ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΓΛΩΣΣΑΣ




ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΓΛΩΣΣΑΣ  

(5η συνέχεια) 

 

         ΚΩΣΤΗΣ  ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ
 

          Άλλα συνηθισμένα σφάλματα, που παρατηρούνται στη Δημοτική, είναι τα εξής:


1.              Το «σαν» δεν πρέπει να μπερδεύεται με το «ως». Με το «σαν» δηλώνεται α) παρομοίωση (πέθανε σαν παλικάρι) και β) αιτία (εσύ σαν φίλος έπρεπε να με υποστηρίξεις). Εδώ το «σαν» σημαίνει «επειδή» (επειδή είσαι φίλος…).


   Αντίθετα, το μόριο «ως» συνοδεύει ονόματα και χρησιμοποιείται ως κατηγορούμενο. Έτσι, λέμε: «Υπηρετεί στο Ρέθυμνο ως Νομάρχης». Είναι σφάλμα να πούμε «σαν Νομάρχης»- να τον παρομοιάσουμε, δηλαδή, με Νομάρχη-  που, δυστυχώς, μόνο έτσι ακούγεται από… μορφωμένους και αμόρφωτους. Επίσης, λέμε: «πολέμησε ως ήρωας» (και όχι σαν ήρωας), «ο χαρακτηρισμός του ως αυστηρού προϊσταμένου ήταν άδικος» και όχι «σαν αυστηρού προϊσταμένου», «τον προσέλαβαν «ως επιστάτη» και όχι «σαν επιστάτη» κ.λπ.


    Λέμε, επίσης, η δράση του ως δημάρχου και όχι ως δήμαρχος, όπως, συνήθως, ακούγεται.


2.              Να τονίζεται πάντοτε το «μας», όταν δεν είναι εγκλιτικό αλλά αντωνυμία. Έτσι, γράφουμε: «ο πατέρας μάς είπε» (=είπε σε μας- αντωνυμία) και όχι «Ο πατέρας μας είπε» (= ο δικός μας πατέρας- εγκλιτικό).


3.              Τον τελευταίο, κυρίως, καιρό στην τυπογραφία συνηθίζεται αντί της χρήσης εισαγωγικών να γίνεται πλαγιασμός των στοιχείων. Όμως, ο πλαγιασμός αυτός των στοιχείων έχει προορισμό κυρίως να τονίσει, ενώ η σημασία των εισαγωγικών είναι άλλη και προβλέπεται από τη Γραμματική. να δείξουν κάτι όπως ακριβώς ειπώθηκε από κάποιο, να μεταφέρουμε τα λόγια του αυτολεξεί. Γι’ αυτό θεωρώ ότι είναι λάθος ο πλαγιασμός των στοιχείων να θεωρείται ότι αναπληρώνει την χρήση των εισαγωγικών, τα οποία και καταργεί.


4.              Λέμε «όλους όσοι» και όχι «όλους όσους». Π.χ. «Στο βιβλίο του αναφέρει όλους όσοι έζησαν τα αιματηρά γεγονότα της μαύρης κατοχής» [το πρώτο είναι αντικείμενο, το δεύτερο υποκείμενο (αναφέρει εκείνους οι οποίοι έζησαν)].

ΧΑΡΗΣ ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗΣ *** Το Ρέθυμνο του Τρόμου *** Ιστορική πραγματικότητα και αστικοί μύθοι




ΧΑΡΗΣ ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗΣ


Το Ρέθυμνο του Τρόμου
Ιστορική πραγματικότητα και αστικοί μύθοι

[Εκδόση: Γραφοτεχνική Κρήτης, Ρέθυμνο 2017, σχ. 8ο (22Χ11), σσ. 130]

   ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ


Ο φίλος Σχολικός Σύμβουλος κ. Χάρης Στρατιδάκης είναι γνωστός στην πόλη μας από το πλήθος των μελετών και των βιβλίων του, που αναφέρονται σε θέματα παιδαγωγικά, λαογραφικά και, κυρίως, Τοπικής Ιστορίας. Άνθρωπος με βαθιά γνώση του τόπου και του αντικειμένου ήδη από το έτος 1985, όταν άρχισε, το πρώτον, να συγγράφει, με τη σύζυγό του Αλκμήνη Μαλαγάρη, τον κλασικό, πλέον, για το Ρέθυμνο, «Οδηγό για την πόλη και τα περίχωρα», συνεχίζει και σήμερα το σημαντικό έργο του με μελέτες «ειδικότερες» για το Ρέθυμνο και την ιστορία του, όπως, για παράδειγμα, προηγούμενο βιβλίο του με τον τίτλο «Ρέθυμνο και Θάλασσα, Μια ιστορική σχέση». Στο ίδιο μήκος κινείται, θεωρώ, και το βιβλίο του που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας με τον τίτλο: «370 Μνημειακά Κενά στην ιστορική Τοπογραφία του Ρεθύμνου», καθώς και αυτό το τελευταίο του- που παρουσιάζουμε με το σημείωμά μας αυτό- με τον τίτλο «Το  Ρέθυμνο του Τρόμου» και υπότιτλο: «Ιστορική πραγματικότητα και  αστικοί μύθοι».

Η μετατόπιση, τον τελευταίο καιρό, του ενδιαφέροντος της Τοπικής Ιστορίας από τα σημαντικότερα στα ασήμαντα του καθημερινού βίου και πολιτισμού και από τους σπουδαίους και επώνυμους στις αφανείς και ανώνυμες πλειοψηφίες του λαού, συμβάλλει ουσιαστικά στην προσωπική και ιστορική ανάπτυξη του ανθρώπου, με έναν διαφορετικό από τους συνήθεις, που ακολουθεί η επίσημη ιστορία, τρόπους.

Με τον τρόπο αυτόν λειτουργεί το τελευταίο βιβλίο του Χ. Στρατιδάκη, που προσφέρει στον αναγνώστη του με έναν ξεχωριστό βιωματικό τρόπο τη δυνατότητα να αντιληφθεί ότι ο σύγχρονος ιστορικός ορίζοντας του στενότερου και ευρύτερου περιβάλλοντός του είναι στενά συνδεδεμένος με την ίδια του την προσωπική ύπαρξη και παρουσία στη ζωή. Εξάλλου, η συγγραφή αυτή είναι αποκύημα των γνωστών βιωματικών περιηγήσεων και περιπατητικών ξεναγήσεων του συγγραφέα στα πλαίσια των Ημερών του Ρεθύμνου, μιαν ελκυστική στους συμπολίτες μας μαθησιακή διαδικασία, γιατί είναι ζωντανή, ευχάριστη, αναφέρεται στον γενέθλιο τόπο και οδηγεί σε βιωματικά αποτελέσματα ιστορικής μάθησης, εφόσον συνδυάζεται με αμεσότερες προσπάθειες ανασύνθεσης και αναδημιουργίας του τοπικού ιστορικού παρελθόντος.

Το βιβλίο αναφέρεται σε εξήντα πέντε (65), συνολικά, στάσεις τρόμου, εκτός αυτών που, συμπληρωματικά, αναφέρει ο φίλος Θοδωρής Ρηγινιώτης στους «Αστικούς θρύλους και μύθους του Ρεθύμνου», στο Παράρτημα του βιβλίου. Οι εξήντα πέντε αυτές στάσεις τρόμου αφορούν, ακριβώς, σε ισάριθμα ιστορικά λήμματα, στα οποία γίνεται λόγος για αιχμαλωσίες χωρίς έλεος, για απαγχονισμούς και καρατομήσεις, αυτοκτονίες, βασανιστήρια, δολοφονίες, πολύνεκρα δυστυχήματα, δωσιλογισμούς και αντεκδικήσεις, εθνικές καταστροφές , εθνοκαθάρσεις εμπρησμούς, εκρήξεις ναρκών και εκτελέσεις χωρίς δίκη και, ακόμη, για επιδημίες, θεομηνίες (πλημμύρες, σεισμούς και παλιρροϊκά κύματα), ναυάγια, νεκρούς αθρήνητους και πολύκλαυστους, οικονομικά κράχ, κατατρεγμούς, πειρατικές επιδρομές, πνιγμούς, πολέμους και βομβαρδισμούς, σφαγές, προσφυγιές, πυρκαγιές.     

