Π Ρ Ο Σ Κ Λ Η Σ Η



ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ
ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΛΑΜΠΗΣ  & ΣΦΑΚΙΩΝ
ΕΝΟΡΙΑ  ΜΕΛΑΜΠΩΝ 

Π Ρ Ο Σ Κ Λ Η Σ Η.
 
Σας προσκαλούμε να συμμετάσχετε στην παρουσίαση του βιβλίου του Εφημερίου της Ενορίας μας,
Πρωτ/τέρου Ευαγγ. Τσουρδαλάκη,  που  τιτλοφορείται:
«Οι Άγιοι Τέσσερις Νεομάρτυρες,
Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος
οι εκ Μελάμπων και εν Ρεθύμνη μαρτυρήσαντες»
Η παρουσίαση θα γίνει  στις Μέλαμπες- τη γενέτειρα των Αγίων-την Κυριακή  30 Αυγούστου 2015 και ώρα 7.00 μ.μ.
Το βιβλίο θα προλογίσει ο ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου κ. Νικ. Ξεξάκης και θα παρουσιάσουν οι: κ. Κωστής Ηλ. Παπαδάκης συντ. φιλόλογος – θεολόγος - συγγραφέας και κ. Ζήνων Ζαννέτος, πρώην Διευθυντής Δ/θμιας Εκπαίδευσης.
Την παρουσίαση θα συντονίσει ο πρώην Σχολικός Σύμβουλος Π/θμιας Εκπ/σης κ. Δημοσθ. Παπαδομιχελάκης.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου της Ενορίας.
Θα προηγηθεί Ακολουθία του Εσπερινού, στις 6 μ.μ., εις το Παρεκκλήσιο των Αγίων, στον χώρο όπου βρισκόταν το σπίτι ενός των Μαρτύρων, του Γεωργίου.
  
Από την Ενορία Μελάμπων.

ΠΑΥΛΟΥ ΒΛΑΣΤΟΥ - ΆΣΜΑΤΑ ΛΑΪΚΑ ΚΡΗΤΩΝ Ή ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΕΩΣ ΠΟΙΚΙΛΗΣ




ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
ΓΕΝΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ- ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΥΛΟΥ ΒΛΑΣΤΟΥ

ΆΣΜΑΤΑ ΛΑΪΚΑ ΚΡΗΤΩΝ  Ή  ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΕΩΣ ΠΟΙΚΙΛΗΣ
(Τόμ. Α΄- Β΄ Μέρος)
[Εκδόσεις: ΓΑΚ- ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ- «Κασιμάτης Α.Ε.», Χανιά 2013, σχ. 8ο (20Χ14), σσ. 655]

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Το ΓΑΚ- Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, αυτή η κιβωτός τής Κρητικής Ιστορίας, ένα από τα παλαιότερα και σημαντικότερα πνευματικά καθιδρύματα τής Χώρας, διαφυλάσσει επιμελώς και σταθερά μεταδίδει σε κάθε ενδιαφερόμενο την κραυγάζουσα σιωπή τού παρελθόντος. Με τα λόγια του αυτά ο κ. Κωνσταντίνος Φουρναράκης, Προϊστάμενος τού Ιστορικού Αρχείου Κρήτης, μάς διαγράφει το στίγμα τής ευεργετικής παρουσίας τού Ιστορικού Αρχείου στον χώρο τής Κρητικής Λαογραφικής Επιστήμης, παρουσιάζοντάς μας την τελευταία λαμπρή έκδοση τού Αρχείου κάτω από τη δική του προσωπική φροντίδα και επιμέλεια. Ο λόγος για τη συνέχιση τής φωτομηχανικής ανατύπωσης τής χειρόγραφης συλλογής τού σπουδαίου Ρεθυμνίου λαογράφου και συλλογέα Παύλου Βλαστού τού Κρητός, του γνωστού και ως Πατέρα τής Κρητικής Λαογραφίας.
Χαιρόμαστε για τις επανειλημμένες παρουσιάσεις, εκδόσεων πάντα του ως άνω φίλου Ιστορικού Αρχείου Κρήτης, που είχαμε την ευκαιρία να κάνουμε τον τελευταίο καιρό. Παρουσιάσαμε, ήδη, την «Κρητικοπούλα» τού Χατζή- Μιχάλη Γιάνναρη, το δράμα «Λάμπρω, Τραγωδία εις πράξεις πέντε», της Αντωνούσας Ι. Καμπουροπούλας, το «Βουκολικόν» τού Παύλου Βλαστού, τα «Θούρια στην Κρήτη τού 19ου αι.» και από τα «Άσματα Λαϊκά Κρητών ή Συλλογή Κρητικής Ποιήσεως Ποικίλης» το Α΄ Μέρος, του Α΄ τόμου, για να έχουμε σήμερα τη χαρά να παρουσιάσουμε- αυτού τού τελευταίου βιβλίου τού Π. Βλαστού- και το παρόν Β΄ Μέρος τού ίδιου τόμου. Και να σημειωθεί ότι απαξάπαντα τα παραπάνω [έξι (06), στον αριθμό] βιβλία αποτελούν περισπούδαστες εκδόσεις μόνο των ετών 2012- 2013. Πρόκειται, ασφαλώς, για έναν αξιόλογο άνεμο αναδημιουργίας που πνέει τον τελευταίο καιρό στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, κάτω από τη στιβαρή και δημιουργική παρουσία τού φίλου Προϊσταμένου του κ. Κωνσταντίνου Φουρναράκη, ο οποίος έχει τάξει σκοπό τής ζωής του να γίνει, κατά το δυνατόν, πραγματικότητα η καταγεγραμμένη βούληση τού δωρητή τού αρχείου- συλλογής «Παύλου Βλαστού», ο οποίος, μεταξύ άλλων, στη συμβολαιογραφική πράξη του, ορίζει ότι το Ιστορικό Αρχείο Κρήτης οφείλει «να θέσει ως σκοπόν του την δημοσίευσιν, εν καιρώ, τμηματικώς ή ολικώς, του δημοσιευσίμου υλικού» από το έργο «του Ρεθυμνίου Παύλου Βλαστού». Και ο κ. Φουρναράκης βεβαιώνει, επί του προκειμένου, ότι η εν λόγω έκδοση θα συνεχιστεί και θα υλοποιηθεί- με τη σύμφωνη γνώμη και της Εφορείας των ΓΑΚ- τμηματικά, λόγω τού μεγάλου όγκου τού υλικού, ευελπιστεί δε και στην παρακίνηση, από τις πρώτες, κιόλας, αυτές δημοσιεύσεις, γενναιόδωρων Κρητών ευπατριδών, οι οποίοι και θα συμβάλουν με τις χορηγίες τους στη δημοσιοποίηση και δημοσίευση και των επόμενων τόμων τής Συλλογής τού Π. Βλαστού.
Να σημειώσουμε, με την ευκαιρία αυτήν, ότι η πραγματικά απέραντη λαογραφική συλλογή τού Π. Βλαστού, που διαλαμβάνει 93 χειρόγραφους τόμους (με λαϊκά τραγούδια, παραμύθια, παροιμίες κ.λπ.), θησαυρίζεται σήμερα στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης (Χανιά), στο οποίο δωρήθηκε το έτος 1963 από τους κληρονόμους του και, έκτοτε, από τον χώρο αυτόν, είναι διαθέσιμη σε ερευνητές και ενδιαφερομένους. Τελευταία έχει αρχίσει να ψηφιοποιείται σε μικροφίλμς, προκειμένου να διατηρηθεί καλύτερα και να γίνει περισσότερο προσιτή και πρόσβαση στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό.
Και το παρόν Β Μέρος, του Α΄ τόμου, των «Ασμάτων Λαϊκών» τού Π. Βλαστού, που παρουσιάζουμε με το σημείωμά μας αυτό, έγινε με τη μέθοδο τής φωτομηχανικής ανατύπωσης των αυτογράφων τού Αρχείου τού Παύλου Βλαστού. Με τον τρόπο αυτόν η Συλλογή έρχεται στο φως όπως ακριβώς βγήκε από το χέρι τού συλλογέα της, πράγμα στο οποίο συναινεί και γενναιόδωρα συμβάλλει και συμβοηθεί και η καλλιγραφική δεινότητα, επάρκεια και καθαρότητα των χειρογράφων τού Βλαστού.
Στο παρόν Β΄ Μέρος των «Κρητικών Λαϊκών Ασμάτων» περιέχονται- και τούτο όλως επιγραφικά- προς γνώσιν των ενδιαφερομένων: Άσματα Ποιμενικά, Ερωτικά, Κλέφτικα, του Χάρωνος κ.λπ. και ορισμένα άλλα, που δεν απαντιούνται στην ταξινόμηση των δημοτικών τραγουδιών που κάνουν άλλες συλλογές, όπως τραγούδια τής ζωοκλοπής, ζωολογικά, Βρικολάκων (ή Καταχανάδων), τής φυλακής κ.λπ.
Ο κ. Φουρναράκης, πέραν τής φιλόπονης και διαφερόντως φροντισμένης Επιμέλειας που είχε στο παρουσιαζόμενο έργο, προχωρεί, έτι περαιτέρω, στα «Επιλεγόμενά» του, και σε μια βαθύτερη αναζήτηση τού τρόπου ταξινόμησης και καταχώρισης των δημοτικών τραγουδιών υπό των διαφόρων Συλλογέων, καθώς και σε μιαν άκρως ενδιαφέρουσα μελέτη των ριζίτικων, λεγομένων, τραγουδιών τής Δυτικής Κρήτης. Σε ουσιώδη, περαιτέρω, και περιεκτική αποστροφή στα «Επιλεγόμενά» του, ο Επιμελητής σημειώνει χαρακτηριστικά (και μας ενδιαφέρει όλους) ότι η μελέτη τής Ιστορίας και του λαϊκού πολιτισμού θα βοηθήσει να συνειδητοποιήσουμε την κλίμακα των αξιών τής κοινωνίας μας και να αναθεωρήσουμε οτιδήποτε σαθρό μάς οδήγησε σε αυτήν την κατάσταση. Το υγιές και ζωντανό κομμάτι τής παράδοσης συνυφαίνεται με το παρόν και γίνεται οδηγός στα άγνωστα μονοπάτια τού μέλλοντος. Μετά τη διάψευση των ελπίδων που είχαμε εναποθέσει στη δύναμη τής τεχνολογίας και των αγορών, είναι καιρός να επανεκτιμήσουμε, πέρα από την αξία τού χρήματος, και τις θεμελιώδεις αξίες που συγκρότησαν την κοινωνία μας, την αλληλεγγύη, την ελευθερία, την ανθρωπιά.
Στην παρούσα έκδοση καταγράφεται και μια, ακόμα, πρωτοτυπία, διά της αποτύπωσης τής συνεισφοράς όλων εκείνων των απλών ανθρώπων που υπαγόρευσαν στον Βλαστό ή τραγούδησαν τα καταγεγραμμένα κείμενα. Για τα πρόσωπα αυτά ο Επιμελητής τού τόμου κ. Φουρναράκης- με τη γενναιόδωρη συμβολή και της κ. Μαίρης Αγάθου- συνέταξε, στο τέλος τού τόμου, ευρετήριο με τα ονόματα των «υπαγορευτών» (άλλως των πληροφορητών) και των πηγών τής Συλλογής τού Βλαστού. Ξεχωρίζουμε, εν μέσω αυτών, το όνομα τής Μαρίας Βλαστού, τής συζύγου τού συλλογέα, τα τραγούδια τής οποίας απηχούν ένα μέρος από τη λαϊκή ποίηση των μουσουλμάνων τής Κρήτης.
Εντυπωσιακό, τέλος, συμπέρασμα για την ύπαρξη στην Κρήτη λαϊκού θεάτρου και τη διεξαγωγή, κατά τα χρόνια τής Τουρκοκρατίας, σύντομων λαϊκών θεατρικών δρωμένων, αποτελούν τρία αξιόλογα τεκμήρια από τη συλλογή αυτήν τού Π. Βλαστού: α) «Η γραία ερωτόπληκτος» (σ. χ/φ 898), β) «Οι παραλοησμένες γράδες» (σ. χ/φ 923- 925), γ) «Κωμωδία ανικάνου» (σ. χ/φ 978- 982).   
Τα θερμά μας συγχαρητήρια στον φίλο Προϊστάμενο τού Ιστορικού Αρχείου Κρήτης κ. Κων. Φουρναράκη και τους λοιπούς συνεργάτες και συντελεστές τής έκδοσης, τους οποίους βεβαιώνουμε ότι «ὂντως καλόν ἒργον εἰργάσαντο, ἐπειδάν καί ἐτελείωσαν αὐτό». Τέτοιες προσπάθειες μάς ενθαρρύνουν και μας κάνουν να πιστεύουμε ότι όσο ενδιαφερόμαστε και σκύβουμε πάνω από τις αιώνιες αξίες τής τοπικής μας ιστορίας και του λαϊκού μας πολιτισμού δεν χάθηκαν ακόμα όλα κάτω από τον αδυσώπητο οδοστρωτήρα τού σύγχρονου τεχνοκρατούμενου πολιτισμού και την ισοπεδωτική λαίλαπα τής παγκοσμιοποίησης και του συγκρητισμού.

