οποίο όλοι μας καμαρώναμε. και φτάσαμε και πάλι στο σημείο να εκλιπαρούμε και να ικετεύουμε, θεωρώντας, μάλιστα, ότι μας κάνουνε χάρη, αν μας συνδέσουν ατμοπλοϊκά με το λιμάνι τού Πειραιά!
Και φτάνοντας στο σημείο αυτό διερωτώμαι και υποβάλλω μέσα μου το αγωνιώδες ερώτημα. είναι, αλήθεια, τόσο δύσκολο να ανασκουμπωθούμε και πάλι όλοι οι Ρεθυμνιώτες και να ξανανοικοκυρευτούμε, για άλλη μια φορά, δημιουργώντας από την αρχή, αυτό που πετύχαμε όλοι μαζί, σε άλλες και δυσκολότερες, πιστεύω, εποχές; Δεν νομίζω το πράγμα να χρειάζεται και πολλή σκέψη!...


Εικ. Από την αμμουδιά, παρά την παραλία τού Ρεθύμνου- που άρχισε να σχηματίζεται μόλις ξεκίνησε το έργο τής κατασκευής τού νέου λιμανιού, στου Κιουλούμπαση- διακρίνουμε από αριστερά το Τελωνείο, το φάρο, την είσοδο τού ενετικού λιμανιού και μέρος τού νέου λιμανιού. 



Η συγκοινωνία, λοιπόν, από Ρέθυμνο προς Ηράκλειο και Χανιά- εκεί γύρω στα 1930- γινόταν μέσω τού Πρακτορείου λεωφορείων Ερρίκου Συγγελάκη (στη Μεγάλη Πόρτα), που το συνέχισε μεταπολεμικά ο γιος του Στέλιος.
Φορτηγό προπολεμικά υπήρχε ένα και μοναδικό η «Πιτσούλα», του Σήφη Καυκαλά, ο οποίος είχε και ταξί.
Τα ταξί, πάλι, ήταν μετρημένα στα δάκτυλα των δύο χεριών: του Σήφη Καυκαλά, του Νίκου Δρανδάκη, του Στεφάνου Αλεξανδράκη, του Στέλιου και Γιάννη Αλεξανδράκη, του Μανόλη Λαγουβάρδου (Τραμπαρίφα) και του Βασιλάκη (πατέρα του Τζώνη).




Εικ. Η Πλατεία των Τεσσάρων Μαρτύρων 
τού Ρεθύμνου, περί το έτος 1930. Αριστερά διακρίνονται τα Κασαπιά, ενώ στο κέντρο τής πλατείας είναι σταθμευμένα 2-3 ταξί τής εποχής.