  Στο τέλος, πολύ χρήσιμη η (ρεθεμνιώτικη) Βιβλιογραφία και το λεπτομερές «Γενικό Ευρετήριο» ονομάτων και πραγμάτων του βιβλίου, καθώς και η αναφορά της βασικής, κάθε φορά, βιβλιογραφικής πηγής για κάθε λήμμα χωριστά (στάση στη συγκεκριμένη περίπτωση ξενάγησης).  

Θερμά συγχαίρουμε και ευχαριστούμε τον φίλο συγγραφέα- ως συντελεστή και διοργανωτή του λαμπρού αυτού θεσμού στην πόλη μας- Χάρη Στρατιδάκη. Η αίσθηση του χρέους απέναντι στον τόπο του είναι, νομίζουμε, αυτή που καθοδηγεί τις προσπάθειές του. Η προσπάθειά του, ανάγκη βαθιά εσωτερική και αντανακλά το περίσσευμα της καρδιάς του. Χωρίς κανένα δισταγμό μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το φωτισμένο ενδιαφέρον ορισμένων ανθρώπων, το γνήσιο συναίσθημα ευθύνης του καθενός μας απέναντι στους συμπολίτες του, η ολοπρόθυμη συνεργασία με τους άλλους για ανώτερους σκοπούς και ιδανικά αποτελούν την ασφαλέστερη βάση και δικλείδα για την προαγωγή και ιστορική και πνευματική ανάπτυξη και καταξίωση ενός τόπου.   

  

ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΓΛΩΣΣΑΣ *** ΕΠΙΡΡΗΜΑ



 ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΓΛΩΣΣΑΣ  

(4η συνέχεια)

      ΚΩΣΤΗΣ  ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ



ΕΠΙΡΡΗΜΑ


Εσφαλμένα πιστεύουν μερικοί ότι οι κατάληξη των επιρρημάτων στη Δημοτική είναι μόνο [-α]. Αντίθετα, και η λόγια κατάληξη [-ως] διατηρείται σε πολλά επιρρήματα και έτσι λέμε: προηγουμένως, επομένως, κυρίως, ακριβώς, επιεικώς, εντελώς, ευτυχώς, πιθανώς ή πιθανόν και, ακόμα, ευχαρίστως, εκτάκτως, αμέσως και όχι: προηγούμενα, επόμενα, κύρια, πιθανά, ευχάριστα, έκτακτα, άμεσα. Ορισμένα παραδείγματα: «Πιθανώς (ή πιθανόν) να είναι έτσι» και όχι «Πιθανά να είναι έτσι», όπως, πολλές φορές, το άκουσα να λέγεται από δημοσιογράφους και όχι μόνον «εν ονόματι» της Δημοτικής. Επίσης, λέμε: «έρχομαι ευχαρίστως» και όχι «ευχάριστα» κ.ο.κ. Αυτά τα τελευταία δημιουργούν σύγχυση με ουδέτερα επίθετα, πληθυντικού αριθμού, πχ. πιθανά κρούσματα, ευχάριστα θέματα κ.λπ.


Ακόμα, πολύ συνηθισμένα λάθη στη χρήση των επιρρημάτων είναι τα εξής:


Η πρόθεση πριν συντάσσεται με από και αιτιατική και λέμε: Πριν από την έναρξη των αγώνων υπήρξε μεγάλη ζήτηση εισιτηρίων. Πβ. και το επίρρ. πριν (τρεις μήνες πριν) και τον σύνδεσμο πριν (πριν φύγει).


Αντίθετα, η πρόθεση μετά δεν χρειάζεται να ακολουθείται από την πρόθεση από και έτσι το ορθό είναι να λέμε: Μετά την τέλεση των αγώνων και όχι: μετά από την τέλεση των αγώνων (λέμε, όμως, ύστερα από την τέλεση των αγώνων). Επίσης, μετά το μάθημα, μετά το φαγητό κ.λπ και όχι μετά από το μάθημα ή μετά από το φαγητό. Η σύνταξη μετά από είναι κανονική, όταν ακολουθεί αντωνυμία, π.χ. μετά από αυτόν θα περάσεις εσύ στην αίθουσα.  