Ο Μασταμπάς από το τότε μέχρι το σήμερα - Πρακτικά Συνεδρίου (Ρέθυμνο, 14- 15 Ιουνίου 2014)



Ο Μασταμπάς από το τότε
 μέχρι το σήμερα
Πρακτικά Συνεδρίου (Ρέθυμνο, 14- 15 Ιουνίου 2014)
[Εκδοτικές Επιχειρήσεις Καλαϊτζάκης, Ρέθυμνο 2015, σχ. 8ο (24Χ 17), σσ. 182]


   ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Μια ακόμα πολύτιμη ψηφίδα στη μελέτη τής ιστορίας τής πόλης τού Ρεθύμνου αποτελούν από σήμερα τα Πρακτικά τού Συνεδρίου «Ο Μασταμπάς από το τότε μέχρι το σήμερα», που συνδιοργάνωσαν το 13ο Δημοτικό Σχολείο Ρεθύμνου και η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνου, υπό την αιγίδα τής Αντιπεριφέρειας Ρεθύμνου, με πρωτοβουλία και επιμέλεια τού ακούραστου Διευθυντή τού Σχολείου κ. Νίκου Δερεδάκη, αλλά και τον μόχθο και την άψογη συνεργασία δασκάλων και μαθητών τού Σχολείου.
Προσωπικά θεωρώ ότι το Συνέδριο αυτό αποτελεί, ίσως, μια πανελλήνια πρωτοτυπία και πρωτιά . ξεκινώντας το Σχολείο από ένα απλό, θα το έλεγα, Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, κατέληξε, ουσιαστικά, να στήσει και διοργανώσει ένα σοβαρό επιστημονικό Συνέδριο με την παράλληλη, προς τις εργασίες των παιδιών, συμμετοχή πλειάδας επιστημόνων - ερευνητών τής ιστορίας τού τόπου. Όπως, μάλιστα, σχετικά με τα παραπάνω, σημειώνει στον «Πρόλογό» του ο Διευθυντής τού Σχολείου κ. Νίκος Δερεδάκης, το σχολείο απεύθυνε ανοιχτή πρόσκληση μέσω τού Τύπου σε οποιονδήποτε ήθελε να παρουσιάσει εισήγηση στους τομείς τής Ιστορίας, των Μνημείων, της Εκπαίδευσης και του Λαϊκού Πολιτισμού. Παράλληλα, οι μαθητές των ανωτέρων τάξεων τού Σχολείου ανέλαβαν, με την καθοδήγηση των δασκάλων τους, να βρουν παλιούς κατοίκους τού Μασταμπά και να τους πάρουν συνεντεύξεις για την καθημερινή ζωή στο όμορφο προάστιο κατά τα παλιά χρόνια, εργασία με καθαρά παιδαγωγικό χαρακτήρα και στόχο των διοργανωτών το σχολείο να ανοίξει την πόρτα τού διάπλατα στην Κοινωνία, της οποίας θεωρούν ότι θα πρέπει να αποτελεί αδιάσπαστο κομμάτι και πρωταρχικό κύτταρο.
Το σχολείο και η κοινωνική πραγματικότητα δεν πρέπει να είναι δυο άσχετοι ή ενάντιοι μεταξύ τους κόσμοι, αλλά, αντίθετα, να αναπτύσσεται ανάμεσά τους μια ελκτική διαλεκτική σχέση . η κοινωνική πραγματικότητα οφείλει να προβληματίζει δημιουργικά το σχολείο  και το σχολείο να φωτίζει, δια μέσου των μαθητών του, την κοινωνική πραγματικότητα. Με τον τρόπο αυτόν αίρεται η στεγανοποίηση τού σχολείου και ξεπερνιέται, σε σημαντικό βαθμό, ο, αναπόφευκτα, συντηρητικός και στατικός του χαρακτήρας. Η προοπτική αυτή επιτυγχάνεται μέσα από ποικίλες δραστηριότητες τού σχολείου- όπως, ακριβώς, συνέβη, και με την παρουσιαζόμενη με το σημείωμά μας αυτό ερευνητική δραστηριότητά του- με τους υψηλούς στόχους προσφοράς προς το κοινωνικό σύνολο που έθεσε το σχολείο και καλλιέργειας τής κοινωνικής και ψυχοπνευματικής ανάπτυξης των μαθητών.
Όσον αφορά στην ιστορία τού εν λόγω Συνεδρίου, δεκαεννιά (19) πρωτότυπες μελέτες ανακοινώθηκαν στο διάστημα από 14 έως 15 Ιουνίου 2014, στο αμφιθέατρο τού Σχολείου και φώτισαν πολλές άγνωστες πτυχές τής ιστορίας τής εν λόγω συνοικίας τού Ρεθύμνου από πολλές και ποικίλες απόψεις (από ιστορική, αρχαιολογική, τοπωνυμική, λαογραφική, οικονομική, εργασιακή, γεωλογική, θρησκευτική και πολιτιστική άποψη). Είναι αλήθεια ότι η ανταπόκριση ενός τόσο μεγάλου αριθμού συνέδρων στην πρόσκληση τού Σχολείου αποτέλεσε μια ξεχωριστή έκπληξη για όλους εμάς, όπως συνέβη, περαιτέρω, και με την αρίστη διοργάνωσή του, αλλά και την σε χρόνο ρεκόρ έκδοση των «Πρακτικών».
Θερμά συγχαρητήρια και πολλές ευχαριστίες σε όλους όσοι με ζήλο και μεράκι ανέλαβαν τη διοργάνωση τού εν λόγω Συνεδρίου και στήριξαν αυτό ηθικά και υλικά και βέβαια στον φίλο Νίκο Δερεδάκη, την ψυχή τής όλης προσπάθειας, που είχε την πρωτοβουλία και επωμίσθηκε την Επιμέλεια των Πρακτικών. Ευχόμαστε το παράδειγμα τού Σχολείου τού Μασταμπά να ακολουθήσουν και άλλα σχολεία άλλων περιοχών- συνοικιών τής πόλης μας. Μια τέτοια καταγραφή, ακόμα και των μικρότερων οικιστικών χώρων, θα αποτελούσε, οπωσδήποτε, γεγονός εξαιρετικής σημασίας, μεγάλη συνεισφορά και ουσιαστική συμβολή στην ιστορία τού Ρεθύμνου.