Εικ. Μαούνες στο βενετσιάνικο λιμανάκι,
 μπροστά από το τελεωνείο
Οι θαλάσσιες, τώρα, συγκοινωνίες τού Ρεθύμνου, που μας έδωσαν και την αφορμή τού παρόντος σημειώματος, αποτελούσαν μιαν άλλη, μια ξεχωριστή σελίδα. ήταν τότε (στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα) που δεν υπήρχε, ακόμα, η σημερινή «κακογραφία» τού «Καινούργιου Λιμανιού», και το μικρό βενετσιάνικο λιμανάκι αδυνατούσε παντελώς να δεχτεί στην υγρή αγκαλιά του πλοία μεγαλύτερα από κάποια γρι-γρί και μικρά ιστιοφόρα ή, έστω, και κανένα μεγαλύτερο φορτηγό, που έδενε, όμως, νοτικά, εκεί στο έμπα τού λιμανιού, όπου τα νερά ήταν κάπως βαθύτερα και υπήρχε γερανός φορτοεκφόρτωσης των εμπορευμάτων.
Εικ. Ο αιγυπτιακός φάρος
στην είσοδο τού ενετικού λιμανιού
Στο βενετσιάνικο λιμανάκι έδεναν και οι αξέχαστες εκείνες μαούνες (πολύ μεγάλες βάρκες, φορτηγίδες για τη μεταφορά μεγάλων φορτίων), που ολόμαυρες σαν μαυροφορεμένες γριές στήνονταν στη σειρά η μια πίσω από την άλλη σαν τις λαλούσε πρωτοχορευτής ο «Εωσφόρος» στο καράβι της γραμμής. Μόνιμα μέσα στο βενετσιάνικο λιμανάκι έδενε κι αυτός ο τελευταίος, ο Εωσφόρος του Γαγάνη, που τ’ όνομά του σημαίνει «άστρο τής αυγής» (έως= χάραμα, αυγή+ -φόρος<φέρω) και που με μηχανοδηγό του τον Νικ. Βαβουράκη αναλάμβανε να σύρει τις θεοσκότεινες, απ’ το κατράμι, μαούνες μέχρι το πλοίο της γραμμής, για φόρτωμα ή ξεφόρτωμα εμπορευμάτων κι αποσκευών. Τον καιρό εκείνο το καράβι της γραμμής αγκυροβολούσε σχετικά μακριά, στ’ ανοιχτό πέλαγος, τρεις- τέσσερις εκατοντάδες μέτρα βόρεια του προσήνεμου λιμενοβραχίονα, που σαν κορώνα του στέκεται βιγλάτορας στους αιώνες ο Αιγυπτιώτης- κατά το φίλο μου τον Χάρη τον Παπαδάκη- φάρος.
Όταν η κακοκαιρία δεν άφηνε τα καράβια να φουντάρουν στη Ρεθεμνιώτικη θάλασσα δεν σταματούσαν καθόλου, αλλά κακήν κακώς φεύγανε και πήγαιναν να «πιάσουν» κατευθείαν στη Σούδα, όπου και κατέβαιναν οι ταξιδιώτες και τα ζιγομπράγαλά τους. Τα βαπόρια, λοιπόν, άρχιζαν να σφυρίζουν από μακριά, δυο- τρία μίλια πριν το αγκυροβόλιο, και ν’ αναγγέλλουν την άφιξή τους στους ταξιδιώτες, που ακόμα πιο πριν την ανάγγελνε ο καπνός, που φουγάριζε μαύρος και μποϊλής σαν αψηλοκαλόγερος στο βάθος τού ορίζοντα.
Εικ. Αποβάθρα. Από εδώ γινόταν η φόρτωση
 των βαρκών που θα μετέφεραν
τους επιβάτες στο καράβι.
Οι επιβάτες και τα εμπορεύματα, τα κοφίνια κι οι βαλίτσες πηγαινοέρχονταν από το πλοίο στη στεριά, κι απ’ τη στεριά στο πλοίο, με τις βάρκες και τις ξέχειλες μαούνες, ν’ ακολουθούν τον Εωσφόρο η μια πίσω από την άλλη. Οι ταξιδιώτες, σαν τύχαινε να ‘χει λίγη θαλασσοταραχή, τραμπαλίζονταν γλυκερά πάνω στα υγρά καπούλια τής θάλασσας. Αν, όμως, τύχαινε η θαλασσοταραχή να ‘ναι ακόμα μεγαλύτερη, τους έβλεπες όλους μαζί, σκαριά και ταξιδιώτες, να παλεύουν αγκαλιασμένοι με τη θάλασσα, να χάνονται μια στο βύθος των κυμάτων κι ύστερα από λίγο να εμφανίζονται και πάλι ολόρθοι μπροστά στα σκιαγμένα μάτια φίλων και συγγενών που με το μαντίλι, δακρύβρεχτοι, τους αποχαιρετούσαν από την αποβάθρα καταντικρύ, μέχρι να χαθούν ολότελα απ’ τα μάτια τους. Η ανάβαση, τώρα, απ’ τη βάρκα στο κατάστρωμα τού σκυλοπνίχτη- γιατί σαν τέτοια λογιούνταν τα καράβια τής εποχής εκείνης κι έτσι άκουγες τους Ρεθυμνιώτες συχνά- πυκνά να τ’ αποκαλούν- ήταν μια άλλη ιστορία που απαιτούσε αρκετή σβελτάδα, ταχύτητα κι, ίσως, και λίγη τύχη κι ακροβατική δεξιότητα… Βρισκόσουν, κυριολεκτικά, στα χέρια λίγων στιμονερών αντρών, των θαλασσόδαρτων και αρμυροψημένων βαρκάρηδων τού βενετσιάνικου λιμανιού, που έπρεπε να βρουν την κατάλληλη στιγμή, που το κύμα θα σήκωνε αψηλά τη βάρκα, για να σ’ αρπάξουν και κυριολεκτικά σαν εμπόρευμα να σ’ εκσφενδονίσουν στα ενδότερα, στο στενάχωρο και ψυχοπλακωτικό σκαρί του σκυλοπνίχτη. Εκεί σε περίμεναν οι άλλοι πετσωμένοι, γερόστητοι θαλασσόλυκοι του καραβιού, για να σ’ αρπάξουν κι εκείνοι με τη σειρά τους και να σε σπρώξουν πάρα μέσα, προς το εσωτερικό τού καραβιού, απ’ όπου ξεκινούσε μια νέα περιπέτεια, που αφορούσε πλέον στη διαμονή και επιβίωσή σου μέσα σ’ αυτό για δεκαεφτά, τουλάχιστον, ώρες, μέχρι να φτάσεις στον Πειραιά! Ήταν η εποχή που για να ταξιδέψεις από το Ρέθυμνο στην Αθήνα έπρεπε να το σκεφτείς πολλές φορές και να τ’ αποφασίσεις μετά από πολλή και ώριμη σκέψη. Ένα και μοναδικό καράβι εξυπηρετούσε ολόκληρο το νησί, ακλουθώντας το δρομολόγιο Πειραιάς- Ηράκλειο- Ρέθυμνο- Χανιά κι αντίθετα. Επί πλέον, ολόκληρο το καράβι ήταν ένας απέραντος πλωτός στάβλος, με τους ανθρώπους και τα ζώα στοιβαγμένους όλους μαζί μέσα και συναγωνιζόμενους για το ποιος απ’ όλους θα πετούσε μακρύτερα τους…εμετούς του, που τους προκαλούσε η έντονη μπόχα και δυσοσμία που απέπνεαν οι χώροι του καραβιού, αλλά και η κακοκαιρία που τα έπιανε, τότε, πολύ εύκολα τα καράβια, έτσι μικρά και κακορίζικα όπως ήταν! Το ταξίδι μέχρι το Ηράκλειο ή τα Χανιά, στις αρχές τού 20ου αιώνα, ήταν μια αληθινή Οδύσσεια, πόσο μάλλον το ταξίδι στην Αθήνα. Αυτό πιστεύουμε θα έκανε τον καιρό εκείνο τόσο συνήθεις «μικρές αγγελίες» τής μορφής: «Η κ. Μηλιαρά ανεχώρησε σήμερον δι’ Ηράκλειον»[1] ή «Αφίκετο εξ Αθηνών ο κ. Γεώργιος Στ. Ρολόγης….»[2].

[1] Ο Τύπος τής 22/12/1934.
[2] Κρητική Επιθεώρησις τής 11/8/1929.

Το Ρέθυμνο και οι Μάρτυρές του

Ι. Μονή Σωτήρος, Κουμπέ. Οι άγιοι 4 Μάρτυρες με κρητικές ενδυμασίες (έργο αγιογραφικού εργαστηρίου τής Μονής)

Στον απόηχο τής εορτής τους
Το Ρέθυμνο και οι Μάρτυρές του

(Ιστορική αναδρομή στην αποκάλυψη των Τάφων τους, στη φυλακή τους και στους δρόμους που τους αφιέρωσαν επί Κρητικής Πολιτείας)

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ(http://ret-anadromes.blogspot.com)

 Οι τάφοι τους 

   Η αποκάλυψη τον Απρίλιο τού έτους 2002 των τεσσάρων τάφων των Αγίων Τεσσάρων Νεομαρτύρων, Γεωργίου, Αγγελή, Μανουήλ και Νικολάου, στον άγιο Γεώργιο Περιβολίων[1] αποτελεί, θεωρώ, γεγονός υψίστης θρησκευτικής σημασίας για τον ι. ναό τού Αγίου Γεωργίου, τα Περιβόλια- τον τόπο που μέσα στα σπλάχνα του κράτησε, για κάποιο διάστημα, τα άγια λείψανά τους- αλλά και την πόλη μας και τον νομό μας γενικότερα, που καυχώνται και σεμνύνονται για την ρεθεμνιώτικη καταγωγή τους.

   Γιατί αυτοί, οι μάρτυρες, είναι οι κατεξοχήν άγιοι τής Εκκλησίας μας. Μεταξύ των διαφόρων χορών των Αγίων- σύμφωνα με την αρχαία χριστιανική παράδοση- οι Μάρτυρες κατέχουν όλως ιδιαίτερη και διακεκριμένη θέση, αμέσως μετά τους Αποστόλους και τους Ευαγγελιστές. Η έξοδος από το άτομο, που απαιτεί το μαρτύριο, είναι η αναγκαία προϋπόθεση τής γενναιοφροσύνης που απαιτείται και χαρακτηρίζει ιδιαίτατα τον άγιο. Γι’ αυτό οι μάρτυρες, στη θυσία των οποίων οφείλεται η νίκη τού Χριστιανισμού, ως «μιμηταί τού πάθους τού Κυρίου», όχι μόνο- όπως ήδη σημειώσαμε- υπήρξαν οι πρώτοι και κατ’ εξοχήν άγιοι τής Εκκλησίας μας, οι «φωστήρες τής οικουμένης», οι «μαργαρίται των Εκκλησιών», αλλά και διαμόρφωσαν τις συνιστώσες όλων των μετέπειτα τύπων αγίου. Οι μάρτυρες έγιναν το πρότυπο του αγίου.