                                            *  *  *

ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΩΝ ΙΣΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΛΕΝΗΣ *** Η πίστη του λαού μας για το αγιοκωνσταντινάτο



ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ
ΤΩΝ ΙΣΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΛΕΝΗΣ

Η πίστη του λαού μας για το   αγιοκωνσταντινάτο

 ΚΩΣΤΗΣ  ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ


      Η περίπτωση των λατρευτικών της χριστιανικής πίστης αντικειμένων- όπως εδώ και το αγιοκωνσταντινάτο- είναι μια, ακόμη, θεολογική αλήθεια, η οποία αναδεικνύει και αποδεικνύει το γεγονός της μετοχής και αυτής της άψυχης φύσης στη χάρη του Θεού. Με τέτοια γεγονότα και φαινόμενα καταδεικνύεται με τρόπο σαφή και έκδηλο το γεγονός της αποπνευμάτωσης της ύλης, καθώς η χάρη του Θεού μεταστοιχειώνει όχι μόνο την ψυχή αλλά και το σώμα του ανθρώπου, περαιτέρω δε και όλη τη φυσική δημιουργία.
    Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτά ο λαός μας πιστεύει ότι το  
ά γ ι ο     κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ά τ ο  (α γ ι ο κ ω σ τ ά ν τ ι ν ο, στην Κρήτη) έχει τη δύναμη να διώχνει τη βασκανία, να σταματά το αίμα, να θεραπεύει την επιληψία (σεληνιασμό)[1], το λύσιμο του ομφαλού, τον πυρετό, τον ίκτερο (κοιν. χρυσή). Ακόμα, ότι βοηθά τις ετοιμόγεννες να γεννήσουν εύκολα και τις ανύπανδρες να βρουν άνδρα, ενώ γίνεται η ελπίδα του ξενιτεμένου για τον περιπόθητο γυρισμό στην πατρίδα.

   Όλες αυτές οι δοξασίες- που συχνά καθίστανται και προλήψεις- γύρω από το άγιο κωνσταντινάτο, πηγάζουν από την πίστη του λαού μας, που το συνδέει με τον ά γ ι ο  Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο  (306-337). Σύμφωνα, λοιπόν, με μια παράδοση, η  α γ ί α  Ε λ έ ν η, όταν το 326 μ.Χ. βρήκε τον Τίμιο Σταυρό στα Ιεροσόλυμα, διέταξε να κοπεί στα δύο και ο μισός να παρέμενε στον τόπο του θείου μαρτυρίου, στα Ιεροσόλυμα, και ο άλλος μισός να έπαιρνε τον δρόμο προς τη Βασιλεύουσα. Την ώρα που το πριόνι χάραζε, για να κόψει το Τίμιο Ξύλο, ο άρχοντας χρυσοχόος του παλατιού φρόντισε να μαζέψει τα ιερά πριονίδια που έπεφταν χάμω, για να μη σκορπιστούν γύρω και τα πατήσουν τα βέβηλα πόδια των ασεβών και απίστων. Αυτά τα πριονίδια, λέγεται, τα πήγε, στη

συνέχεια, στο αυτοκρατορικό νομισματοκοπείο  στην Κωνσταντινούπολη και τα χρησιμοποίησε κατά την κοπή του νέου αυτοκρατορικού νομίσματος, με το ιδιότυπο βαθουλωτό σχήμα και την παράσταση του Τιμίου Σταυρού ανάμεσα στον άγιο Κωνσταντίνο και την αγία Ελένη.

  Γι’ αυτό, λένε ότι το αγιοκωνστάντινο, έκτοτε, όταν είναι γνήσιο, έχει τη δύναμη του Τιμίου Ξύλου.  να μη λαβώνεται όποιος το φέρει επάνω του, να επιταχύνει τη ζύμωση του ψωμιού, να μην καίγεται στην φωτιά το βαμβάκι με το οποίο το έχουμε περιτυλιγμένο. Τέτοιες παραδόσεις έκαναν τους παλιούς μας να θεωρούν το αγιοκωστάντινο πολύτιμο οικογενειακό κειμήλιο, να το χρησιμοποιούν ως φυλακτό και να το φυλάσσουν, συνήθως, στο εικονοστάσι του σπιτιού τους, ενώ, σε μερικά μέρη, και να το λειτουργούν μια φορά το χρόνο, τη Μεγάλη Πέμπτη.