ΜΑΝΩΛΗ ΡΟΔΙΝΟΥ - Αναστορήσεις μιας Ατσιπουλιανής Αρχόντισσας



ΜΑΝΩΛΗ ΡΟΔΙΝΟΥ

Αναστορήσεις μιας Ατσιπουλιανής Αρχόντισσας
[Επιμέλεια- Εκτύπωση Κλαψινάκης, Ατσιπόπουλο 2014, σχ. 4ο (28 Χ 20), σσ. 167]


          ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
            www.ret-anadromes.blogspot.com

Η διάσωση πρωτογενούς λαογραφικού υλικού ήταν, σε παλιότερες εποχές, στα πρώτα ενδιαφέροντα τού Υπουργείου Παιδείας, ικανοποιώντας, πάντοτε, ανάλογα αιτήματα τού Λαογραφικού Αρχείου τής Ακαδημίας Αθηνών. Σε μια εποχή που έθαλλε, ακόμα, η ύπαιθρος και άκμαζε γενναία η ζωή στο χωριό- τη ρίζα και την πηγή τής ελληνικής Λαογραφίας- ήταν φυσικές και εύκολες τέτοιες δραστηριότητες, που στηρίζονταν, πάντα, στην προσφορά και τον «πατριωτισμό» των καθηγητών και περισσότερο, βέβαια, των δασκάλων. Γιατί αυτοί οι τελευταίοι, σε μια εποχή που ανθούσε, ακόμα, το σχολείο τής υπαίθρου, αφθονούσαν και τους έβρισκες και στους μικρότερους και πιο απόμακρους οικισμούς, με την όλως πηγαία και καθάρια λαογραφική πληροφόρηση. Γινόντουσαν, έτσι, οι καλύτεροι πρεσβευτές και «στρατιώτες» τού Λαογραφικού Αρχείου στις «εκστρατείες» του αυτές προς συγκέντρωση και διάσωση τη μια παροιμιών και παντός είδους παραδόσεων και την άλλη μύθων, παραμυθιών, τραγουδιών, γνωμικών ή και τοπωνυμίων (όπως έγινε με τα τελευταία, τα τοπωνύμια, τα έτη 1952- 53, οπότε και επιτελέσθηκε μια θαυμάσια αποθησαύριση τού τοπωνυμικού πλούτου τής Χώρας).
Σήμερα που οι πηγές αυτές έχουν εκλείψει σε έναν σημαντικό βαθμό, κάθε τέτοια καταγραφή αποτελεί, οπωσδήποτε, γεγονός εξαιρετικής σημασίας, μεγίστη συνεισφορά και ουσιαστική συμβολή στην επιστήμη τής Λαογραφίας και, κατ’ επέκταση, και στον τόπο που καταγράφεται και εμπλουτίζεται λαογραφικά. Και μια τέτοια καταγραφή επιχείρησε πρόσφατα, με το βιβλίο του «Αναστορήσεις μιας Ατσιπουλιανής Αρχόντισσας» και ο Μανώλης Ροδινός, από το Ατσιπόπουλο, με τις ανι(α)στορήσεις που τού έκανε η ενενηντατετράχρονη μάνα του, η γιαγιά Στέλλα Ροδινού (Καντιδόστελλα), το γένος Μπεμπή, από τον Πρινέ, που ήλθε νέα, με τον γάμο της, στο Ατσιπόπουλο, το αγάπησε βαθιά και το θεώρησε ως την νέα της πατρίδα. Πρόκειται για τις αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής (ποιήματα, παραμύθια, αινίγματα, ανέκδοτα, γνωμικά), από αυτά που διηγούνταν οι προγονοί μας καθημερινά, τον περασμένο αιώνα, στα καφενεία, τις βεγγέρες και τις συντροφιές τους στις γειτονιές τού χωριού τα βράδια, σε μιαν εποχή που ήταν άγνωστο και αυτό, ακόμα, το όνομα τής τηλεόρασης.
Ο Μανώλης Ροδινός- άνθρωπος ζωντανός και δραστήριος, που δραστηριοποιείται πολιτιστικά και αγαπά ειλικρινά το χωριό του, συγγραφέας και ενός, ακόμα, πολυσέλιδου πολυσυλλεκτικού ιστορικού λευκώματος, με τον τίτλο: «Επά ’ναι τ’ Ατσιπόπουλο» και ιδρυτής τού «Κέντρου Λαογραφίας και Πολιτισμού Ατσιπόπουλου» (2010)- αποφάσισε, με το νέο του αυτό βιβλίο, να περισυλλέξει και διασώσει, όσο είναι καιρός, όλες αυτές τις πολυτίμητες αφηγήσεις από το μυαλό τής υπέργηρης μάνας, όπως, ακριβώς, τις θυμάται και ο ίδιος από τα πρώτα παιδικά του χρόνια, όταν, τα βράδια, τις διηγούνταν σ’ αυτόν και τα αδέλφια του. Αυτές τις ιστορίες σήμερα- όπως χαρακτηριστικά και ο ίδιος σημειώνει στον «Πρόλογό» του- τις κατέγραψε από τα τρεμάμενα χείλη τής μάνας, χωρίς καμιάν απολύτως φραστική αλλοίωση. Πρόθεσή του είναι όλα αυτά τα κείμενα να μείνουν αναλλοίωτα και ζωντανά, με πολύτιμη «φορεσιά» τους τη γνήσια κρητική λαλιά, όπως την μιλούσαν οι πρόγονοί μας τον περασμένο αιώνα.       
Την ύλη του ο συγγραφέας ταξινόμησε σε τρεις ενότητες: α) Ποιήματα, β) Παραμύθια και γ) Αινίγματα- Ανέκδοτα- Γνωμικά. Μέσα από τα ηθογραφήματα αυτά τού Μ. Ροδινού αποτυπώνεται εναργώς και με κάθε δυνατή λεπτομέρεια η κάθε πτυχή τής ζωής των παλαιινών ανθρώπων. τα επαγγέλματα (τα αλώνια και οι μύλοι) και οι ασχολίες των ανθρώπων, τα ήθη και οι παραδόσεις στις διάφορες θρησκευτικές και κοινωνικές γιορτές, οι αγαθοσύνες και οι (κουτο)πονηριές ορισμένων, οι πικάντικες και ιδιόμορφες ιστορίες που σκαρφίζονταν, αλλά και τα όμορφα αστεία και τα ασυναγώνιστα «καμώματά» τους. Την έκδοση δεόντως προλογίζει ο Ατσιπουλιανός λογοτέχνης κ. Δημήτρης Αετουδάκης.
Ευχαριστούμε, και πάλι, θερμά τον κ. Μανώλη Ροδινό για τον σπουδαίο αυτόν λαϊκό θησαυρό, που με το βιβλίο του αυτό σήμερα μάς παραδίδει. Κάθε προσπάθεια διάσωσης και διαφύλαξης τής ελληνικής μας παράδοσης και ταυτότητας είναι επαινετή και άξια θερμών συγχαρητηρίων και ευχαριστιών.