   Έχουμε, λοιπόν, και στο Ρέθυμνο τέτοιους λεβέντες μάρτυρες προστάτες, ενδεδυμένους- όπως τους βλέπεις στις αγιογραφίες τους με τις κρητικές τους βράκες- με γνήσιο και υψηλό αντρίκειο φρόνημα και αδιάφθορη κρητική πρεπιά, που έχυσαν το ιερό και πανάγιο αίμα τους και πότισαν με αυτό την ομώνυμη πλατεία τής πόλης μας, που, για τον λόγο αυτόν, δεν θα πρέπει για κανένα λόγο να πάψει στον αιώνα να φέρει το τίμιο και ευλογημένο όνομά τους. Η πλατεία αυτή, η μεγαλύτερη και κεντρικότερη τής πόλης μας έχει ταυτιστεί απόλυτα με τους μάρτυρές του και δεν την ακούς με άλλο όνομα.

   Και χαίρω, να το πω με την ευκαιρία, που είδα- από τη θέση τής τριμελούς Επιτροπής που συστάθηκε από την Περιφέρεια Κρήτης για την Ονομασία των Σχολείων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης τού νομού, και στην οποία είχα την τιμή ως μέλος κι εγώ να συμμετέχω- χαίρομαι, λέγω, που είδα τον Σύλλογο Διδασκόντων τού 3ου Γυμνασίου ως πρώτη προτίμησή του για την ονομασία τού σχολείου τους να μας προτείνει το όνομα «Τέσσερις Μάρτυρες», όνομα που, δικαιωματικά, δόθηκε από την Επιτροπή στο σχολείο τους, που κυριολεκτικά ζει και αναπνέει στη σκιά των εν λόγω Ρεθεμνιωτών Μαρτύρων. Οπότε, στο μέλλον θα έχουμε την πλατεία των «Τεσσάρων Μαρτύρων» και το Γυμνάσιο των «Τεσσάρων Μαρτύρων».


   Δρόμοι αφιερωμένοι στους 4 Μάρτυρες επί Κρητικής Πολιτείας- Φυλακή των Μαρτύρων 

Η οδός «Τεσσάρων Μαρτύρων» επί Κρητικής Πολιτείας ήταν ένας ασήμαντος δρομίσκος, η σημερινή οδός Μοσκοβίτου, παράλληλη και βόρεια της οδού Πρίγκηπος (σημερινής Παλαιολόγου). Εκεί ένα γύρο ανευρίσκουμε και τις οδούς Αγγελή, Νικολή, Μανόλη, Γεωργίου, που αναφέρονται, ασφαλώς, στα ονόματα ενός εκάστου των αγίων Τεσσάρων νεομαρτύρων[2]. Το σύνολο των δρομίσκων, πάντως, έχει τη θέση του στο μέρος αυτό, που βρίσκεται δίπλα στο χώρο φυλάκισής τους, στον Προμαχώνα του Λιμανιού, Κήποι του Πρίγκιπα Γεωργίου, που, στα τουρκικά, ονομάζονταν Γκιουλ Μπαξέ (= ωραίος κήπος) και με παραφθορά Γκιουλούμπασης.

   Για τη δημιουργία αυτού τού κήπου λέγεται ότι όταν στο Ρέθυμνο εγκαταστάθηκαν, στα 1898, οι Ρώσοι, αποφάσισαν να δημιουργήσουν έναν δημοτικό κήπο, στο Ρέθυμνο, στην περιοχή γύρω από τον πύργο τού Σου Κουλέ, όπου σήμερα βρίσκεται το τελωνείο. Ο Διοικητής, λοιπόν, τού Ρεθύμνου Θεόδωρος ντε Χιοστάκ έδωσε εντολή στις 23 Νοεμβρίου 1898 «…προς εξωράϊσιν τής πόλεως να φυτευθεί κ ήπος επί των προχωμάτων τής οχυρώσεως τού λιμένος…» και την επίβλεψη τού έργου να αναλάβει ο μηχανικός Μιχαήλ Σαββάκης, ενώ υπεύθυνο διαχείρισης των χρημάτων όρισε τον Ρώσο υπολοχαγό Δολγκώφ[3]. Ο κήπος αυτός ονομαζόταν «Δημοτικός», μη υπάρχοντος, βέβαια, ακόμα τού σημερινού Δημοτικού Κήπου. Βρισκόταν ως δέκα μέτρα πάνω από την επιφάνεια τής θάλασσας και έδινε την εντύπωση των Κρεμαστών Κήπων τής Βαβυλώνας. Οι ρίζες των δέντρων θα έφθαναν, ασφαλώς, χαμηλά ως κάτω στις καμάρες τού προχώματος που προφύλασσε το μικρό λιμάνι και που από κάτω του ήταν κούφιο και σιδηρόφρακτο και χρησιμοποιούνταν από τους Τούρκους ως φυλακές. Εδώ φυλακίστηκαν πριν από το μαρτύριό τους οι άγιοι Τέσσερις Νεομάρτυρες του Ρεθύμνου. Τα τελευταία χρόνια, αμέσως πριν από την Κατοχή (1935), στον κήπο αυτόν φύονταν κυρίως φοίνικες και αλμυρίκια και ορισμένα άλλα δένδρα. Είχε πέτρινα παγκάκια για τους επισκέπτες τού κήπου. Για τον κήπο αυτόν έχει γράψει και ο χρονικογράφος τού Ρεθέμνους, Παντελής Πρεβελάκης (Χρονικό μιας πολιτείας, έκδ. Εστίας, 19808, 60-61).

   Βρισκόμαστε, χρονικά, σε απόσταση αναπνοής από τον χρόνο τού μαρτυρίου τους, που είχε συγκινήσει εξαιρετικά την τοπική κοινωνία. Το 1931, επί υπουργίας Ασκούτση ο κήπος, ο προμαχώνας, μαζί και οι φυλακές των Αγίων κατεδαφίστηκαν και στη θέση τους έγινε το τελωνείο από τον μηχανικό Γ. Τσίχλη. Κατά την εκσκαφή των θεμελίων βρέθηκαν ψηφιδωτά που δεν διασώθηκαν, ούτε χρονολογήθηκαν[4].


