Επανευαγγελισμός και αναδιοργάνωση της Εκκλησίας της Κρήτης μετά την Αραβοκρατία * * * Ιωάννης ο Ξένος- Νίκων ο Μετανοείτε- Αθανάσιος ο Αθωνίτης

Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

  

 ΚΩΣΤΗΣ  ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

     www.ret-anadromes.blogspot.com

 

Επανευαγγελισμός και αναδιοργάνωση

της Εκκλησίας της Κρήτης μετά την Αραβοκρατία

Ιωάννης ο Ξένος- Νίκων ο Μετανοείτε- Αθανάσιος ο Αθωνίτης * * *

 

                                                                        *  *   *

Είναι γεγονός ότι κάτω από τη μακρά αραβική εξουσία (824-961μ.Χ.) πάμπολλοι από τους κατοίκους της Κρήτης αλλαξοπίστησαν και η πίστη στο νησί είχε παντελώς νεκρωθεί. Επανήλθαν, όμως, στη θρησκεία των πατέρων τους με την επανάκτηση της νήσου από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ύστερα από τα λαμπρά στρατιωτικά κατορθώματά του αραβοκτόνου στρατηγού Νικηφόρου Φωκά[1](εικ. 1), που συνέβαλαν εξαιρετικά στην αναζωπύρωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο νησί και στη νέα διάδοση του Ευαγγελίου. Η περίοδος, άρα, από το 961 έως το 1204 μ.Χ. υπήρξε μια εποχή επανευαγγελισμού και αναδιοργάνωσης για την Εκκλησία της Κρήτης. Ιδρύθηκαν ναοί και μοναστήρια και παρατηρήθηκε μεγάλη ακμή των γραμμάτων. Στην επαναφορά αυτή στην πάτριο θρησκεία τεράστιο υπήρξε το ιεραποστολικό και εθναποστολικό έργο των εν τω τίτλω τριών ιεραποστόλων, Ιωάννου του Ξένου, Νίκωνος του Μετανοείτε και Αθανάσιου του Αθωνίτη.

Εικ. 1. Άγιος Νικηφόρος ο Φωκάς, ι. Ναός Αγίου Τίτου, Ηράκλειο, διά χειρός Γ. Χειρακάκη 

     Ο Άγιος  Ι ω ά ν ν η ς  ο  Ξ έ ν ο ς (εικ. 2), είναι γνωστός με πλήθος προσωνυμιών τόσο λογίων (Άγιος Ιωάννης ο Ξένος ή Άγιος Ιωάννης ο Κρης), όσο και λαϊκών [Άι- Κύρ Γιάννης και  Άι- Γιάννης ο Τζοβαέρης (= ο θησαυρός)]. Αν και είναι γνωστός σε πολύ λίγους ως ο ιδρυτής της Ιεράς Μονής Μυριοκεφάλων Ρεθύμνου, είναι ακόμα λιγότερο γνωστός ως ο φωτει­νὸς και χαρισματικὸς ιεραπόστολος, ο ακάματος και δημιουργικὸς σπορέας τής πίστης, ο πρωτεργάτης της κοινωνικής ανασυγκρότησης της κρητικής υπαίθρου αμέσως μετὰ τη «μαύρη νύκτα» της Αρα­βοκρατίας. Κατά τα τέλη του 10ου (970 μ.Χ.) και τις αρχές του 11ου αιώνα (1031;), εργάσθηκε με ζήλο στους δυτικούς νομούς της Κρήτης (Ρεθύμνου και Χανίων), όπου ίδρυσε έναν μεγάλο αριθμό ναών, μοναστηριών και προσκυνημάτων.

Εικ. 2. Άγιος Ιωάννης ο Ξένος, φορητή εικόνα (17ου αι.), από τη Συλλογή Λοβέρδου, του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθηνών 

Έχοντας ιδιαίτερη πατρίδα του τον Σίβα, στα Αστερούσια Όρη (Κόφινας), περί τα τέλη του επίγειου βίου του κατέληξε στο δυτικότατο άκρο της Κρήτης, στην επαρχία Κισάμου, στην ερημική περιοχή Ακτή (σημερινό Καβούσι), κοντά στα ερείπια της αρχαίας πόλης Φαλάσαρνας, όπου έζησε ασκητικά μέχρι το τέλος του οσιακού βίου του. Ο ναός του στην Ακτή αποτελεί, σήμερα, επέκταση του αρχικού σπηλαιώδους ναού του Οσίου και είναι δίκλιτος, με το δεύτερο κλίτος αφιερωμένο στον Άγιο Ευστάθιο, με τον οποίο συνεορτάζεται στις 20 Σεπτεμβρίου, αφού ο Ιωάννης δεν έχει, ακόμα, και επίσημα, αναγνωριστεί ως άγιος, ενώ κατά την ημερομηνία αυτήν φέρεται να υπέγραψε και το κύκνειο άσμα του, την περίφημη «Διαθήκη» του. Εδώ βρίσκεται και ο τάφος του, που, όμως, είναι κενός από λείψανα, αφού μεταφέρθηκαν στην Κέρκυρα, τις παραμονές της τουρκικής κατάκτησης.

 Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος αποτελεί, έκτοτε, αγιασμό και ευλογία για την Ι. Μητρόπολη Κισάμου και Σελίνου, η οποία τον τιμά και τον γεραίρει ως τοπικό Άγιό της στις 20 Σεπτεμβρίου κάθε έτους, μαζί με τον άγιο Ευστάθιο. Ομοίως, ευλογία και αγιασμό αποτελεί και για την Ι. Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου- αλλά και για τις λοιπές Μητροπόλεις των νομών Ρεθύμνου και Χανίων, καθώς και τη Μητρόπολη Γορτύνης και Αρκαδίας Ηρακλείου - στις οποίες παρατηρείται, εντός των φυσικών τους ορίων, η παρουσία πολλών ι. ναών και προσκυνημάτων, λαμπρών, όλων, δημιουργημάτων του οσίου Ιωάννη του Ξένου.

Κυρίως, όμως, εν μέσω αυτών, προβάλλεται η Ι. Μονή της  Κ υ ρ ί α ς   Θ ε ο τ ό κ ο υ,  τ η ς  Α ν τ ι φ ω ν ή τ ρ ι α ς,  τ ω ν  Μ υ ρ ι ο κ ε φ ά λ ω ν (εικ. 3), την οποία ο Ιωάννης σεβόταν ιδιαίτερα και την καθιέρωσε ως το κυριότερο των ιερών καθιδρυμάτων του, για τον βαθύ σεβασμό που ο ίδιος έτρεφε προς το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου. Γι’ αυτό και με τη Διαθήκη του ο Ιωάννης έθετε τα πάντα, κινητά και ακίνητα, όλα όσα δημιούργησε κατά τον επίγειο βίο του, υπό την εξουσία της Κυρίας Θεοτόκου, της ιστορικής, έκτοτε, Μονής των Μυριοκεφάλων, την οποία καθιστούσε πρωτεύουσα και κυρίαρχο όλων των άλλων εκκλησιών και μονυδρίων και επίκεντρο της όλης επίγειας δημιουργίας του. Και είναι η θέλησή του αυτή που προσέδωσε στην Ι. Μονή της Παναγίας των Μυριοκεφάλων τη σημερινή της αίγλη, που την κατέστησε παγκρήτιο προσκύνημα, το μεγαλύτερο και γνωστότερο όλων όσων συνέστησε ο εν λόγω μέγας Κρης ιεραπόστολος.