ΑΝΤΩΝΗ Γ. ΠΛΥΜΑΚΗ - Στα βήματα τού Οσίου Ιωάννη τού Ερημίτη και των συν αυτώ 98 θεοφόρων Πατέρων


ΑΝΤΩΝΗ Γ. ΠΛΥΜΑΚΗ

Στα βήματα τού Οσίου Ιωάννη τού Ερημίτη και των συν αυτώ 98 θεοφόρων Πατέρων
[Γραφοτεχνική ΚρήτηςΑ.Ε.Ε, Χανιά 2015, σχ. 8ο (23,5 Χ 16.5), σσ. 224]


   ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα όσο και πρωτότυπη εργασία, που παρακολουθεί και καταγράφει βήμα προς βήμα την πορεία τής ζωής τού αγίου Ιωάννου τού Ερημίτη και των συν αυτώ ενενήντα οκτώ θεοφόρων Πατέρων, κυκλοφορήθηκε πρόσφατα, στα Χανιά, από τον αγαπητό και γνωστό, και σε πολλούς Ρεθεμνιώτες, βετεράνο ορειβάτη και σπηλαιολόγο κ. Αντώνη Γ. Πλυμάκη. Τίτλος της: «Στα βήματα τού Οσίου Ιωάννη τού Ερημίτη και των συν αυτώ 98 θεοφόρων Πατέρων». Όλοι οι σταθμοί απ’ όπου κι αν πέρασε ο εν λόγω Άγιος, όλοι οι τόποι που ευλόγησε με την παρουσία του, καταγράφονται λεπτομερώς στις σελίδες τού εν λόγω βιβλίου και προβάλλονται μέσα από παλιούς χάρτες και σχεδιογραφήματα τής Ενετοκρατίας, που, μαζί και με το άφθονο φωτογραφικό υλικό που χρησιμοποιείται, και μάλιστα κάτω από πολλές προοπτικές τού ίδιου τοπίου, μας δίνουν μια σαφή, λεπτομερή όσο και με βάθος άποψη τού κάθε τόπου που καταγράφεται.
Από την εμπειρία και τις γνώσεις που ο συγγραφέας αποκόμισε από τη συγγραφή τού συγκεκριμένου βιβλίου, καθίσταται, θεωρούμε, εξαιρετικά σημαντική η ομολογία του ότι ο άγιος αυτός είναι, σε ολόκληρη την Ελλάδα, η μοναδική, ίσως, περίπτωση τοπικού Αγίου, που η λατρεία του εκδηλώνεται μέσα από τόσες εκκλησίες, εικονοστάσια, σπήλαια, μα και σε τόση και τέτοια έκταση στις καρδιές των πιστών ανθρώπων. Κι όπως κι εμείς σημειώνουμε στο βιβλίο μας για την Ι. Μονή Μεταμορφώσεως τού Σωτήρος Χριστού, Κουμπέ, Ρεθύμνου, ό Ιωάννης ο Ερημίτης ήταν ο πλέον αγαπημένος άγιος των χρόνων τής Ενετοκρατίας, ενώ με βεβαιότητα, στο ίδιο βιβλίο, αποδεικνύουμε ότι και στην εν λόγω Μονή τής πόλης μας, παράλληλα προς αυτήν τού Σωτήρος Χριστού, στα χρόνια τής Ενετοκρατίας, υπήρχε και η λατρεία τού αγίου Ιωάννου τού Ερημίτη.
Κάτω από το ίδιο αυτό πρίσμα, ο κ. Πλυμάκης, με την εμπειρία που διαθέτει και ως βετεράνος σπηλαιολόγος τής Κρήτης, παρατηρεί ότι ανάμεσα σε 115 σπηλαιώδεις ναούς τού νομού Χανίων οι 10 είναι αφιερωμένοι στον άγιο Ιωάννη τον Ερημίτη, δεύτερο άγιο σε συχνότητα σπηλαιωδών ναών αφιερωμένων στη μνήμη του, στα Χανιά, με πρώτο, να προηγείται (με 31 ναούς), τον άλλο Άγιο των σπηλαίων, τον άγιο Αντώνιο.    
Η ύλη τού πολύτιμου αυτού βιβλίου διαρθρώνεται στα εξής κεφάλαια . αρχικά, ο συγγραφέας παρουσιάζει λεπτομερώς τα συναξαριακά στοιχεία που αφορούν στον άγιο Ιωάννη τον Ερημίτη και τους συν αυτώ 98 θεοφόρους Πατέρες, σημειώνοντας την πορεία τους από την Αίγυπτο (μέσω τής Κύπρου και της Μικράς Ασίας) μέχρι την Κρήτη. Οι σταθμοί, στη συνέχεια, του Αγίου, εδώ, στην Κρήτη, μελετώνται εξαντλητικά και με κάθε λεπτομέρεια και με ταυτόχρονη παράθεση ενός εξαιρετικά πλούσιου φωτογραφικού υλικού. Καταγράφονται, επίσης, όλοι οι ναοί (ή τα κλίτη ναών) στους οποίους υπάρχει λατρεία τού Αγίου, τόσο στην ύπαιθρο χώρα όσο και εντός τής πόλης των Χανίων, με επισημότερο, εδώ, και κορυφαίο την Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή τής «Κυρίας των Αγγέλων», ή άλλως Γουβερνέτο, στο ακρωτήριο Μελέχας, με πλουσιότατα στοιχεία και άφθονο φωτογραφικό, για την εν λόγω Μονή, υλικό. Ο συγγραφέας, περαιτέρω, προχωρώντας, καταγράφει και τους εκτός τού νομού Χανίων χώρους λατρείας τού Ερημίτου, με πρώτο- πρώτο, στο κεφάλαιο αυτό, αυτόν τής Ι. Μονής Μεταμορφώσεως τού Σωτήρος, Κουμπέ, στο Ρέθυμνο, καθώς και αυτούς των υπολοίπων νομών τής Κρήτης αλλά και τής λοιπής Ελλάδος (Άγιον Όρος, Φθιώτιδα, Κουβαρά Αττικής κ.λπ).
Άλλο σημαντικό κεφάλαιο τού βιβλίου αποτελεί και η καταγραφή των σπηλαίων, στα οποία υπάρχει λατρεία τού Ερημίτη, με κορυφαίο το Καθολικό, στη μαγευτική χαράδρα, το «Αυλάκι τού Αγίου» (όπως, συνήθως, ονομάζεται το γνωστό Αγιοφάραγγο), όπου είναι χτισμένο το μοναστήρι τού Αγίου. Και η έρευνα τού κ. Πλυμάκη ολοκληρώνεται με τα εικονοστάσια που είναι αφιερωμένα στον Άγιο, τους ιερούς ναούς στους οποίους θησαυρίζονται άγια λείψανα τού Ερημίτη και των λοιπών θεοφόρων Πατέρων, καθώς, τέλος, σε ξεχωριστό κεφάλαιο τού βιβλίου, και τις δεκάδες εικόνες τού Αγίου, από το επίκεντρο τής λατρείας τού- στο Γουβερνέτο τού 16ου αιώνα- αλλά και από άλλα μέρη τής Ελλάδας, όπως την Πάτμο, την Κέρκυρα, τη Μυτιλήνη και αλλού.   
Πρόκειται για μιαν άκρως ενδιαφέρουσα, ευσυνείδητη και εξαιρετικά πυκνογραμμένη εργασία, πρωτογενούς έρευνας, ακραιφνώς θεολογικού, ιστορικού, κρητολογικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, που εδράζεται σε μιαν εξίσου εκτεταμένη γραπτή όσο και προφορική στήριξη. Πρόκειται, τωόντι, για ένα βιβλίο συμβολή σε ό,τι αφορά στην παρουσία και δράση τού Ιωάννου τού Ερημίτη εδώ στην Κρήτη. Για άλλη μια φορά, συγχαίρουμε και θερμά ευχαριστούμε τον εκλεκτό φίλο δημιουργό τού πολύτιμου αυτού έργου κ. Αντώνη Γ. Πλυμάκη και του ευχόμαστε να έχει υγεία και δύναμη, για να συνεχίζει για πολλά έτη, ακόμα, τη γόνιμη, εργώδη και δημιουργική δραστηριότητά του στον χώρο των Κρητικών, και όχι μόνο, Γραμμάτων, στα οποία τόσο μεγάλη και ουσιαστική είναι, ομολογουμένως, η μέχρι σήμερα συμβολή του.