[1] Αλκιβιάδου Στ. Μαυράκη, Οδοιπορικό Ιστορίας και ζωής τού ναού τού Αγίου Γεωργίου Περιβολίων Ρεθύμνης,Ρέθυμνο 2008, 151 εξ.
[2] Σπανδάγος Γιάννης (Έρευνα και Επιμέλεια)- Παπιομύτογλου Βαγγέλης (Σχεδιασμός), Ρέθυμνο 1900, στη συλλογική έκδοση τού Δήμου Ρεθύμνης, Ρέθυμνο 1898- 1913, από την Αυτονομία στην Ένωση, Ρέθυμνο 1998, χ.σ. (Παράρτημα), όπου και χάρτης με τις ονομασίες κτλ. των δρόμων τού Ρεθύμνου τού έτους 1900.
[3] Χαρίδημου Παπαδάκη, «Σου Κουλέ, Γκιουλ Μπαξέ και μια φωτογραφία», Ρέθεμνος, 17/18 Φεβρουαρίου 2007
[4] Γιάννη Σπανδάγου, Ρέθυμνο Λιμάνι και Προκυμαία, Ρέθυμνο 1999, 39.

ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΑΪΒΑΣΙΛΙΩΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΤΡΟΠΗΣ ΚΩΣΤΗ ΗΛ ΠΑΠΑΔΑΚΗ

ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
Η πρώην επαρχία Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου από την αρχαιότητα έως σήμερα
Περιβάλλον – Αρχαιολογία – Ιστορία – Κοινωνία

Πλακιάς 19-23 Οκτωβρίου

(Σύντομος Απολογισμός των εργασιών τού Συνεδρίου)


ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
Γραμματέα τής Οργανωτικής Επιτροπής

Το πενθήμερο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα: «Η πρώην επαρχία Αγίου Βασιλείου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα», που από κοινού διοργάνωσαν η «Ένωση Συλλόγων Επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου “Ο Πρέβελης”» και ο «Σύλλογος Επιστημόνων Δήμου Λάμπης» (Σ.Ε.ΔΗ.Λ.), από τις 19 μέχρι τις 23 Οκτωβρίου 2008, περάτωσε επιτυχώς τις εργασίες του με την παρουσίαση εβδομήντα πέντε (75) συνολικά επιστημονικών ανακοινώσεων σχετικών με τη συγκριμένη επαρχία.
Είναι αλήθεια ότι η παρουσία ενός τόσο μεγάλου αριθμού Συνέδρων σ’ ένα περιφερειακό επιστημονικό συνέδριο αποτέλεσε μια ξεχωριστή έκπληξη για όλους μας. Αυτό, αν μη τι άλλο, φανερώνει ότι η επαρχία Αγίου Βασιλείου, με το εν πολλοίς «παρθένο» από ερευνητικής άποψης έδαφός της, το χρειαζόταν από καιρό ένα τέτοιο συνέδριο, που, ομολογουμένως, άφησε πλούσια παρακαταθήκη τις έγκυρες και πρωτότυπες ανακοινώσεις πολλών ειδικών επιστημόνων πάνω σε θέματα τού φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην παιδεία τής γνώσης που είναι γενικό αίτημα τής εποχής μας.
Είναι, πιστεύω, γενική η διαπίστωση ότι οι εργασίες τού Συνεδρίου, όλες αυτές τις ημέρες, διεξάχθηκαν ομαλά και ότι οι ανακοινώσεις που παρουσιάστηκαν έχουν πολύ σημαντικό επιστημονικό ενδιαφέρον. Προκάλεσαν γόνιμες συζητήσεις και προήγαγαν τις γνώσεις μας για την πρώην επαρχία Αγίου Βασιλείου σε πάρα πολλούς τομείς. Δεν είναι σήμερα εδώ η κατάλληλη στιγμή να αναλύσουμε λεπτομερειακά και να αποτιμήσουμε τις ανακοινώσεις αυτές, επειδή ακριβώς και πολυάριθμες είναι, για να επαρκέσει ο χώρος, αλλά και εξαιρετικά σημαντικές, για να υποβληθούν σε σύντομες διαδικασίες αξιολόγησης. Ελπίζουμε, πάντως, γρήγορα να γίνουν κτήμα τής επιστημονικής κοινότητας και να αξιοποιηθούν κατάλληλα με τη δημοσίευση των «Πεπραγμένων» τού Συνεδρίου, που δεν θα καθυστερήσουν.