Εικ. 3. Παναγία Μυριοκεφάλων (από ΝΑ) 

Τον ίδιο καιρό που ο Ιωάννης δραστηριοποιήθηκε ιεραποστολικά στα δυτικά διαμερίσματα της Μεγαλονήσου, στα ανατολικά άκμασε, για επτά συναπτά έτη, μια άλλη μεγάλη μορφή, περισσότερο, ίσως, γνωστή στον ορθόδοξο κόσμο, ο πολιούχος Άγιος της Σπάρτης, ο Ν ί κ ω ν   ο  Μ ε τ α ν ο ε ί τ ε  (26 Νοεμβρίου)^[2], που τιμάται σήμερα στον νομό Λακωνίας και τη Σπάρτη, ο μητροπολιτικός ναός της οποίας είναι αφιερωμένος στη μνήμη του. Ο Νίκων, με έδρα τη Γόρτυνα Κρήτης, επέδειξε ιδιαίτερο ιεραπο­στολικό ζήλο^. κήρυξε στο νησί τον λόγο του Θεού, έκτισε εκκλησίες και επανίδρυσε επισκοπές.

Ιεραποστολικά, επίσης, για μικρό, όμως, χρονικό διάστημα έδρασε, τον ίδιο καιρό, στην Κρήτη και ο όσιος  Α θ α ν ά σ ι ο ς  ο  Α θ ω ν ί τ η ς (5 Ιουλ.), φίλος του Αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά, ο οποίος, στη συνέχεια, αποχώρησε για το Άγιον Όρος- του μοναχισμού του οποίου θεωρείται ο θεμελιωτής- και το έτος 963 έκτισε τη γνωστή μονή της Μεγίστης Λαύρας[3].

Και οι δύο, λοιπόν, Αθανάσιος ο Αθωνίτης και Νίκων ο Μετανοείτε, στάλθηκαν από τον Νικηφόρο Φωκά στην Κρήτη, μετά την απελευθέρωση του νησιού το 961, για να επαναφέρουν τους κατοίκους στην πάτριο θρησκεία, να «αναζωπυρώσουν την πίστιν και εξημερώσουν την νήσον άπασαν», όπως σημειώνει ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος^[4] και να την επανασυνδέσουν με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, μετά την επί 135 χρόνια κατοχή της από τους Άραβες.

 

 

* * * Το άρθρο αυτό δημοσιεύεται με την ευκαιρία της Υποδοχής Ιερού Λειψάνου του Οσίου Ιωάννου του Ξένου, Κτίτορος της Ι. Μ. Μυριοκεφάλων, την Κυριακή 12 Ιουλίου 2026, στις 7.00 μ.μ., στην πλατεία των Μυριοκεφάλων.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

---

[1] Ο Νικηφόρος Φωκάς πέραν της σημαντικής θέσης που καταλαμβάνει στο πάνθεον των Βυζαντινών αυτοκρατόρων, λόγω, κυρίως, της στρατιωτικής πολιτικής του, πριν και μετά τη στέψη του έχει να παρουσιάσει και τεράστια προσφορά προς την Εκκλησία. Βοήθησε τον όσιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη (5 Ιουλ.) να χτίσει την πρώτη μονή του Αγίου Όρους, τη σημερινή μονή της Μεγίστης Λαύρας, ενώ λέγεται ότι κάτω από το αυτοκρατορικό ένδυμα φορούσε μονίμως ράσα και είχε εκδηλώσει την επιθυμία να εγκαταλείψει τον θρόνο και να γίνει μοναχός. Για τους λόγους αυτούς η Εκκλησία προχώρησε στην αγιοκατάταξή του (11 Δεκ.). Η μνήμη του αναφέρεται μόνο στον Λαυρεωτικό Κώδικα Β 4φ. 133, όπου υπάρχει και πλήρης Ακολουθία του με Κανόνες. Δημοσιεύθηκαν από τον L. Petit στο Byz. Zeitschrift τ. ΙΓ (1904 μ.Χ.), σελ. 398 - 420 και από τον Δημητριεύσκη, στο Κίεβο, το 1911 μ.Χ.

[2] Ονομάστηκε έτσι από τη λέξη «μετανοείτε», που επαναλάμβανε συνεχώς κατά τη διδασκαλία του στους Κρητικούς, προκειμένου να τους επαναφέρει στην πάτριο πίστη, την Ορθοδοξία.

[3] Λέγεται ότι μέρος των τεράστιων θησαυρών που είχαν σωρεύσει οι Σαρακηνοί στον Χάνδακα, δόθηκε στον Αθανάσιο τον Αθωνίτη για την ίδρυση της μονής της Μεγίστης Λαύρας στο Άγιον Όρος.

[4] Κων. Παπαρρηγόπουλου, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους από τον αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1930, τ. 4, μέρος Α΄, εκδοτικός Οίκος Ελευθερουδάκη, χ.χ., 112.

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΦΙΛΑΡΜΟΝΙΚΗ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΧΟΡΩΔΙΑ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΗΜΕΡΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

 

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΦΙΛΑΡΜΟΝΙΚΗ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΧΟΡΩΔΙΑ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΗΜΕΡΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

         ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

                www.ret-anadromes.blogspot.com

 

Η 21η Ιουνίου είναι διεθνώς γνωστή ως Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής, ενώ στην Ελλάδα και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχει επικρατήσει ο όρος Ευρωπαϊκή Ημέρα Μουσικής. Η Γιορτή ξεκίνησε το 1982 στο Παρίσι, με πρωτοβουλία τού τότε Γάλλου Υπουργού Πολιτισμού Ζακ Λανγκ, και σύντομα εξαπλώθηκε και σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Με την υποστήριξη του Γαλλικού Υπουργείου Πολιτισμού και την αιγίδα του Δήμου Παρισίων, ερασιτέχνες και επαγγελματίες μουσικοί σε όλη τη χώρα κατακλύζουν αφιλοκερδώς δημοτικούς χώρους, πάρκα, δρόμους, πλατείες και δίνουν εκατοντάδες συναυλίες σε κάθε είδος μουσικής.