Αντωνίου Εμμ. Στιβακτάκη - ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΝΟΥΦΡΑΚΗΣ - Μια εμβληματική μορφή τού Ελληνισμού


                      

ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΕΜΜ. ΣΤΙΒΑΚΤΑΚΗ

  
  

                               ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ

 ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΝΟΥΦΡΑΚΗΣ 

                           Μια εμβληματική μορφή τού Ελληνισμού    


             ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
                   www.ret-anadromes.blogspot.com

           
Επάξια επαίνων και πολλών ευχαριστιών θεωρούμε την εργώδη και δημιουργική προσπάθεια που χρόνια τώρα καταβάλλει ο καλός φίλος και συνεργάτης κ. Αντώνιος Εμμ. Στιβακτάκης- φωτεινός και ακάματος δάσκαλος και συγγραφέας από το Ηράκλειο, αλλά και γαμπρός μας Αγιοβασιλειώτης- προκειμένου να συγκεντρώσει και καταγράψει τον βίο και την πολιτεία όλων εν γένει των Κρητών μοναχών και Αγιορειτών Πατέρων, που μετέβησαν από την Κρήτη στο αγιώνυμον Όρος και μόνασαν εκεί με αξιότητα και καινότητα ζωής. Δεκάδες τα συγγράμματά του θα μπορούσαν δικαίως να του απονείμουν τον επίζηλο τίτλο τού «Συγγραφέα της Αγιορείτικης Πολιτείας τού Άθω και των διαχρονικών σχέσεων αυτής με την Κρήτη».
Πρόσφατα ο κ. Στιβακτάκης μάς παρουσίασε μια νέα-συναφή προς τις παραπάνω- μελέτη του, 255 σελίδων, ιδιαίτερα προσεγμένη ιστορικά, θεολογικά, γλωσσικά, αλλά και αισθητικά, με τον τίτλο: «Αρχιμανδρίτης Ελευθέριος Νουφράκης- Μια εμβληματική Μορφή τού Ελληνισμού». Η εν λόγω μελέτη αποτελεί έκδοση τού Πολιτιστικού Συλλόγου Αλώνων, «Ο Κρυονερίτης» και προλογίζεται προσηκόντως από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη μας κ. Ευγένιο. Θέμα τού βιβλίου η πολυτάραχη ζωή και το ζωντανό παράδειγμα τής πυρφόρου εκείνης και εμβληματικής φυσιογνωμίας, τού λαμπρού στρατιωτικού ιερέα και ακαταγώνιστου πολεμιστή, του παπά- Λευτέρη Νουφράκη, από τις Αλώνες Ρεθύμνου, ανδρός βαθιάς πίστης, αυταπάρνησης και αγάπης προς τον Θεό, σπάνιας αυτοθυσίας στους αγώνες τού έθνους αλλά και φιλανθρωπίας προς τον εμπερίστατο και εν ανάγκαις ευρισκόμενο άνθρωπο εν καιρώ ειρήνης. 

Μια άποψη τού κοινού































Τις ανεπανάληπτες και άκρα συγκινητικές στιγμές τού πολυτάραχου και έντονα πατριωτικού βίου του μάς παρουσιάζει ο φίλος κ. Αντώνης Στιβακτάκης, παρακινημένος, το πρώτον, σε τούτο, από τον παππού του, εκ μητρός, αείμνηστο Εμμανουήλ Γ. Γελεσάκη, από την Άνω Βιάννο Ηρακλείου, που υπήρξε συμπολεμιστής τού μεγάλου εκείνου Κρητικού «Παπαφλέσσα» στις επιχειρήσεις τού Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και στις ελληνικές εκστρατείες που ακολούθησαν, στην Κριμαία και τη Μικρά Ασία. Στα κατοπινά χρόνια, με ενθουσιασμό ο αείμνηστος Γελασάκης και με τρεμάμενη από τη συγκίνηση φωνή, μιλούσε για ώρες στον νεαρό, τότε, εγγονό του για τον συναγωνιστή του και ψυχωμένο ήρωα κληρικό, από τις Αλώνες Ρεθύμνου.

Ο Σεβ. Μητροπολίτης μας κ. Ευγένιος χαιρετίζει την εκδήλωση

Οι Αλώνες, είναι γεγονός ότι συμμετείχαν ενεργά σε όλους τους απελευθερωτικούς αγώνες τού έθνους για την απελευθέρωση των αλύτρωτων πατρίδων τού μείζονος ελληνισμού. Ήδη, ο πατέρας Σπυρίδων Νουφράκης, φλογερός κι εκείνος πατριώτης και αγωνιστής πολέμησε γενναία και τραυματίστηκε σοβαρά, με διαμπερές τραύμα, χωρίς καν να λυγίσει, στη θέση Βιολί Χαράκι, ενώ στη μάχη τού Ατσιπόπουλου, με κίνδυνο τής ζωής του, έσωσε τον αρχηγό Πωλανδρέα, σκοτώνοντας κι εκείνος, ως άλλος «Κλείτος» στη μάχη τού Γρανικού, τον Τούρκο που τού απειλούσε άμεσα τη ζωή. Ο ίδιος ο Παπα- Λευτέρης τραγούδησε τα εν λόγω γεγονότα:
   «Τους Τούρκους ο πατέρας μου ποτέ δεν εφοβήθη
   ουδ’ όταν τον τραυμάτισαν διαμπερώς στα στήθη»,
ενώ πιο κάτω ο ίδιος θα συνεχίσει αναφερόμενος και πάλι στον πατέρα του, τον ηθικό αυτουργό τής εξαιρετικής του φιλοπατρίας:
        «Εκείνος μοι παρήγγειλε στον πόλεμο να πάω
         και την εκδίκησιν πολλήν όση μπορώ να λάβω…»
Σαν έφθασε ο Νουφράκης σε κατάλληλη ηλικία, τον πήρε ο πνευματικός του ανάδοχος, ο νονός του, στα Ρούστικα, όπου και έμαθε τα πρώτα γράμματα στην Ι. Μ. τού Προφήτη Ηλία, δεδομένου ότι κατ’ εκείνη την περίοδο δεν λειτουργούσε, ακόμα, σχολείο στις Αλώνες.