Πάντως, έστω και μια συντομότατη αποτίμηση των εργασιών τού Συνεδρίου δεν μπορεί πρώτα- πρώτα να μην εκτιμήσει το γεγονός ότι συζητήθηκαν σ’ αυτό, στις πέντε ημέρες διεξαγωγής του, όλες οι περίοδοι ζωής και δράσης τού ανθρώπου τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου από το τέλος τής εποχής τού χαλκού [Ακρόπολη στην περιοχή τής Ορνέ- (Νικ. Σταμπολίδης- Αθαν. Κάντα)] μέχρι και τα μυκηναϊκά και αρχαϊκά χρόνια. Μια περίοδο τής ιστορίας που, γενικά, οι πληροφορίες μας για τη συγκεκριμένη επαρχία κρίνονται πολύ λίγες έως και ανεπαρκείς.
Ειδικότερα, για την περίοδο αυτήν αναπτύχθηκαν εξαιρετικά ενδιαφέροντα θέματα, όπως οι δυνατότητες επικοινωνίας που προσέφερε το ανάγλυφο τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου μεταξύ Κρητικού και Λυβικού πελάγους και οι οδικές συγκοινωνίες από τη Μεσαρά μέχρι το Μυκηναϊκό Ρέθυμνο που περνούσαν υποχρεωτικά μέσα από την επαρχία Αγίου Βασιλείου (Ειρ.Γαβριλάκη). Στην ίδια περίοδο, οι οχυρωματικές εγκαταστάσεις τού αρχαίου Κεραμέ και τής Κοξαρέ (Elis. Μlinar), των αρχαϊκών και ελληνιστικών χρόνων, μας συμπληρώνουν αποτελεσματικότερα πλέον τις μέχρι σήμερα γνώσεις μας για την περιοχή, ενώ οι ανακάλυψη των πέντε τάφων στην Πιζανή Κεφάλα, στη Μουρνέ (Παν. Καραμαλίκη), και η μελέτη των ευρημάτων τους προσθέτει νέα, επίσης, στοιχεία γύρω από τη ρωμαϊκή περίοδο, στην ενδοχώρα τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου.
Μελετήθηκαν, περαιτέρω, οι περίφημες επιγραφές τής αρχαίας πόλεως Σουλίας (Ang.Μartinez) και κατατέθηκαν χρήσιμες πληροφορίες για τη θρησκεία τής πόλης αυτής, καθώς και της άλλης αρχαίας πόλης, του Φοίνικα (Ger. Capdeville), που συνεχίζει και στις μέρες μας να είναι ευρέως γνωστός μέσω τού ομώνυμου Δήμου τής επαρχίας μας, που διασώζει το όνομά του.
Καταγράφηκε η καθημερινή ζωή, όπως και οι δυνατότητες ατομικής και συλλογικής έκφρασης των χωρικών στο πολιτικό πεδίο (Κώστας Λαμπρινός), οι άνθρωποι και η εγκληματικότητα, που δεν απέλειπε και από την επαρχία Αγίου Βασιλείου, κατά τα χρόνια τού μεσαίωνα και τής Ενετοκρατίας (Στυλ. Λαμπάκης, Γιάννης Γρυντάκης, Κώστας Τσικνάκης, Ρομ. Τσακίρη).
Παρουσιάστηκε, τέλος, με τέσσερις τοπωνυμικές μελέτες (Γ. Εκκεκάκης, Μαν. Ανδρουλιδάκης, Κωστής Παπαδάκης, π. Γεώργιος Φωτάκης), αναγόμενες σε όλες σχεδόν τις περιόδους τής Ιστορίας, η γεωλογική εξέλιξη τού τόπου (Στ. Μανωλιούδης), καθώς και οι γεωτοπωνυμικές αναφορές σ’ αυτόν (Βασ. Σιμιτζής), ο σπηλαιολογικός (Χάρης Στρατιδάκης, Κωνστ. Αρετάκη, Βασ. Σιμιτζής), φυτωνυμικός (Σταυριδάκης, Τζανουδάκης), κτηνοτροφικός (Αλέξ. Στεφανάκης) και λαογραφικός (Αλεξ. Ζερβού, Νικόλ. Παπαδογιαννάκης, Ελπιν. Νικολουδάκη) πλούτος τής επαρχίας. Η σκέψη μας στρέφεται σήμερα και στους δύο διαπρεπείς Συνέδρους Enrico Scafa και Εμμ. Δετοράκη, που στην πολύμηνη διάρκεια των προπαρασκευαστικών εργασιών τού Συνεδρίου και ενώ είχαν, ήδη, αποστείλει τις περιλήψεις των ανακοινώσεών τους με εξαιρετικά ενδιαφέροντα θέματα, τελικά εμποδίστηκαν η συμμετοχή τους σε αυτό «επελθόντος στο μεταξύ τού θανάτου τους».
Στη ιερή τους μνήμη ευλαβώς θα καταχωριστούν στα «Πεπραγμένα» τού Συνεδρίου οι ανακοινώσεις τους, που έχουν, ήδη, ζητηθεί από τις οικογένειές τους, αν, ασφαλώς, βρίσκονται σε δημοσιεύσιμο στάδιο.



Από τη σύνοψη των παραπάνω στοιχείων διαγράφεται νομίζουμε σαφώς η επιτυχία τού Συνεδρίου, που οφείλεται, πρωτίστως, στους εκλεκτούς Συνέδρους, Έλληνες και ξένους, που συγκεντρώθηκαν στην εν λόγω επαρχία, για να μας παρουσιάσουν τα πολύτιμα ευρήματα και πορίσματα των ερευνών τους, να τα συζητήσουν με τους ομότεχνούς τους και να ενισχύσουν τους δεσμούς τής γνωριμίας και συνεργασίας τους με όσους αγάπησαν τον τόπο μας και τον έθεσαν κάτω από το ευγενικό πεδίο τής επιστημονικής και ερευνητικής τους προσπάθειας.
Για την πολύτιμη αυτή συμβολή τους στην επιτυχία τού Συνεδρίου μας τους απευθύνουμε, η Οργανωτική Επιτροπή, ένα μεγάλο και θερμό «ευχαριστώ». Ευχαριστίες οφείλουμε και στους δύο Συλλόγους τής επαρχίας μας που με τόσο ζήλο και προθυμία ανέλαβαν τη διοργάνωσή του, αλλά και σε όλους τους λοιπούς φορείς που το έθεσαν υπό την αιγίδα τους, τους χορηγούς και όλους που μας στήριξαν ηθικά και υλικά στο βαρύ έργο που επωμισθήκαμε.
Κύριοι Σύνεδροι, αγαπητοί φίλοι, για άλλη μια φορά Σας ευχαριστούμε θερμά και σας ευχόμαστε με το καλό να επιστέψετε και στα σπίτια σας, στην Ελλάδα ή στο Εξωτερικό. Καλό σας ταξίδι!

ΔΙΕΘΝΕΣ ΑΪΒΑΣΙΛΙΩΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Φωτ. Λίμνη Πρέβελη- Δήμου Φοίνικα
(Σημειώνουμε ότι όλες οι παρακάτω φωτογραφίες αναφέρονται στα μέρη όπου θα διεξαχθεί το Διεθνές Συνέδριο για την πρώην Επαρχία Αγίου Βασιλείου)

Φωτ. Δαμνόνι Δήμου Φοίνικα
ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟΗ πρώην επαρχία Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου από την αρχαιότητα έως σήμεραΠεριβάλλον – Αρχαιολογία – Ιστορία – Κοινωνία
* * * *

Η επαρχία Αγίου Βασιλείου, πλούσια σε περιοχές φυσικού κάλλους (Λίμνη τού Πρέβελη, φαράγγια τού Κοτσυφού και Κουρταλιώτικο), έχει να επιδείξει τις ιστορικές μονές τού Αγίου Πνεύματος και του Πρέβελη και άφθονες βυζαντινές εκκλησίες, που, σε πολλές περιπτώσεις, περικλείνουν ξεχωριστό αισθητικό, ιστορικό και αρχαιολογικό ενδιαφέρον, καθώς και πολλά όμορφα και δροσόλουστα χωριά, με σπουδαία- ορισμένα από αυτά- ιστορία και πλούσιες λαογραφικές παραδόσεις και παρακαταθήκες.
Παρότι, όμως, τόσο πλούσιος τόπος η συγκεκριμένη επαρχία σε ιστορία και φυσικές ομορφιές συνεχίζει να παραμένει μέχρι σήμερα σχεδόν ανεξερεύνητος από επιστημονικής πλευράς. Το πράγμα αυτό θέλησε να θεραπεύσει η εν λόγω περιοχή με τη διοργάνωση Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου, που πραγματοποιείται από 19-23 Οκτωβρίου 2008, στο Ξενοδοχείο «Καλυψώ», στον Πλακιά.