 Από το 1985 η Γιορτή αυτή της Μουσικής άρχισε να εξαπλώνεται και πέρα από τα σύνορα της Γαλλίας, με την Αθήνα – πρώτη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης – να γίνεται η πρώτη πόλη όπου η Γιορτή πραγματοποιήθηκε εκτός Γαλλίας. Έκτοτε, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες μουσικές διοργανώσεις διεθνώς και η Μουσική λειτουργεί ως μέσο ειρηνικής και πολιτισμικής συνύπαρξης των ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο.

Αυτά, εν ολίγοις, αποτελούν το ιστορικό πλαίσιο της Γιορτής της Μουσικής και κάπου εδώ στράφηκε και ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Μάνος Τσάκωνας στον χαιρετισμό του για τη βραδιά.

Στο πρώτο Μέρος, η Δημοτική Χορωδία, υπό τη διεύθυνση της Ισιδώρας Χαλκιαδάκη, παρουσίασε ένα καλοδουλεμένο πρόγραμμα σύγχρονου ρεπερτορίου, το οποίο ξεχώρισε για την καθαρότητα της εκτέλεσης, την ομοιογένεια του ηχοχρώματος και τη φροντισμένη άρθρωση, στοιχεία που ανέδειξαν τη δυναμική της Χορωδίας να εισχωρεί με ευαισθησία στον ονειρικό κόσμο της μουσικής.

Πρόκειται για ένα σύνολο τραγουδιών της σύγχρονης μουσικής σκηνής, που μέσα στο όμορφο αυτό καλοκαιριάτικο βραδινό φώτισαν με ιδιαίτερη ένταση την αναζήτηση της ονειρικής διάστασης των ανθρώπινων εμπειριών, προσφέροντας μιαν αίσθηση ελευθερίας στην έμπνευση, την αυθεντικότητα και τον ενθουσιασμό. Οι ερμηνείες ανέδειξαν τον λυρισμό και τη συναισθηματική δύναμη των έργων, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα αισιοδοξίας και καλοκαιρινής ευφορίας.

Στο δεύτερο Μέρος, η Δημοτική Φιλαρμονική εντυπωσίασε και κυριολεκτικά ενθουσίασε με το πλουσιότατο ρεπερτόριό της και τον ισορροπημένο, γεμάτο ζωντάνια ήχο της. Τα χάλκινα πνευστά (τρομπέτες, τρομπόνια, τούμπες και γαλλικά κόρνα) προσέδωσαν λαμπρότητα και δυναμισμό στις ερμηνείες, ενώ τα ξύλινα πνευστά (φλάουτα, κλαρινέτα και σαξόφωνα) συνέβαλαν με τη ζεστασιά και την εκφραστικότητά τους στη διαμόρφωση ενός ευχάριστου και ομοιογενούς ηχητικού συνόλου. Όλοι οι μουσικοί κατάφεραν πραγματικά να φωτίσουν κάθε λεπτομέρεια των έργων που ερμήνευσαν μέσα από μια προσπάθεια απόλυτης πειθαρχίας, συντονισμού και συνύπαρξης κάτω από το στιβαρό πρόσταγμα του αρχιμουσικού Στέλιου Αποστολάκη. 

Ξεχωριστή μνεία αξίζει στα δύο σόλο των πολλά υποσχόμενων νεαρών κλαρινετιστών της Δημοτικής Φιλαρμονικής, της τάξης του κλαρινέτου, που καταχειροκροτήθηκαν από το κοινό. Το πρώτο ερμηνεύτηκε από τον Γιώργο Αγρυμάκη στο γνωστό μουσικό έργο Cinema Paradiso- ένα από τα πιο συγκινητικά και αναγνωρίσιμα μουσικά θέματα της παγκόσμιας κινηματογραφικής ιστορίας. Το δεύτερο παρουσιάστηκε από τον Κωνσταντίνο Παπαδάκη στο An American in Paris (Blues theme), του Gershwin, το οποίο απέδωσε με εντυπωσιακή τεχνική αρτιότητα και μουσική ωριμότητα, αναδεικνύοντας πλήρως τις υψηλές απαιτήσεις του έργου.

Από τα λοιπά κομμάτια ξεχωρίσαμε από τα ξένα το Bella Ciao, σύμβολο του αντιφασιστικού αγώνα και της αντίστασης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το «Por una Cabeza», ένα από τα διασημότερα τάνγκο του Carlos Gardel, που έχει συνδεθεί με τον κινηματογράφο και τη διεθνή μουσική σκηνή, ενώ από το ελληνικό ρεπερτόριο ξεχωρίσαμε τον «Ερωτόκριτο» του Βιτσέντζου Κορνάρου, το «Ήτανε μια φορά» του Σταύρου Ξαρχάκου και το «Λαϊκό Πανόραμα» του Βασίλη Τσιτσάνη, ένα αφιέρωμα στον κορυφαίο δημιουργό του ελληνικού πενταγράμμου, μέσα από μια σειρά επιλογών από τις πιο αγαπημένες και διαχρονικές συνθέσεις του. Το πρόγραμμα έκλεισε πανηγυρικά με το «Η Μαργαρίτα η Μαργαρώ» του Μίκη Θεοδωράκη.    

                Η Δημοτική μας Φιλαρμονική, δεμένη γερά με την ιστορία αυτού του τόπου, συμβάλλει καθοριστικά στη μουσική παιδεία της πόλης των Τεχνών και των Γραμμάτων και προσφέρει ουσιαστικό έργο στη μουσική συγκρότηση των παιδιών μας, διασφαλίζοντας τη συνέχεια και την εξέλιξή της στο μέλλον. Γιατί πρέπει να τονιστεί ότι η ορχήστρα αυτή δεν είναι κάτι το ριζικά νέο, αλλά η ευτυχής κατάληξη μιας ιδιαίτερα ευγενικής και επίπονης προσπάθειας πολλών δεκαετηρίδων- διαφόρων φιλόμουσων Ρεθεμνιωτών, που με τη φλόγα και το πάθος τους για τη μουσική Παιδεία αυτού του τόπου έδωσαν τη σημερινή μουσική πραγματικότητα, που το Ρέθυμνο την έχει ανάγκη και πρέπει πάση θυσία να τη συνεχίσει. Να τη συνεχίσει στη μνήμη των μελών τού περίφημου Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ρεθύμνου- του σπουδαιότερου σωματείου που υπήρξε ποτέ στην πόλη μας- και τού εκ των μελών του Μανόλη Νικ. Γοβατζιδάκη, λαμπρού φιλόμουσου Ρεθυμνιώτη, καταρτισμένου και του ίδιου μουσικά, που με ενέργειές του, στα 1901, συγκροτήθηκε η πρώτη Φιλαρμονική τού Ρεθύμνου, αποτελούμενη από είκοσι όργανα, και με πρώτο μουσικοδιδάσκαλο τον Βασίλη Κουτσό από τον Πειραιά.