Το πάνελ των ομιλητών: Κωστής Παπαδάκης- Θ. Πελαντάκης
Συντονίστρια η Βάλια Πετράκη 
    
    Ατυχείς καταστάσεις και τραγικό συμβάν συγκλόνισαν, προς καιρόν, την ψυχή τού παπα- Λευτέρη Νουφράκη- που τον καιρό εκείνο έφερε το βαφτιστικό όνομα Εμμανουήλ- όταν, κάποτε, χωρίς να το θέλει, σε άσκηση σκοποβολής, ο μόλις δεκαπέντε ετών Εμμανουήλ τραυμάτισε σοβαρά- που έχασε, μάλιστα, το μάτι του- τον συνομήλικό του Γεώργιο Μανιαδάκη από το Βελονάδω. Να σημειώσουμε, στο σημείο αυτό, ότι τον καιρό εκείνο, των συνεχών πολεμικών συρράξεων και της «επί θύραις» Ένωσης τής Κρήτης με την Ελλάδα, τα σκοπευτήρια ξεφύτρωναν σαν τα μανιτάρια και στα μικρότερα χωριά τού νομού μας, όπου καθημερινά ασκούνταν οι νέοι στη σκοποβολή. Το τραγικό αυτό γεγονός είναι που ανάγκασε τον νεαρό Εμμανουήλ- παρά τις προσπάθειες όλων να τον μεταπείσουν- να αναχωρήσει σε τόπους άλλους, που έμελλαν, πάντως, να τον οδηγήσουν στις ατραπούς τής δόξας και της αθανασίας. Φεύγει, λοιπόν, και κατευθύνεται, πιθανότατα, το πρώτον, στο Άγιον Όρος. Εδώ, αφού ασκήθηκε τον απαιτούμενο, ως δόκιμος μοναχός, χρόνο, στη συνέχεια, εκάρη μοναχός (να πω- το λέω, πάντως, με πολλές επιφυλάξεις- ένδειξη μετανοίας για κάτι το εντελώς αθέλητο και τυχαίο που του είχε συμβεί με τον τραυματισμό τού φίλου του;;;). Με το όνομα, λοιπόν, Παΐσιος κείρεται μοναχός- όνομα ε; που, συμπτωματικά, επαναγιάσθηκε πρόσφατα στο πρόσωπο τού γνωστού Αγιορείτη μοναχού Παΐσιου Εζνεπίδη. Εδώ, πιθανόν, στο Άγιον Όρος, ο Παΐσιος να έλαβε και τον πρώτο βαθμό τής ιεροσύνης, αυτόν τού ιεροδιακόνου.
Αργότερα, μεταξύ των ετών 1905 και 1907 τον ανευρίσκουμε στη Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή Αθηνών, στην οποία, αγαστή τη τύχη, Σχολάρχης ήταν τότε (1894- 1908) ο επίσκοπος Πενταπόλεως Νεκτάριος Κεφαλάς, ο μετέπειτα ανακηρυχθείς μεγάλος σύγχρονος Άγιος τής Ορθοδοξίας. Ικανός ο Παΐσιος Νουφράκης, ευφυής και οξύνους, μετά την αποφοίτησή του από τη Ριζάρειο συνεχίζει τις σπουδές του στη Θεολογική Σχολή τής Αθήνας, από την οποία- εν μέσω τόσων δυσκολιών και πολεμικών τής Χώρας αναμετρήσεων και περιπετειών- κατορθώνει το έτος 1911 να λάβει και το πτυχίο τής Θεολογίας. Το ίδιο έτος διορίζεται ως ελληνοδιδάσκαλος στο ελληνικό σχολείο Αιτωλικού Αιτωλοακαρνανίας, όπου και τον βρίσκει η έναρξη τού Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, τον Οκτώβριο τού 1912.
Στη μάχη τού Σαρανταπόρου ο Νουφράκης θα λάβει το βάπτισμα τού πυρός και, κατά τη διάρκειά της, θα επιδείξει απαράμιλλο θάρρος, σωματική ευελιξία και δύναμη, εξαιρετική ανδρεία και αποφασιστικότητα. Το ίδιο και στη μάχη των Γιαννιτσών (18/20 Οκτ.), με την οποία άνοιξε ο δρόμος για την προέλαση των ελληνικών δυνάμεων προς τη Θεσσαλονίκη, την καρδιά τής Μακεδονίας. Στο Όστροβο, επίσης, στο Γκορνίτσοβο και στην πολιορκία τού Μπιζανίου ο ιεροδιάκονος Νουφράκης επέδειξε τον ίδιο άφθαστο ηρωισμό και αυτοθυσία, επιτελώντας πάντοτε τα ιερατικά καθήκοντά του, εμψυχώνοντας τους Έλληνες στρατιώτες, αλλά και πολεμώντας, ταυτόχρονα, και ο ίδιος με το όπλο στο χέρι από την πρώτη γραμμή.    
          
Χρονική περίοδος 1914- 18

Μετά το πέρας των Βαλκανικών Πολέμων ο ιεροδιάκονος Νουφράκης επιστρέφει, αρχικά, στην υπηρεσία του στο ελληνικό σχολείο Αιτωλικού ως ελληνοδιδάσκαλος. Κατ’ αυτήν την ίδια χρονική περίοδο  (περί το έτος 1914 μιλάμε) συγγράφει και εκδίδει πονημάτιον, που αφιερώνει στους πολυφίλητους γονείς του, Σπυρίδωνα και Ελένη, και φέρει τον τίτλο: «Πολεμικαί αναμνήσεις, ήτοι εν σμικρώ ιστορική έκθεσις των όσων κατά τον Ελληνοτουρκικόν πόλεμον αντελήφθημεν και συλλογή επικαίρων ποιημάτων εκ των εντυπώσεων των δύο δαφνηφόρων Αγώνων μας».
Μα δεν μπορώ, στο σημείο αυτό, να αφήσω ασχολίαστη και να παρατρέξω τη δημοσιευθείσα, κατά την ίδια αυτήν περίοδο, φωτογραφία τού εξώφυλλου τού γνωστού περιοδικού τής Αθήνας «ΕΛΛΑΣ» (φ. 509, Ιαν. 1914), με τους δύο οπλοφόρους ιερωμένους συναγωνιστές, τον ιεροδιάκονο Νουφράκη και τον Κρητικό Ιερομόναχο Αγάπιο Καρτσωνάκη, οπλισμένους σαν τους αστακούς, με τεράστια σπάθη στην αριστερά τού Νουφράκη και πιστόλιο μάνλιχερ στηριγμένο στη ζώνη τού αμπέχονου, πάνω από τα τιμημένα ιερατικά ράσα! Μια, όσο τίποτε άλλο, συγκινητική απόδειξη, από τους δύο αυτούς ιερωμένους, της ουσιαστικής συμμετοχής και συμβολής τού ελληνορθόδοξου κλήρου στους απελευθερωτικούς αγώνες τού Έθνους.   

 

Η Πρόεδρος τού Πολιτιστικού Συλλόγου Αλώνων "Κρυονερίτης",
 κ. Καββάλου, επί τού βήματος

Κατά την ίδια αυτήν περίοδο των δαφνηφόρων Βαλκανικών Πολέμων, ο αρχιδιάκονος Παΐσιος Νουφράκης χειροτονείται σε ιερομόναχο, λαμβάνοντας, ταυτόχρονα, και το οφίκιο τού αρχιμανδρίτη. Τότε μετονομάζεται από Παΐσιος σε… «Ελευθέριο». Μια μετονομασία καθόλου τυχαία (αφού, εξάλλου, δεν ήταν, τη στιγμή εκείνη, και αναγκαία), αλλά εξαιρετικά φορτισμένη με έντονο πάθος και βαθύτατο συμβολισμό, που εκφράζει, όσο τίποτε άλλο, τον πυρφόρο πόθο τού γίγαντα εκείνου κρητικού ιερωμένου να δει ελευθερωμένους τους απανταχού Έλληνες, συναίσθημα που- όπως περίτρανα αποδείχθηκε- κυριαρχούσε απόλυτα  μέσα στη σκέψη του και την καρδιά του και την εν γένει μετέπειτα πορεία και φιλοσοφία του.
Στις 15 Ιουλίου 1914 ξεσπά ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914- 18). Η ηρωική συμμετοχή του, με εξαιρετική γενναιότητα, στις μάχες τού μεγάλου αυτού πολέμου (Ραβινέ, Σκρά, Δοϊράνη, όπου και ανδραγάθησε, κ.λπ.) και των εκστρατειών στην Κριμαία (1919) και τη Μικρά Ασία εξιστορείται σε ποίημα με τον τίτλο: «Μούσα, Εις τον ερχομόν Ελευθερίου Νουφράκη, Αρχιμανδρίτου», που φέρεται να γράφτηκε από κάποιον συναγωνιστή του στις μάχες αυτές, με τα αρχικά Π.Γ. Τη γενναιότητα, εξάλλου, με την οποία πολεμούσε ο παπα- Λευτέρης Νουφράκης, δηλώνουν και τα παράσημα ανδρείας που έλαβε για την εθελοντική του συμμετοχή σε είκοσι επτά (27) συνολικά μάχες (!!) των πολέμων μεταξύ των ετών 1912- 1922.