Φωτ. Ξενοδοχείο Καλυψώ στον Πλακιά

Φωτ. Πλακιάς (πανοραματική Θέα)

Φωτ. Πλακιάς Δήμου Φοίνικα (μια άλλη άποψη)

Η πανηγυρική έναρξη τού Συνεδρίου θα γίνει την Κυριακή 19 Οκτωβρίου 2008, στο Δημαρχείο Σπηλίου, και θα ακολουθήσει γεύμα στην Τράπεζα τού Πνευματικού Κέντρου τής Ι. Μητρόπολης Λάμπης. Οι εργασίες τού Συνεδρίου θα ξεκινήσουν το απόγευμα τής ίδιας ημέρας και ώρα 18.00, στο Ξενοδοχείο «Καλυψώ» και θα συνεχιστούν τις επόμενες ημέρες Δευτέρα – Πέμπτη, από τις 08.30- 14.00 το πρωί και από 17.00- 18.45 το απόγευμα.Τη διοργάνωση τού Συνεδρίου ανέλαβε ο Σύλλογος Επιστημόνων Δήμου Λάμπης (ΣΕΔΗΛ) σε συνεργασία με την Ένωση Συλλόγων Επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου

Φωτ. Οι πηγές με τα λιοντάρια στο δροσόλουστο Σπήλι

«Ο ΠΡΕΒΕΛΗΣ», και Οργανωτική Επιτροπή που αποτελείται από τα παρακάτω μέλη:
Πρόεδρος: Θεόδωρος Πελαντάκης, Φιλόλογος– επίτιμος Προϊστάμενος Δ/νσης Δευτεροβάθμιας Εκπ/σης Ν. Ρεθύμνης
Αντιπρόεδρος: Αντώνης Μπαγιαρτάκης, τ. Αντινομάρχης Ρεθύμνου
Γραμματέας: Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, Καθηγητής Φιλόλογος– πτυχιούχος Θεολογίας
Υπεύθυνοι Οικονομικού: Χαρίδημος Κακλαμάνος, εκπρόσωπος τού ΣΕΔΗΛ
Νικόλαος Παπαδάκης,
εκπρόσωπος τής Ένωσης «Ο ΠΡΕΒΕΛΗΣ»
Μέλη: Μανόλης Βαβουράκης, Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Φοίνικα
Γιάννης Καράλης,
Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Λάμπης

Φωτ. Όμορφο φυσικό ανάγλυφο στον Πλακιά, Δήμου Φοίνικα

Ευχαρίστως ανακοινώνουμε ότι στο εν λόγω Διεθνές Συνέδριο συμμετέχουν και θα κάνουν επιστημονικές ανακοινώσεις 73 επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, με μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα θεματολογία, πράγμα που προοιωνίζει τη λαμπρή τού Συνεδρίου επιτυχία και μια ακόμα λαμπρότερη για την επαρχία Αγίου Βασιλείου πνευματική συγκομιδή και ανάπτυξη.

Φωτ. Η Ι. Μονή Πρέβελη

Ο ΝΤΑΡΑΜΑΝΕΛΙΤΗΣ

ΧΑΡΗ ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Ο ΝΤΑΡΑΜΑΝΕΛΙΤΗΣ
(Εκτύπωση Γραφότυπο, Ρέθυμνο 2004, σσ.150, σχ. 8ο)


ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Ο Σωκράτης, στην περίφημη «Απολογία» του (κεφ.18), είχε πει, κάποτε- ενώπιον των κατηγόρων του Αθηναίων- ότι, αν τον θανάτωναν, δεν θα εύρισκαν άλλο σαν κι αυτόν, κολλημένο από τον θεό στην πόλη τους, σαν σε μεγάλο και δυνατό, μα νωθρό και δυσκίνητο από το πάχος του, άλογο, που για να ξυπνήσει έχει ανάγκη από μια αλογόμυγα. Σαν τέτοια αλογόμυγα, μου φαίνεται, συνέχισε ο μεγάλος σοφός, πως με κόλλησε και μένα ο θεός στην πολιτεία μας, την Αθήνα, για να σας πείθω και να σας πειράζω και να σας ξυπνώ καθέναν από σας από τον αιώνιο ύπνο και τον λήθαργο στον οποίο βρίσκεστε παραδομένοι. Κι έτσι δεν παύω όλη την ημέρα να σας κολλάω εδώ κι εκεί (ελεύθερη μετάφραση).
Τα λόγια αυτά του Σωκράτη, έχω την εντύπωση, ότι απηχούν και ταιριάζουν απόλυτα στην περίπτωση του εκλεκτού φίλου, δικηγόρου και Νομαρχιακού Συμβούλου, Χάρη Ανδρέα Παπαδάκη, του άλλως γνωστού και ως «Νταραμανελίτη». Γιατί σαν τέτοια «τσιμπήματα», σαν και αυτά της αλογόμυγας του Σωκράτη- μεταφερμένα, βέβαια, εδώ στο κοιμισμένο άλογο της ρεθεμνιώτικης πολιτείας- θεωρώ και τα κείμενά του, που άρχισε να τα δημοσιεύει από τον Αύγουστο του 2002- κάτω από τη συναισθηματική φόρτιση των τοπικών εκλογών– μέχρι και το Δεκέμβριο του 2003, στη σελίδα έντεκα, της τοπικής εφημερίδας «Ρέθεμνος». Τα κείμενα αυτά παρουσιάζουμε σήμερα, με το παρόν σημείωμά μας, συγκεντρωμένα όλα μαζί, σε έναν καλαίσθητο τόμο εκατόν πενήντα σελίδων.
Το πρωτότυπο ψευδώνυμο «Νταραμανελίτης», που ο Χάρης χρησιμοποιεί στα κείμενά του, προέρχεται από το ομώνυμο βιβλίο Ντάρα Μανέλα, του ρεθεμνιώτη λογοτέχνη Γιάννη Δαλέντζα και σημαίνει η Πολιτεία της Ανοχής, που, για τον Δαλέντζα, δεν είναι άλλη από την πόλη του, το Ρέθυμνο. Το όνομα αυτό- διαβάζοντας τό συγκεκριμένο βιβλίο- εξέφρασε, από την πρώτη στιγμή, απόλυτα τον Χάρη για την πολιτεία του, το Ρέθυμνο, και τον έκανε να το καθιερώσει, έκτοτε, από το Δεκέμβριο του 2002, ως μόνιμο ψευδώνυμό του, έχοντας σ’ αυτό το θάρρος της γνώμης του και χωρίς να φοβηθεί στο παραμικρό να βαφτίσει και τον εαυτό του με αυτό το όχι δα και τόσο κολακευτικό όνομα.
Ο Χάρης, όμως, το όνομα αυτό το παίρνει με μια εντελώς διαφορετική θεώρηση και με την αντίθετη ακριβώς σημασία. του ατόμου, δηλαδή, που- ενάντια προς όλ’ αυτά που συμβαίνουν γύρω του- αυτός ενδιαφέρεται και αγωνιά για τον τόπο του και δεν ανέχεται αυτήν τη χαρακτηριστική στα πάντα αδιαφορία και ανοχή. Δέχεται να γίνει ένα πράγμα με αυτόν, έτσι όπως είναι, με τα ελαττώματα και τις κακομοιριές του, όμοιος του σε όλα ανεξαιρέτως (αυτόκλητος Νταραμανελίτης), μήπως και με τον τρόπο αυτόν- σύμφωνα και με το δίδαγμα της Ομοιοπαθητικής «τα όμοια τοις ομοίοις θεραπεύονται»- καταφέρει καλύτερα να επέμβει και κάπου να διορθώσει.
Αλογόμυγα, λοιπόν, σαν και αυτήν του φιλόσοφου Σωκράτη, τα γραφτά του φίλου μου του Χάρη, αποσκοπούν να πείσουν, να πειράξουν, να ξυπνήσουν. Πάντοτε, όμως, διακριτικά, καλοπροαίρετα και με πολλή δόση λεπτού και έξυπνου χιούμορ, γι’ αυτό και δεν ενοχλούν. Δεν γράφει κακόβουλα για κανένα. Μοναδικό κίνητρο που οδηγεί τη γραφίδα του η αγάπη του για τον τόπο. Αποτολμά αυτά που οι άλλοι δεν αποτόλμησαν, υπογράφοντας, πάντοτε, τα κείμενα με το όνομά του.
Τα κείμενά του, επί πλέον, χαρακτηρίζονται για την ευελιξία τους, τη σαφήνεια, τη φρεσκάδα και την καθαρότητά τους. Έχουν άποψη γνώμης, εγκυρότητα και καταγράφουν γεγονότα, εικόνες, πρόσωπα και καταστάσεις, περιστατικά και ποικίλες αντιδράσεις. Παλιές τραγικές ή ευχάριστες αναμνήσεις, διάφορα κοινωνικά θέματα- όπως τα ναρκωτικά και το τσιγάρο, η πολιτιστική κίνηση του τόπου, οι γιορτές και τα πανηγύρια- λαμβάνουν κεντρική θέση στα κείμενα του Χάρη Παπαδάκη. Και γίνεται, έτσι, ο Χάρης ένας θεατής αθέατος, ένας φωτογραφομνήμων καίριων στιγμών της πόλης μας, όπως πολύ εύστοχα τον ονόμασε ο άλλος καλός φίλος Μιχάλης Παπαδάκης (Δάνδολος), στο προλογικό σημείωμά του στο παρουσιαζόμενο βιβλίο. Ο φακός της παρατηρητικότητας του Χάρη εστιάζει σε γεγονότα, που, συνήθως, για τους πολλούς, περνούν εντελώς απαρατήρητα. Παράδειγμα αναφέρω αυτό του Γερμανού δρομέα, που τρέχει διακριτικά, μαζί με την κόρη του, στις εκδηλώσεις της Μάχης της Κρήτης και φτάνει, σκόπιμα, τελευταίος για να προηγηθούν, τιμητικά, οι απόγονοι των μαχητών και να διδάξει με τη πράξη του αυτήν ότι η μεγαλύτερη τιμή στον άνθρωπο είναι να αγωνίζεσαι για την λευτεριά και ότι δεν υπάρχουν λαοί κακοί αλλά κακοί ηγέτες.
Τα κείμενα στο βιβλίο του Χάρη Παπαδάκη έχουν ταξινομηθεί σε τρία κεφάλαια: Στο πρώτο, με τον ποιητικό τίτλο «Ωραιοζίλη», περιλαμβάνονται δεκατρία κείμενα με γενικά, τοπικά και εκλογικά θέματα. Στο δεύτερο, με τον σατιρικό τίτλο «Νταραμανελίτης», περιλαμβάνονται είκοσι τρία κείμενα με τοπικά, κυρίως, θέματα. Στο τρίτο, και τελευταίο, με τον χιουμοριστικό τίτλο «Αντίο Ελλάς», περιλαμβάνονται είκοσι τέσσερα κείμενα με θέματα γενικού ενδιαφέροντος.