Με την ιστορία, περαιτέρω, της Φιλαρμονικής τού Δήμου μας συνδέονται άρρηκτα, μέσα από πολλαπλές δράσεις, και οι μουσικοί- αρχιμουσικοί: Νίκος Γκίνος (1945), Άκης Σμυρναίος (1952), Νίκος Μαμαγκάκης, Νίκος Περπυράκης και Αχιλλέας Τσομπανάκης. Ανεξίτηλη, επίσης, παραμένει και η σφραγίδα τού αείμνηστου αντιδημάρχου Θοδωρή Αραμπατζόγλου.

Τα θερμά μας συγχαρητήρια σε όλους τους μουσικούς και στους διευθυντές των δύο συνόλων– τον αρχιμουσικό της Φιλαρμονικής, Στέλιο Αποστολάκη και τη διευθύντρια της Χορωδίας, Ισιδώρα Χαλκιαδάκη – για το υψηλό επίπεδο και την εξαιρετική τους παρουσία.

Από τον Ορφέα μέχρι σήμερα: η μουσική ως ανθρώπινη ανάγκη * * * Από τις τελετουργίες των πρώτων κοινωνιών έως τη σύγχρονη εποχή, η μουσική παραμένει αναπόσπαστο στοιχείο της ανθρώπινης έκφρασης και συλλογικής ζωής

 

   Επικαιρότητα- Στην ημέρα της Μουσικής 

Από τον Ορφέα μέχρι σήμερα: η μουσική ως ανθρώπινη ανάγκη

Από τις τελετουργίες των πρώτων κοινωνιών έως τη σύγχρονη εποχή, η μουσική παραμένει αναπόσπαστο στοιχείο της ανθρώπινης έκφρασης και συλλογικής ζωής

 

              ΚΩΣΤΗΣ  ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

                   www.ret-anadromes.blogspot.com

 

      Ο όρος μουσική έχει αρχαιοελληνική προέλευση και παράγεται από τη λέξη "μούσα", καθώς οι Μούσες θεωρούνταν οι θεότητες των Τεχνών. Η μουσική αποτελεί μία από τις βαθύτερες και διαχρονικότερες εκδηλώσεις του ανθρώπινου πολιτισμού. Όπως χαρακτηριστικά σημείωνε ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, η μουσική αγγίζει περιοχές της ανθρώπινης εμπειρίας στις οποίες η λογική συχνά αδυνατεί να φθάσει. Μέσα από τους ήχους, τον ρυθμό και τη μελωδία, ο άνθρωπος εκφράζει σκέψεις, βιώματα και συναισθήματα, που πολλές φορές αδυνατεί να αποδώσει με τον λόγο. Γι’ αυτό και η μουσική δεν αποτελεί απλώς μέσο ψυχαγωγίας ή καλλιτεχνικής δημιουργίας, αλλά έναν θεμελιώδη τρόπο επικοινωνίας με τον εαυτό μας, τους άλλους ανθρώπους και τον κόσμο που μας περιβάλλει.

Από τα αρχαιότερα ακόμη στάδια του πολιτισμού, η μουσική συνόδευσε τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής του ανθρώπου. Συνδέθηκε με τη λατρεία και το θείο, με τη χαρά και τη λύπη, με την εργασία, τη γιορτή και την κοινωνική συνοχή. Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότερες κοινωνίες, ανεξάρτητα από τον τόπο και τον χρόνο, ανέπτυξαν μουσικές παραδόσεις που αντανακλούν τις αξίες, τις αντιλήψεις και τα βαθύτερα αιτήματα της εποχής τους. Η μουσική, επομένως, δεν αποτελεί μόνο καλλιτεχνική έκφραση, αλλά και πολιτισμικό φαινόμενο που αντανακλά την ιστορία και την ταυτότητα των ανθρώπινων κοινοτήτων.

Τη μουσική ο άνθρωπος άρχισε να την ανακαλύπτει από τα πρώτα κιόλας βήματα του πολιτισμού. Στην ελληνική αρχαιότητα ο μύθος παρουσιάζει τον Ορφέα (εικ. 1) να θέλγει με τη λύρα του δέντρα, πέτρες και ποταμούς, υποδηλώνοντας ότι δεν υπάρχει τίποτε τόσο σκληρό και ανήμερο, ώστε η μουσική να μην μπορεί, έστω και προσωρινά, να μεταβάλει τη φύση του^[1]. Σε αυτήν, όμως, την αρχική της μορφή η μουσική- σε απλούστατες, ασφαλώς, λαϊκές φόρμες- είχε περισσότερο χρηστικό ρόλο και απέβλεπε στη χρήση του ήχου για ανάγκες επικοινωνίας, για εξορκισμούς των φόβων του πρωτόγονου ανθρώπου, για επίκληση του πνεύματος των προγόνων και εξευμενισμό τωνθεών.

2. ...μέχρι σήμερα
 η μουσική αποτελεί την πιο οικουμενική
 γλώσσα της ανθρώπινης ψυχής 

1. Από τον Ορφέα...,  

   Σημαντικός, επίσης, υπήρξε ο ρόλος της μουσικής στον τονισμό των μεγάλων γεγονότων- σταθμών της ζωής του ανθρώπου, όπως η γέννηση και ο θάνατος ή στην ένταξη- μύηση των νέων στην κοινωνία των μεγάλων και στον γάμο, καθώς, τέλος, και στη συνοδεία των καθημερινών δραστηριοτήτων του ανθρώπου- όπως ο θερισμός, το ελαιομάζωμα και ο τρύγος- προς απάλυνση του ψυχικού και σωματικού μόχθου που συνεπάγονται αυτές. Ο ‘ρυθμός’ που χαρακτηρίζει τη μουσική συντονίζει τις κινήσεις του σώματος και κάνει αποδοτικότερη και πιο ευχάριστη την εργασία. Πολλά τέτοια τραγούδια οφείλουν τη γέννηση τους στον ρυθμό εργασιών όπως η ύφανση στον αργαλειό^[2], το ψάρεμα (γνωστό εδώ «το τραγούδι της τράτας»), το πλέξιμο της νταντέλας με κοπανέλι, το γνέσιμο, το άλεσμα στον μύλο, όπως μαρτυρεί και το γνωστό αρχαίο άσμα εργασίας: «ἄλει, μύλε, ἄλει», που τραγουδούσαν οι γυναίκες, ενόσω άλεθαν το σιτάρι, στον οικιακό χειρόμυλο.