      Ο συγγραφέας του βιβλίου κ. Αντώνης Στιβακτάκης

Στην Αγιά Σοφιά   
 
Ναι αγαπητοί μου! το αποκορύφωμα τής πατριωτικής δράσης τού παπα- Λευτέρη Νουφράκη στάθηκε αυτό ακριβώς . η λειτουργία στην Αγιά τού Θεού Σοφία το έτος 1919, όταν τα ελληνικά καράβια περνούσαν από την Πόλη μεταφέροντα τις 2η και 13η μεραρχίες μας στη Ρωσία. Και μπορεί, βέβαια, το γεγονός αυτό να ήταν ένα από τα πολλά επεισόδια που οι ιστορικοί τα θεωρούν, συχνά, ως εντελώς ασήμαντα μέσα στη δίνη των «σοβαρών» εκείνων γεγονότων που διαμορφώνουν και σηματοδοτούν τις μεγάλες ιστορικές εξελίξεις. Και πράγματι ο παπά- Νουφράκης πολέμησε σε πολύ μεγαλύτερες μάχες και ανδραγάθησε γενναία σε πολλές από αυτές παίρνοντας και παράσημα ανδρείας. Έχουν, ωστόσο, μέσα τους και αυτά τα μικροεπεισόδια, που συχνά απαξιοί, καν, να σκύψει πάνω τους και να τα αναφέρει η επίσημη Ιστορία, τόσο αίσθημα και τέτοιο μυστικό παλμό και τέτοιο ανομολόγητο μεγαλείο, που προκαλούν σε μας, το πλήθος, το λαό, ρίγη συγκινήσεως και καθόλου, μα καθόλου μικρότερες συγκινήσεις απ’ ό,τι εκείνα τα μεγάλα και εκκωφαντικά, που έπαιξαν τον πρώτο και αποφασιστικό ρόλο στην έκβαση και τη διαμόρφωση των μεγάλων ιστορικών μας σταθμών και επιδιώξεων.
Δεν ήταν, λοιπόν, καθόλου, μα καθόλου ένα μικρό και συνηθισμένο επεισόδιο αυτό που σημειώθηκε τη μέρα εκείνη κάτω από τους χιλιόχρονους θόλους τής Αγίας τού Θεού Σοφίας, όταν, ύστερα από 466 χρόνια- που είχε, κυριολεκτικά, υπό τους θόλους της «παγώσει» η φωνή τής Ορθοδοξίας- τελέστηκε πανηγυρικά από τους Έλληνες αξιωματικούς και στρατιώτες και τους άλλους Ρωμιούς που βρέθηκαν την ώρα εκείνη, με μπροστάρη τον παπα- Λευτέρη Νουφράκη, στην Αγιά- Σοφιά το ιερό και θείο μυστήριο τού σώματος και τού αίματος τού Κυρίου και κοινώνησαν μάλιστα όλοι τους(!!), μπροστά στα έκπληκτα μάτια των παρευρισκομένων Τούρκων φυλάκων τού ναού, αλλά και άλλων Τούρκων που δεν πίστευαν σε αυτά που άκουγαν και έβλεπαν να διαδραματίζονται μπροστά στα μάτια τους. Ο λαός ποτέ, μα ποτέ δεν θέλησε, αγαπητοί μου, να πιστέψει ότι η απώλεια τής Αγιά- Σοφιάς ήταν τελεσίδικη και αυτό ακόμα πιο πολύ βάραινε στη συνείδηση, την καρδιά και τα πιστεύω τού παπα- Λευτέρη Νουφράκη. Στο στόμα όλων, τώρα πια, επαναλαμβανόταν νικητήρια η ελληνόφωνη ηχώ συνεχώς αυξανόμενη σε ένταση και πυκνότητα: «Ο παπα- Νουφράκης λειτούργησε στην Αγιά Σοφιά!!». Και αυτό, αγαπητοί μου, ήταν που αποτέλεσε τη βαθύτερη και τρανότερη ικανοποίηση στην ψυχή τού επαναστάτη παπά- Λευτέρη Νουφράκη!!
Το πράγμα προκάλεσε, όπως είναι φυσικό, αναβρασμό και ταραχή στους Τούρκους, αλλά και ενθουσιασμό και δικαίωση πολύχρονων πόθων ανάμεσα στους Έλληνες. Η είδηση έφθασε και στ’ αυτιά τού τότε Πρωθυπουργού τής Ελλάδος Ελευθερίου Βενιζέλου, που κάλεσε αμέσως τον Νουφράκη. Τον επιτίμησε μεν φανερά (για λόγους πολιτικούς) αλλά, ταυτόχρονα και θερμά, κρυφίως, τον συνεχάρη (για τον εξαίρετο πατριωτισμό που επέδειξε και την ανδρεία του): «Δέκα παπάδες- φέρεται να του είπε- να είχα σαν και σένα θα μπορούσα να κατορθώσω πολλά, μα πολλά  πράγματα!».

Στη Μικρά Ασία

Και στην επική πορεία τού ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία ήταν παρών και  ο αρχιμανδρίτης Ελευθέριος Νουφράκης, που έλαβε μέρος σε πολλές φονικές μάχες. Στην αποφασιστική μάχη στο Τομλού- Μπουνάρ, κοντά στο Αφιόν Καραχισάρ, τραυματίστηκε σοβαρά με διαμπερές τραύμα στο πόδι.
Μετά την αποθεραπεία τού τραύματος του, κουτσαίνοντας- όπως ο ίδιος σημειώνει στις ποιητικές σημειώσεις του- έτρεξε και πάλι, δίνοντας το «παρών», στην πρώτη γραμμή:
«Τας βακτηρίας άφησα κι άρπαξα το ραβδί μου
κι από λίγο κουτσαίνοντας έφυγα για τιμή μου,
το Σύνταγμά μου για να βρω στην Άγκυρα να πάω
κι από αυτό ολότελα πλεια να μην αλαργάρω».    
 
Μια ακόμα άποψη του κοινού

Στη Βόρειο Ήπειρο

Ο παπα- Νουφράκης πλησίαζε πια τα εβδομήντα του χρόνια, όταν η Ελλάδα δέχτηκε την επίθεση τής φασιστικής Ιταλίας στα κακοτράχαλα βουνά τής Βόρειας Ηπείρου. Παρουσιάστηκε, τότε, και πάλι, στο φρουραρχείο των Αθηνών και ζήτησε επιτακτικά να ανακληθεί στην υπηρεσία και να προωθηθεί στο Μέτωπο, προκειμένου να αναλάβει πολεμική δράση εναντίον τού νέου εισβολέα τής Πατρίδας. Αρχικά, οι υπεύθυνοι για την επιστράτευση βλέποντας τον ταλαιπωρημένο από τις μάχες τού παρελθόντος γέροντα άνδρα που είχαν μπροστά τους, αρνήθηκαν να ικανοποιήσουν το αίτημά του. Μπροστά, όμως, στην επιμονή του κάμφθηκαν και ο παπα- Νουφράκης, εβδομηντάρης (!) πια, βρέθηκε στα βουνά τής Βορείου Ηπείρου, πολεμώντας ως ένας απλός στρατιώτης τα φασιστικά στρατεύματα τού Μουσολίνι. Έπαθε, όμως- όπως και τόσοι άλλοι συμπολεμιστές του- κρυοπαγήματα στα κάτω άκρα κι έτσι, εκών- άκων, αναγκάστηκε να αποσυρθεί στα μετόπισθεν και να επιστρέψει, τελικά, στην Αθήνα, όπου και ανάνηψε μεν προσωρινά, το επόμενο, όμως, κιόλας, έτος, αυτός ο ακατάβλητος πολεμιστής των εθνικών αγώνων και διεκδικήσεων παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο, καταβεβλημένος από τις ταλαιπωρίες μιας ζωής αγώνων και θυσιών, στις 5 Αυγούστου 1941, μέσα στον Δεκαπενταύγουστο, παραμονή τής εορτής τής Μεταμορφώσεως τού Σωτήρος.   
     