Στα περισσότερα κείμενά του ο Χάρης Παπαδάκης ακολουθεί μια θαυμάσια ενιαία γραμμή γραφής. αναφέρει, δηλαδή, πρώτα άλλοτε ένα προσωπικό του βίωμα, άλλοτε μια ιστορία από τα παλιά, άλλοτε ένα απόσπασμα από το Ευαγγέλιο ή από κάποιο κείμενο των αρχαίων και πάνω σ’ αυτά ερειδόμενος επιχειρεί, στη συνέχεια, να θεμελιώσει την πρόταση, που έχει να καταθέσει κάθε φορά για την πολιτεία του ή για οποιοδήποτε άλλο θέμα τον απασχολεί. Έτσι, παιδαγωγικά, προχωρώντας και στηρίζοντας τις απόψεις του, πότε στο Ευαγγέλιο ή σε οποιοδήποτε άλλο κείμενο εγνωσμένου κύρους και αυθεντίας και πότε σε βιώματα προσωπικά και εμπειρίες, ο Χάρης γίνεται πιο πειστικός και κατανοητός στους συμπολίτες του και τα κείμενα του αποκτούν αναμφίβολη εγκυρότητα, επιβολή και πειστικότητα.
Παίρνει, για παράδειγμα (σ. 32), την περίπτωση της μοιχαλίδας του Ευαγγελίου και την ανεπανάληπτη φράση του Ιησού για τον λιθοβολισμό της: «Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω», προκείμενου να στηλιτεύσει τις παράνομες διαγραφές από τα κόμματα ιστορικών στελεχών με αγώνες και καταξίωση από ποιους «αναμάρτητους»;
Στον «Πανίκο», πάλι, (σ. 51), ο Χάρης χρησιμοποιεί ένα προσωπικό του βίωμα από κάποια προηγηθείσα συνομιλία του με τον γνωστό ξενοδόχο της πόλης μας Πανίκο Χατζηκακού, την οποία, στη συνέχεια- ακολουθώντας επιτυχώς τον παραδειγματικό άξονα- μεταφέρει στα δεδομένα της πόλης μας με τις εξής εξαιρετικά εύστοχες παρατηρήσεις- υποδείξεις του: «Ας μοιάσουμε, λοιπόν, στους ξενοδόχους, παλιοί και νέοι άρχοντες, εκλεγμένοι και μη, και ας ετοιμάσουμε και μεις από τώρα, πριν ακόμα αρχίσει η νέα τουριστική περίοδος το μεγάλο μας ξενοδοχείο που λέγεται νομός Ρεθύμνης. Μη μας πιάσει ο ωχαδελφισμός, εγώ φεύγω εσύ έρχεσαι, εγώ ήλθα εσύ φεύγεις και ποιος θα βγάλει το φίδι από την τρύπα…».
Σε άλλα σημεία, τέλος, προχωρεί σε θαυμάσιους συνειρμούς- παραλληλισμούς, όπως αυτόν της πυρπόλησης του Αρκαδιού της Ιστορίας, με το κάψιμο, στις μέρες μας, του αγαπημένου ομώνυμου ρεθεμνιώτικου καραβιού. Και σημειώνει ο Χάρης χαρακτηριστικά: «Δεν ξέρω αν τα σίδερα έχουν ψυχή. Δεν ξέρω αν το «Αρκάδι» μας είχε ψυχή, αλλά λέτε να βρέθηκε κανένα μικρό καλωδιάκι, που να ξεσήκωσε όλα τα καλώδια και τις μηχανές και αποφάσισαν όλα μαζί να αυτοπυρποληθούν με το Αρκάδι, να καούν ξανά όπως τότε, να τιμήσουν το όνομα «Αρκάδι»; Να μην προδοθεί ο αγώνας τους για την ελευθερία του νομού μας από τα ξένα συμφέροντα και να μην είμαστε δούλοι στους προαναφερθέντες Συρίους και στους όμοιούς τους μεγαλοεφοπλιστές, που σήμερα αντί να φορούν το φέσι του τότε κατακτητή, φορούν τον τίτλο μιας μεγαλόσχημης εταιρείας με άγνωστα συμφέροντα και σε κάθε περίπτωση καθόλου ρεθεμνιώτικα».
Η αυτοκριτική και ο αυτοέλεγχος στα οποία πολύ συχνά προβαίνει ο Χάρης είναι ένα άλλο χαρακτηριστικό δείγμα της ειλικρίνειας και των προθέσεων της γραφής του. Έτσι ( στη σ. 50), με θάρρος σημειώνει: «Μπορεί να έχω ελαττώματα πολλά, φανατικός όμως δεν είμαι ούτε στα αθλητικά, ούτε στα πολιτικά ούτε στα θρησκευτικά ούτε πουθενά». Ενώ, και πάλι, στο ίδιο πνεύμα της αυτοκριτικής και του αυτοελέγχου κινούμενος, με ένα ασυναγώνιστα χιουμοριστικό μα και εξόχως διδακτικό ύφος θα σημειώσει, σχετικά με την αταξία και ασυδοσία που παρατηρείται στους δρόμους της πόλης μας από το άναρχο παρκάρισμα των αυτοκινήτων: «Σιγά τ’ αυγά! μην πάει ο κύριος Χάρης Παπαδάκης, δικηγόρος και Νομαρχιακός Σύμβουλος, να παρκάρει εκεί. Σιγά μην περπατήσει είκοσι με πενήντα μέτρα, για να πάει στην είσοδο του Νομαρχιακού Μεγάρου ή στα κρατητήρια για να συναντήσει τον πελάτη του. Θα πιαστεί η μέση του! Θα διπλοτριπλοτετραπλοπενταπλοπαρκάρει, λοιπόν, έξω από την πόρτα των κτιρίων. Αμέ τι εξουσία είναι και μάλιστα νταραμανελίτικη! Κύριε Διοικητά της Τροχαίας, ρίχτε του μια κλήση. Έτσι, για να μάθει να παρκάρει και να περπατάει».
Τέλος, στο ίδιο θέμα της αυτοκριτικής και του αυτοελέγχου, με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας της αφιερωμένης στα Άτομα με Αναπηρίες, ο Χάρης ευθαρσώς, και πάλι, αναγνωρίζει ότι αισθάνεται πολύ μικρός, που δεν έχει ποτέ τίποτε προσφέρει στα άτομα αυτά και το μόνο που τον χαρακτηρίζει είναι η αδιαφορία και η ανεμελιά, σε αντίθεση με αυτούς που έχουν τάξει σκοπό της ζωής τους τη βοήθεια και την ένταξη στην κοινωνία των ατόμων αυτών. Όμως, φαίνεται πως ο Χάρης, στο σημείο αυτό, έχει θέσει πολύ ψηλά τον πήχη των προσδοκιών και των ελπίδων του για τα άτομα αυτά, από τη στιγμή που τα έξοδα από τις πωλήσεις του παρόντος βιβλίου τα διαθέτει, εξολοκλήρου, στο Σύλλογο Αγάπη- ΑμΕΑ Ρεθύμνου.
Ο Χάρης Παπαδάκης με όλα αυτά διδάσκει, παρατηρεί, διορθώνει τα στραβά του τόπου του, χωρίς να παρεξηγείται στο παραμικρό, γιατί στις προτάσεις του δεν ακολουθεί έναν στείρο αλαζονικό διδακτισμό, που αποτρέπει και απομακρύνει, αλλά αντίθετα συμβουλεύει και νουθετεί, όπως και ο ίδιος σημειώνει, καλοπροαίρετα και ποτέ κακόβουλα, ενοχοποιώντας, σε κάθε περίπτωση, πρώτα-πρώτα τον εαυτό του. Δεν διεκδικεί αναμαρτησία σε ό,τι στραβό συμβαίνει, αλλά θέτει σ’ αυτό και τον εαυτό του υπόλογο, πρώτο, μπροστά- μπροστά στο στόχαστρό του.
Αγαπητέ Χάρη, το βιβλίο σου, ο Νταραμανελίτης, θεωρώ ότι καθίσταται ένα εγχειρίδιο υψηλού πολιτικού και κοινωνικού ήθους, ψυχικής καλλιέργειας και ανθρωπιάς, που πρέπει, γι’ αυτό, να διαβαστεί από όλους τους Ρεθεμνιώτες, μπας και η αλογόμυγα σου, κάποια στιγμή, μας ξυπνήσει- να βάλω κι εγώ τον εαυτό μου μέσα, μιμούμενος το παράδειγμά σου- από τον ύπνο της ανοχής και της εγκληματικής, κάποτε, αδιαφορίας προς αυτήν την πόλη.