Έκτοτε και μέχρι σήμερα η μουσική παραμένει αναπόσπαστο στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης και του πολιτισμού. Μαζί με την ποίηση και τις άλλες τέχνες εκφράζει τις βαθύτερες πνευματικές και συναισθηματικές αναζητήσεις του ανθρώπου, προσφέροντας συγκίνηση, παρηγοριά, αισθητική απόλαυση και δημιουργική διέξοδο. Ως πνευματική διαδικασία συνδέεται άρρηκτα με το εκάστοτε πολιτισμικό περιβάλλον, του οποίου αποτελεί ταυτόχρονα προϊόν και έκφραση. Η στενή αυτή σχέση μουσικής και κοινωνίας σημαίνει ότι οι μουσικές δημιουργίες αντανακλούν συχνά τις αξίες, τις αντιλήψεις και τις μεταβολές του κοινωνικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο γεννώνται. Ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από κρίση αξιών ή αισθητική υποβάθμιση είναι πιθανό να αποτυπώνει αυτές τις τάσεις και στις μουσικές του παραγωγές, επηρεάζοντας ιδιαίτερα τις νεότερες γενιές.

 Η συνολική εμπειρία της αισθητηριακής και νοητικής πρόσληψης της μουσικής ενεργοποιεί το συναίσθημα, τη φαντασία και την άμεση συμμετοχή του ακροατή σε αυτό που ακούει. Παράλληλα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κοινωνιολογική διάσταση της μουσικής, μέσα από τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ μουσικής και κοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η μουσική αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τρόπους έκφρασης της ανθρώπινης ψυχής και, σε ορισμένες περιστάσεις, μπορεί να κινητοποιήσει πολιτικά συναισθήματα και συλλογικές ταυτότητες.

Τραγούδια όπως το Λιλλιμπουρλέρο και η Μασσαλιώτιδα δεν περιορίζονταν στη μετάδοση μόνο του επαναστατικού ενθουσιασμού· συνέβαλλαν και στη διαμόρφωση συλλογικής συνείδησης και αλληλεγγύης[3].

Οι επιδράσεις αυτές της μουσικής ήταν γνωστές ήδη από την αρχαιότητα. Οι αρχαίοι Έλληνες απέδιδαν διαφορετικές ψυχικές και ηθικές ιδιότητες στα διάφορα μουσικά μέλη, θεωρώντας το «δώριον μέλος» πολεμικό και ανδροπρεπές, το «λύδιον» ήπιο και γλυκύ, και το «φρύγιον» ορμητικό και παθιασμένο. Πίστευαν, δηλαδή, ότι η μουσική μπορούσε να διαμορφώνει διαθέσεις, συναισθήματα και συμπεριφορές, ανάλογα με τον χαρακτήρα της.

Έτσι, από τον Ορφέα μέχρι τον σύγχρονο άνθρωπο, η μουσική παραμένει η πιο άμεση και ίσως η πιο οικουμενική γλώσσα της ανθρώπινης ψυχής (εικ. 2). Μια τέχνη που δεν περιορίζεται στο να περιγράφει τον κόσμο, αλλά συμβάλλει και στη μεταμόρφωσή του. Ενώνει, εξυψώνει, παρηγορεί και εμπνέει, υπενθυμίζοντάς μας ότι όσο θα υπάρχουν άνθρωποι, θα υπάρχει και μουσική· γιατί η μουσική δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά βαθιά ανάγκη του ανθρώπου.

 

---

[1] Ουίλιαμ Σαίξπηρ, Ο Έμπορος της Βενετίας, Αθήνα 2016, 594.

[2] Η Κίρκη και η Καλυψώ, στην Ιλιάδα του Ομήρου, τραγουδούν καθώς υφαίνουν (πβ. Αριστ. Δ. Σκιαδά, Ελληνική Γραμματολογία, Αθήναι 1968, 24).

[3] Τζακ Ουέστραπ, Πηγές και παράγοντες της μουσικής, Αθήνα 1980, 65.

ΝΙΚΟΣ ΧΡ. ΑΛΙΠΡΑΝΤΗΣ * * * Το πρόσωπο ενός γενέθλιου τόπου

 

ΝΙΚΟΣ ΧΡ. ΑΛΙΠΡΑΝΤΗΣ

 

             Το πρόσωπο ενός γενέθλιου τόπου

                         [Αθήνα 2026, σχ. 8^ο (24 Χ 17), σσ. 128]

 

 ΚΩΣΤΗ ΗΛ.ΠΑΠΑΔΑΚΗ                                                       

       www.ret-anadromes.blogspot.com

Ο κ. Νίκος Χρ. Αλιπράντης, από το πανέμορφο νησί της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής, την Πάρο, είναι φιλόλογος, ιστορικός, λογοτέχνης, δημοσιογράφος, συγγραφέας δεκάδων βιβλίων και μελετών σχετικών με την Πάρο και την ιστορία της. Από το έτος 1979 είναι εκδότης του έγκριτου και μοναδικού στο είδος του περιοδικού «Παριανά» (Έπαινος Ακαδημίας Αθηνών), με το οποίο- σύμφωνα με το σκεπτικό της Ακαδημίας- προβάλλεται η Πάρος και η Κυκλαδική παράδοση. Είναι, «ειρήσθω εν παρόδω», άξιος τιμής ο κ. Αλιπράντης για την ολοκληρωτική αυτήν, «ψυχή τε και σώματι», επί δεκαετίες, αφιέρωσή του στην ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου του.

Του κ. Αλιπράντη, πριν λίγες μέρες, μαζί με το περιοδικό «Παριανά», γίναμε αποδέκτες μιας νέας θαυμάσιας ιστορικής και λογοτεχνικής μελέτης για το νησί του, την Πάρο- και ειδικότερα για τον γενέθλιο τόπο του, τις πανέμορφες Λεύκες. Πρόκειται για το βιβλίο: «Το πρόσωπο ενός γενέθλιου τόπου», ένα σύγγραμμα 128 σελίδων, που αποτελεί αναδημοσίευση από το περιοδικό «Παριανά» (τεύχη 176, 177, 178), ενώ το επιλεκτικό Ευρετήριο και το πλουσιότατο φωτογραφικό Παράρτημα προστίθενται για πρώτη φορά στην παρούσα έκδοση.

Στο βιβλίο του αυτό, ο κ. Αλιπράντης παρουσιάζει και αναδεικνύει το πρόσωπο του γενέθλιου τόπου του. Πρόκειται για μια βιωματική περιήγηση στο αγαπημένο του χωριό, τις Λεύκες, στην οποία ο αναγνώστης οδηγείται με ευαισθησία και αφηγηματική λεπτότητα. Αναθυμάται γεγονότα της παιδικής του ηλικίας, τότε που ζούσε εκεί ένας ωραίος, απλός και ελπιδοφόρος κόσμος, φτωχός μεν στα οικονομικά αλλά πλούσιος σε αισθήματα και ψυχικά χαρίσματα^. ο κόσμος της γειτονιάς και οι πολυπληθείς τότε κάτοικοί της.  