Στα χρόνια τής ειρήνης

Η ζωή, αγαπητοί μου, του παπα- Λευτέρη Νουφράκη υπήρξε μια, τωόντι, συνεχής και μετ’ επιγνώσεως, αυταπάρνησης και ηρωισμού θυσιαστική προσφορά προς την ελληνική Πατρίδα. Όμως, μια τέτοια ενσυνείδητη, πατριωτική και ολοκληρωμένη στον πόλεμο προσωπικότητα σαν αυτήν τού παπα- Λευτέρη Νουφράκη δεν θα μπορούσε, φυσικά, να υπολείπεται και να μη συνέχιζε να διάγει εξίσου έντιμα και χαρισματικά και σε καιρό ειρήνης. Έτσι, ο παπα- Λευτέρης Νουφράκης διακρίθηκε και για την πλούσια φιλανθρωπία του και την ατέρμονη αγάπη του προς τον αναξιοπαθούντα συνάνθρωπο. Επέδειξε ιδιαίτερα στοργική μέριμνα προς τα μέλη τής ευρύτερης οικογένειάς του και, κυρίως, προς τα πολλά του ανίψια, των οποίων αναλαμβάνει τις σπουδές και φροντίζει την έσχατη πενία και απορία των ορφανών τού αδελφού του Ιωάννη και της αδελφής του Δέσποινας, ενώ προικοδοτεί και αποκαθιστά τα κορίτσια τής άλλης του αδελφής. Μετά, όμως, αυτό το επιβεβλημένο, εξάλλου- σύμφωνα και με την Ορθόδοξη Χριστιανική Ηθική- καθήκον προς τους συγγενείς και φίλους, η φιλανθρωπία τού άνδρα εξακτινώνεται απλόχερη και εντυπωσιακά γενναιόδωρη και προς αυτούς τους άγνωστους αδελφούς του, τόσο στο Ρέθυμνο όσο και καθ’ άπασαν την Ελλάδα, ναι καθ’ άπασαν την Ελλάδα!!...
 Ο Ελευθέριος Νουφράκης, βλέποντας, τον καιρό εκείνο, την υγεία του να έχει κλονιστεί σοβαρά λόγω τού προχωρημένου, αφενός, της ηλικίας του, αλλά και, κυρίως, λόγω των πολλών και ποικίλων κακουχιών που υπέστη στους συνεχείς πολέμους, στους οποίους συμμετείχε από το 1912 μέχρι και το 1922 (27, είπαμε, συνολικά μάχες!!!), αποφασίζει να διαθέσει τα περιουσιακά του στοιχεία κατά τον επωφελέστερο για το συνάνθρωπο τρόπο. Έτσι, με τρεις συνολικά διαθήκες του διέθετε την υπάρχουσα περιουσία του λυσιτελώς σε κοινωφελή ιδρύματα και μόνον. Αυτός, ο ίδιος, ζούσε ασκητικά, με 50 μόλις δραχμές τον μήνα (σύμφωνα με μαρτυρία τού πρωτανιψιού του ιερέα Ιωσήφ Νουφράκη), για να εξοικονομεί χρήματα και να τα διαθέτει επωφελώς για τον εμπερίστατο άνθρωπο, συγγενή του ή ξένο.
 Τα κοινωφελή ιδρύματα που γνώρισαν την έγνοια και μέριμνά του σε κάθε μία από τις διαθήκες του υπήρξαν διαφορετικά, πράγμα, πάντως, που δείχνει προς τα πού στρεφόταν το πλούσια φιλάνθρωπο ενδιαφέρον του. Έτσι, ανάμεσα στις διαθήκες του περιλαμβάνονται: το Ταμείο Αναπήρων Πολέμου, το ταμείο Ορφανών Βουλιαγμένης, το νοσοκομείο «Σωτηρία», το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ο πανάγιος Τάφος, ο εθνικός μας Στόλος κ.λπ., ενώ με την τελευταία του Διαθήκη, την τρίτη, η οποία, το τονίζω, και τελικά ίσχυσε και εξετελέσθη, άφηνε ολόκληρη την περιουσία του στο Δημοτικό Νοσοκομείο Ρεθύμνου και στους ανά την Ελλάδα Οίκους και Συλλόγους Τυφλών. Να επιβεβαιώνει, αλήθεια, και η πράξη του αυτή τη μεταμέλεια που υπαινίχθηκα αρχικά για το απρόβλεπτο και αθέλητο γεγονός τής τύφλωσης τού φίλου του Μανιαδάκη; Όπως, πάντως, και να έχει το πράγμα, το θεωρώ και αυτό (το να αφήσει την περιουσία του στους ανά την Ελλάδα Οίκους και Συλλόγους Τυφλών) σημείο, εκτός των άλλων, της αγιότητας τής ψυχής τού άνδρα και της ειλικρινούς μετάνοιάς του.
         Σεβασμιώτατε, Κυρίες και Κύριοι, συνοπτικά, ο αρχιμανδρίτης Ελευθέριος Νουφράκης, πέραν από ένας γενναιόψυχος ελληνορθόδοξος παπάς, ένας σύγχρονος αγωνιστής «Παπαφλέσσας», που πολέμησε με όλες τις ψυχικές και σωματικές του δυνάμεις για την ελευθερία τής πατρίδας, υπήρξε και ένας ευαίσθητος και εξαιρετικά καλλιεργημένος ορθόδοξος χριστιανός με αγάπη βαθιά για τον κάθε χειμαζόμενο και εμπερίστατο άνθρωπο. Να είναι αιωνία η μνήμη του και οι αγώνες του και τα οράματά του ας αποτελούν μια διαρκή υπόμνηση και ένα ζωντανό παράδειγμα για μας τους μεταγενεστέρους και, μάλιστα, για τους νέους.         Για έναν τέτοιον άνδρα ο Δήμος μας θεωρώ ότι δεν ξεπλήρωσε ακόμα το βαρύ χρέος του με τον ταπεινό δρομίσκο που τού αφιέρωσε, για να τον θυμόμαστε, στον Τσεσμέ τού Ρεθύμνου. Μια προτομή θα ήταν, ίσως, το ελάχιστον που θα μπορούσαμε να τού προσφέρουμε έναντι τής πολυσχιδούς προσφοράς του στον τόπο μας και την πατρίδα.          
   Συγχαίρουμε, τέλος, και θερμά ευχαριστούμε τον κ. Αντώνη Στιβακτάκη, που μας έκανε ευρύτερα γνωστή αυτήν την όντως μεγάλη μορφή τού τόπου μας, που- λόγω καταγωγής- γεραίρει την Εκκλησία, τη Μητρόπολή μας και τον τόπο μας, και τιμά το ράσο τού Έλληνα παπά και τον ελληνισμό και την Ορθοδοξία, γενικότερα. Προκειμένου ο κ. Στιβακτάκης να φέρει στο φως το νέο του αυτό πόνημα, απεδύθη σε κοπιώδεις προσπάθειες, απευθυνόμενος και ζητώντας στοιχεία από δεκάδες ερευνητές, φορείς και υπηρεσίες που τις αναφέρει στο βιβλίο του και το αποτέλεσμα τής εργασίας του είναι ήδη εξαιρετικά εύγλωττο και καθαρό. Αγαπητέ μου, Αντώνη, είσαι άξιος πολλών συγχαρητηρίων και θερμών ευχαριστιών, γιατί μας έδωσες καρπόν εύγευστον ειρηνικόν δικαιοσύνης (Εβρ. ιβ΄3-11), μας έκανες κοινωνούς μιας εμβληματικής μορφής τού νεότερου ελληνισμού να την έχουμε Φάρο και Ποδηγέτη στη ζωή μας. Σε ευχαριστούμε, αγαπητέ φίλε και συνοδοιπόρε στο αγιώνυμον Όρος- σε λίγο και για δεύτερη φορά- (και εγώ προσωπικά νιώθω την ανάγκη, φίλτατε, Αντώνη, για άλλη μια φορά, δημοσία, και από τούτη δω τη θέση, να σε ευχαριστήσω για τη γενναιόδωρη βοήθεια και συναντίληψή σου, κατά την έρευνά μου στην Ι. μονή Διονυσίου τού Αγίου Όρους, για την άλλη μεγάλη οσιακή μορφή τού τόπου μας, τον Νέστορα Βασσάλο, όταν εκπονούσα το βιβλίο τής Ι. Μονής- δημιούργημά του, Μεταμορφώσεως τού Σωτήρος, Κουμπέ), σε ευχαριστούμε, λέγω, φίλε Αντώνη, ότι «ὂντως ἒργον καλόν εἰργάσω, ἐπειδάν καί ἐτελείωσας αὐτό».


Ομιλία τού Κωστή Ηλ, Παπαδάκη,
στην Παρουσίαση τού βιβλίου τού κ. Αντωνίου Εμμ. Στιβακτάκη.
«Αρχιμανδρίτης Ελευθέριος Νουφράκης
Μια εμβληματική μορφή τού Ελληνισμού»,
που διοργάνωσε  ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αλώνων «Ο Κρυονερίτης», την
Τετάρτη, 17 Ιουνίου και ώρα 19.00,
στην Αίθουσα Ι. Ν. Τεσσάρων Μαρτύρων,
στο Ρέθυμνο.