  Όμως, ο Φαίδων Κουκουλές, αντίθετα προς την παραπάνω όμορφη του λαού μας παράδοση, θεωρεί ότι τα άγιο- Κωνσταντινάτα αναφέρονται στον αυτοκράτορα Α λ έ  ξ ι ο  τον Γ΄ Ά γ γ ε λ ο, που έτρεφε απεριόριστο σεβασμό προς τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, ώστε φορούσε εγκόλπιο νόμισμα με την εικόνα του εν λόγω προστάτη του Αγίου. Επομένως, λέγει ο Φ. Κουκουλές, η παλιότερη του εθίμου του αγιοκωνσταντινάτου μνεία πρέπει να αναχθεί στα έτη της βασιλείας αυτού του αυτοκράτορα (1195-1203)[2].

Σε επίσκεψή μου στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας πριν μερικά χρόνια, είδα να εκτίθεται σειρά όλη σολδίων και χρυσών νομισμάτων (υπερπύρων) και μολυβδόβουλων, στα οποία ο εν λόγω αυτοκράτορας εικονίζεται, τωόντι, με τον άγιο Κωνσταντίνο. Πάντως, στο Μουσείο Μπενάκη της Αθήνας βρήκα να εκτίθενται κωνσταντινάτα και από Λέοντα τον Γ΄, τον  Ίσαυρο (717- 41), όχι, όμως, και νωρίτερα!... Οπότε, η ιστορία του κωνσταντινάτου μπορεί να παραμένει ένα πρόβλημα, η πίστη, όμως, του λαού μας σε αυτό συνεχίζει να είναι αμετακίνητη και εδραία.

          Σύμφωνα με τα παραπάνω μπορούμε να εξηγήσουμε την πίστη των χριστιανών της Κ α π π α δ ο κ ί α ς ότι οι άγιοι και Ισαπόστολοι Κωνσταντίνος και Ελένη (21 Μαΐου), είναι προστάτες και βοηθοί εκείνων που πηγαίνουν ως προσκυνητές στους Αγίους Τόπους. Υπάρχει, μάλιστα, και ευχή που την έλεγε ο μικρασιατικός ελληνισμός: «Με τη βοήθεια του αγίου Κωνσταντίνου να πάτε και με την ευχή της αγίας Ελένης να γυρίσετε». 

         Η πίστη αυτή του Μικρασιατικού ελληνισμού εδράζεται, προφανώς, στο μέγα έργο που οι εν λόγω Άγιοι επιτέλεσαν στην Αγία Γη, και μάλιστα η αγία Ελένη, που στη Βηθλεέμ και τον Γολγοθά διεξήγαγε μεγάλες ανασκαφές κατά τις οποίες ανακαλύφθηκαν οι τόποι της Γέννησης, της Σταύρωσης, της Ανάστασης, καθώς και ο Τ ί  μ ι ο ς  Σ τ α υ ρ ό ς του Κυρίου σύμφωνα με τα παραπάνω. Εκεί, η αγία Ελένη ανέγειρε, με αυτοκρατορικές χορηγίες, τους μεγαλοπρεπείς ναούς της Γέννησης (στη Βηθλεέμ) και της Ανάστασης (στον λόφο του Γολγοθά), που μέχρι σήμερα αποτελούν τα σημαντικότερα μνημεία και σεβάσματα του Χριστιανισμού.

   

[1] Στον Φαίδωνα Κουκουλέ βρίσκουμε και θεραπεία σεληνιασμού με «φλωρί Κωνσταντινό», από Ηπειρωτικό ιατροσόφιο του ΙΖ΄ αιώνα [«Κωνσταντινάτα», περιοδ. Λαογραφία 6 (1917), 216-17].

           [2] Φαίδωνος Ι. Κουκουλέ, «Κωνσταντινάτα», περιοδ. Λαογραφία 6 (1917), 220. Πβ. και Γιάννη Χλουβεράκη, «Το Κωνσταντινάτο», περιοδ. Αμάλθεια, Άγιος Νικόλαος Κρήτης, 144-145 (Ιουλ.- Δεκ. 2005), 211-212.