Ανακαλεί στιγμές μικρές και μεγάλες^. γεννήσεις, βαφτίσεις, γάμους, θανάτους, συναναστροφές, πανηγύρια και αγροτικές εργασίες. Στη συνέχεια, περιπλανιέται στις λουλουδιασμένες γωνιές και στα καλντερίμια τού Πάνω Χωριού, ως ψηλά στα Ρακιδειά, στην Αγιά Κατερίνη, στο Κρυονέρι, στο Λουμπαρδοχώρι, αλλά και σε άλλες συνοικίες, όπως του Χριστού, του Τζάντε, της Αγίας Παρασκευής και τ’ Άι Σπυρίδωνα. Μέρη που ήταν πάντοτε γεμάτα από ανθρώπους και ζώα, χαμόγελα, γέλια και κουβεντούλες. Φέρνει ξανά στον νου του τις οικογένειες του χωριού, τους ιερείς, τους μπακάληδες, τους φουρνάρηδες, τους ράφτες και τους τσαγκάρηδες με τα ονόματά τους, κι ακόμα τη Σεβαστούδαινα, την Κανελλιώ, την Πιπίνα, την Καντιώ, τα παλιά αρχοντικά, την ηλεκτρική, καθώς και τα παιχνίδια των παιδιών.

Τι κρίμα, αλήθεια, που εμείς οι νεοέλληνες και κυρίως οι νεότερες γενιές ολοένα και περισσότερο ξεχνούμε ή χάνουμε αυτήν την επαφή μας με τον γενέθλιο τόπο και τον πολύτιμο λαϊκό μας πολιτισμό, που αποτελεί τις ρίζες εκείνες που μας εξέθρεψαν. Οι γρήγοροι ρυθμοί της καθημερινότητας, οι τεχνολογικές ευκολίες, οι ταχείες μετακινήσεις και τα ταξίδια, αλλοιώνουν και τείνουν να εξαφανίσουν την παραδοσιακή σταθερότητα και ομορφιά. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η νοσταλγία αναδεικνύεται σε καθοριστικό στοιχείο του συγκεκριμένου βιβλίου· λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, χαρίζοντας στην αφήγηση μια ξεχωριστή συναισθηματική δυναμική που επιστρέφει τους ξενιτεμένους οδοιπόρους στο όνειρο των πρώτων τους παιδικών χρόνων. Και είναι αυτή ακριβώς η γλυκιά προσκόλληση στο παρελθόν που συντηρεί το όνειρο ζωντανό και προετοιμάζει το έδαφος για μια πλούσια πνευματική σοδειά.

Προσφέροντας αυτές τις λογοτεχνικές δροσοσταλίδες, ο αγαπητός κ. Αλιπράντης μάς εμψυχώνει. Μας κάνει να πιστεύουμε ότι όσο συνεχίζουμε να σκύβουμε με ενδιαφέρον πάνω από τις αιώνιες αξίες του γενέθλιου τόπου, τις παραδόσεις των πατέρων μας και τα ελληνορθόδοξα μετερίζια, διασφαλίζουμε ότι κάποια στιγμή δεν θα χαθούν τα πάντα κάτω από τον αδυσώπητο οδοστρωτήρα του τεχνοκρατούμενου πολιτισμού. Μπορεί να νιώθουμε θλίψη αντικρίζοντας τα πληγωμένα σοκάκια, τα ερημοκκλήσια και τα ερειπωμένα σπίτια των προγόνων μας, όμως την ίδια στιγμή μάς πλημμυρίζει μια κρυφή ικανοποίηση, γιατί ξέρουμε καλά πως ανάμεσα σε αυτά τα χαλάσματα παραμένουν ζωντανές οι ψυχές, το πνεύμα και οι ψίθυροι εκείνων που έζησαν πριν από εμάς.

Υπό το πρίσμα αυτό, το έργο του κ. Αλιπράντη δεν αποτελεί απλώς μια κατάθεση μνήμης, αλλά ένα μάθημα ζωής για τον άνθρωπο της εποχής μας. Είναι το δικό του "αντιδώρημα" για όσα του χάρισε το σπουδαίο χθες του γενέθλιου τόπου. Μια βουτιά στην αθωότητα ενός παρελθόντος που, αν και μακρινό, επιστρέφει μυροφόρο και έντονα αισθαντικό. Έτσι, μέσα από τη λυρική αυτήν αναδρομή, το βιβλίο έρχεται να προσθέσει έναν ακόμη σημαντικό λίθο στη μελέτη και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Πάρου.

Ευχόμαστε ολόψυχα στον συγγραφέα υγεία και δημιουργική συνέχεια, ώστε να συνεχίσει τη γόνιμη και εργώδη προσφορά του τόσο στην ιστοριογραφία του αγαπημένου του νησιού, όσο και στα Ελληνικά Γράμματα γενικότερα, όπου η μέχρι τώρα παρουσία του παραμένει ουσιαστική και πολλαχώς αναγνωρισμένη.

Ύστατος αποχαιρετισμός στον εκλεκτό φίλο και πολύτιμο συνεργάτη, Θεόδωρο Πελαντάκη

ΝΕΚΡΟΛΟΓΙΑ

Ύστατος αποχαιρετισμός στον εκλεκτό φίλο και πολύτιμο συνεργάτη, Θεόδωρο Πελαντάκη

 

  Αναχώρησε για τη γειτονιά των αγγέλων ο συνταξιούχος καθηγητής, συγγραφέας, συνδικαλιστής και πρώην προϊστάμενος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Νομού Ρεθύμνου Θεόδωρος Πελαντάκης. Επίλεκτο μέλος της εκπαιδευτικής κοινότητας και της τοπικής κοινωνίας, υπήρξε ένας αληθινός αριστοκράτης του πνεύματος, ένας χαλκέντερος εργάτης της γνώσης και του πολιτισμού, ένας άνθρωπος που άφηνε φως απ’ όπου κι αν περνούσε.

Το απόφθεγμα του αρχαίου ποιητή Μενάνδρου «ὡς χαρίεν ἄνθρωπος, ὅταν ἄνθρωπος ᾖ» βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στην προσωπικότητα του αείμνηστου και πολύ αγαπητού Θοδωρή, στενού φίλου και εξαίρετου συνάδελφου και συνεργάτη. Ως δάσκαλος γνώριζε να ενθουσιάζει τους μαθητές του και να μεταλαμπαδεύει σε αυτούς αξίες, γνώση και σοφία από τον αστείρευτο πνευματικό και ψυχικό του πλούτο. Γι’ αυτό αγαπήθηκε βαθιά από όλους όσοι είχαν την τύχη να μαθητεύσουν, να συνεργαστούν ή να συναναστραφούν μαζί του.

Πολλές αρετές συγκεντρώθηκαν στο πρόσωπό του και συνέθεσαν έναν άνθρωπο σπάνιας καλλιέργειας και ποιότητας. Τον διέκριναν το ήθος, η αξιοπρέπεια, η σεμνότητα και η απλότητα του χαρακτήρα. Ήταν άνθρωπος προσηνής και εγκάρδιος, ήρεμος και στοργικός, δημιουργικός, πρακτικός και εξαιρετικά αποτελεσματικός. Διέθετε πνεύμα χαρίεν, διάθεση δροσερή και παιγνιώδη, αλλά ταυτόχρονα σοβαρότητα, συνοχή σκέψης και βαθύ στοχασμό. Οι συναναστρεφόμενοι μαζί του είχαν πάντοτε κάτι να κερδίσουν, γιατί είχε το σπάνιο χάρισμα να μεταδίδει τις γνώσεις του με τρόπο ζωντανό, πρωτότυπο και ουσιαστικό.

Αυτές οι πολύπλευρες γνώσεις του προσανατολίστηκαν με ιδιαίτερη αγάπη και αφοσίωση στην τοπική ιστορία. Η συγγραφική και πνευματική προσφορά του προς την πόλη του Ρεθύμνου, την επαρχία Αγίου Βασιλείου και γενικότερα τον τόπο μας υπήρξε ανεκτίμητη, κερδίζοντας τον καθολικό σεβασμό. Γι’ αυτό η λύπη για τον χαμό του είναι μεγάλη και η οδύνη αδιάλειπτη στις καρδιές όλων όσοι τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του. Για μένα προσωπικά το κενό που αφήνει είναι ακόμη πιο αισθητό, καθώς τα τελευταία είκοσι χρόνια μάς συνέδεσε μια βαθιά πνευματική φιλία, αλληλοεκτίμηση και στενή συνεργασία, σχέση που την θεωρώ πολύτιμη ευλογία στη ζωή μου.

Με δική του πρωτοβουλία πραγματοποιήθηκε το Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο για την επαρχία Αγίου Βασιλείου, ενώ μαζί εργαστήκαμε αδιάκοπα, για μια δεκαετία και πλέον, για την επιμέλεια, διόρθωση και έκδοση των εισηγήσεων των επτά ογκωδών τόμων του Συνεδρίου, καρπός ζωής και αγάπης, πολύτιμη πνευματική παρακαταθήκη για την επαρχία μας. Η στενή συνεργασία μας συνεχίστηκε και με την επιμέλεια του συλλογικού τόμου για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 στην Επαρχία Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, μια έκδοση του Δήμου Αγίου Βασιλείου, που παρουσιάστηκε στο Σπήλι, τον Ιούλιο του 2021. Αποτέλεσμα της κοινής μας προσπάθειας- μαζί και με άλλους εκλεκτούς συμπολίτες- υπήρξε, επίσης, ο καινοτόμος ψηφιακός χάρτης των συνοικιών και τοπωνυμίων του Δήμου Ρεθύμνου, από το Ίδρυμα Μεσογειακών Σπουδών, υπό τον τίτλο: «Ρέθυμνο Οίκηση 53 αιώνων – Συνοικιών, Τοπωνυμίων και Μνημείων του Ρεθύμνου Επίσκεψις». Η συγκεκριμένη εφαρμογή βρίσκεται, ήδη, αναρτημένη στις ιστοσελίδες του Δήμου Ρεθύμνου (www.rethymno.gr) και «Ψηφιακή Κρήτη» (digitalcrete.ims.forth.gr), στην προσωπική μου Ιστοσελίδα (https://ret-anadromes.blogspot.com), καθώς και απευθείας στον ιστότοπο: historicalcrete.ims.forth.gr.

 Παράλληλα, με βιβλία, μελετήματα και πλούσια αρθρογραφία- κυρίως μέσα από τις στήλες της τοπικής εφημερίδας «Ρεθεμνιώτικα Νέα», της οποίας ο Θοδωρής υπήρξε για χρόνια στενός συνεργάτης - ανέδειξε την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου του με τρόπο απλό, ουσιαστικό και προσιτό σε κάθε αναγνώστη. Δεν έγραφε για να εντυπωσιάσει· έγραφε για να υπηρετήσει. Ήταν ένας άνθρωπος που δεν περνούσε απλώς από τα πράγματα, αλλά τα διαμόρφωνε.

Η απώλειά του μας γεμίζει θλίψη, αλλά και βαθιά ευγνωμοσύνη για όσα μας προσέφερε. Υπήρξε ένας πολύτιμος φίλος, ένας άξιος και αποτελεσματικός συνεργάτης, ένας άνθρωπος σπάνιας ποιότητας και ακέραιου ήθους που άφησε ανεξίτηλη τη σφραγίδα του. Το κενό που αφήνει πίσω του είναι τεράστιο, αλλά η πνευματική και ηθική του παρακαταθήκη είναι ακόμα μεγαλύτερη. Στην αγαπημένη του οικογένεια, στη σύντροφό του Ειρήνη και στα παιδιά τους, απευθύνω τα πιο θερμά και ειλικρινή μου συλλυπητήρια. Η μνήμη του θα ζει αιώνια στις καρδιές μας.

Καλό σου ταξίδι, φίλε μου!

 

                                    ΚΩΣΤΗΣ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ                                                                      

                                                              http://ret-anadromes.blogspot.com/

 

 

 

 

Μια εύθυμη αφήγηση από το δεκαετία του 1960 * * * ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΑΠΡΟΣΜΕΝΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΚΛΙΣΗΣ

 

Μια εύθυμη αφήγηση από το δεκαετία του 1960*

 

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΑΠΡΟΣΜΕΝΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΚΛΙΣΗΣ

ΚΩΣΤΗΣ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ 

            https://ret-anadromes.blogspot.com

 

Καλησπέρα σας!

Απόψε θα σας ταξιδέψω εξήντα χρόνια πίσω…. Είμαστε στα 1967, κι εγώ στη Γ΄ Λυκείου. Τότε που για να πάμε μια πενθήμερη εκδρομή -πενθήμερη, παρακαλώ, όχι πενταήμερη, μην τα χαλάμε εδώ- δεν ψάχναμε για χορηγούς, ούτε και για followers. Το μόνο που ψάχναμε ήταν εισιτήρια. Και για να τα βρούμε, είχαμε ένα όπλο: το θέατρο.

Ανεβάσαμε, λοιπόν, την παράσταση «Άμοιρη Κρήτη». Δράμα βαρύ, έργο του φιλολόγου μας και συμπέθερού μου, Δημήτρη Δαφέρμου, που ήταν κι ο σκηνοθέτης μας. Σπουδαίος άνθρωπος του πολιτισμού … «Σιδερένια γροθιά». Μαζί του μια ιστορική σύμπραξη: το Αρρένων και το Θηλέων μαζί! Καθηγητές, μαθητές, μαθήτριες, μουσικοί, σε μια σπάνια σύμπραξη για την εποχή. Ήταν μια επινόηση κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του λυκειάρχη μας, του περίφημου Στέφανου Ατζολετάκη (πατέρα της Σταρ Ελλάς, Γωγώς Ατζολετάκη).

Σκηνή από το έργο: "Άμοιρη Κρήτη" του Δημήτρη Δαφέρμου- Ωδείο Ρεθύμνου, 1967.

Από αριστερά Ε. Λίτινα- Μ. Πενή, Δ. Ζαμπετάκη, Κ. Παπαδάκης, Κ. Δαφέρμος 

Τα σκηνικά φαντασμαγορικά! Οι στολές καταπληκτικές: Κρητικοί με μαχαίρια στο ζωνάρι, κρητικοπούλες με φλουριά και γιορντάνια που άστραφταν τόσο, που ξεχνούσες Αρχαία και Μαθηματικά στη στιγμή. Και οι ηθοποιοί καθηλωτικοί!! Η Μαρία Πενή-Ζαχαράκη, η μάνα μου. Η κουμπάρα μου Ελένη Λίτινα-Μυσιρλή, η ξαδέλφη μου. Η Δέσποινα Ζαμπετάκη, η Μαρία Βαλέργα, η Θεανώ Τζαγκαρουλάκη, ο Αντώνης Παττακός, ο Κώστας Δαφέρμος. Και στα ταμπλώ βιβάν, σαν πίνακες ζωγραφικής, η Φέφη Βαλαρή, η Γιούλια Πετρακάκη, η Γωγώ Ατζολετάκη κι άλλες και άλλοι που δεν μπορώ να θυμηθώ! Και γύρω μας… όλο το Ρέθυμνο. Όλοι εκεί, να καμαρώσουν τα βλαστάρια τους! Και μέσα σε όλα αυτά… κι εγώ! Ο πρωταγωνιστής! Ο Μανολιός της ιστορίας, που φεύγει για τον πόλεμο και πάει να αποχαιρετήσει τη μάνα του.

Ντυμένος κρητικάκι, φορούσα, θυμάμαι, κάτι στιβάνια του σπουδαίου θεατράνθρωπου της πόλης μας, του Κορώνη. Τεράστια! Έπλεαν στα εφηβικά μου πόδια. Σωστοί «αρχαίοι κόθορνοι», όπως μας τους έλεγε ο κύριος Ατζολετάκης στο μάθημα του Αρχαίου Δράματος.

Στο Ωδείο, οι τρεις πρώτες παραστάσεις πήγαν ρολόι. Επαγγελματική γαρ σκηνή, σταθερή, χωρίς παγίδες. Η τέταρτη, όμως, ήταν στο… Πέραμα του Μυλοποτάμου. Εκεί η σκηνή είχε πρόχειρα στηθεί την προηγούμενη μέρα. Σανίδια που έτριζαν, πανιά δεμένα όπως- όπως, σκοινιά τεντωμένα διαγώνια, σαν ιστοί αράχνης, παγίδες για ανυποψίαστους ηθοποιούς. Σκηνικά… με δική τους άποψη.

Έρχεται η μεγάλη στιγμή. Είμαι στα παρασκήνια. Ο Δαφέρμος μού δίνει το σύνθημα:

«Κωστή, Τρέχα!»

Γιατί ο Μανολιός έπρεπε να μπουκάρει στη σκηνή, να μπει ηρωικά, φορτσάτος, κράζοντας δυνατά: «Γεια σου, μάνα!»

Λίγο πριν την απρόσμενη θεατρική υπόκλιση, όχι, πάντως, στην παρούσα φωτογραφία που προέρχεται από την επαγγελματική σκηνή του Ωδείου Ρεθύμνου, αλλά την επόμενη μέρα από τη σκηνή της συμφοράς του Περάματος (αριστερά Μ. Πενή- Ζαχαράκη, δεξιά η αφεντιά μου)!

Παίρνω φόρα, λοιπόν, και χιμάω! Και τότε η μοίρα έκανε τη δική της είσοδό! Τα στιβάνια μου μπλέκονται σε ένα από εκείνα τα διαβολεμένα σκοινιά. Δεν τα ’χα δει ο δόλιος μέσα στον ζόρε μου!.... Χτες στο Ωδείο, σε τόσες παραστάσεις, δεν υπήρχαν τέτοια πράματα!

Και ξαφνικά… απογειώνομαι. Ένα «μπλονζόν» μεγαλοπρεπές, σαν τερματοφύλακας καθώς η μπάλα του ξεφεύγει. Προσγειώνομαι φαρδύς-πλατύς, μπρούμυτα, με το πρόσωπο να γλείφει το σανίδι, μπροστά σε εκατοντάδες θεατές. Όλος ο Μυλοπόταμος! Τραγική κάθαρση… πριν την ώρα της! Μένω εκεί, παγωμένος! Τα ’χω χαμένα!....

Και τότε… το κοινό, κατενθουσιασμένο από την… “ερμηνεία” μου, ξεσπά σε χειροκροτήματα, σφυρίγματα, ιαχές! Νόμιζαν πως η πτώση μου ήταν μέρος της παράστασης. Πως ο Μανολιός, τσακισμένος από τον πόνο, έπρεπε να πέσει, να σωριαστεί στο χώμα!

Και θα έμενα εκεί σωριασμένος, αν δεν άκουγα από την πρώτη- πρώτη σειρά των επισήμων τον Λυκειάρχη μου, τον κύριο Ατζολετάκη- καθισμένο ανάμεσα στους καθηγητές μου, τον Νίκο Ορφανουδάκη, τον Νίκο Φουντουλάκη και τον Γιώργη Μαθιουδάκη- να μου ψιθυρίζει ήρεμα, μα σταθερά: «Έλα Παπαδάκη, παιδί μου,  συνέχισε. Μπράβο!... Μπράβο!!!». Αυτό ήταν! Πήρα θάρρος, σηκώθηκα δειλά- δειλά και συνέχισα στητός, με την καρδιά να χτυπά, αλλά το ρόλο να με καθοδηγεί παλικαρίσια. Και η παράσταση βγήκε τέλεια, συγκλονιστική!...

Στο τέλος, σαν κατέβηκα από τη σκηνή, ένας χείμαρρος από συγχαρητήρια: «Κωστή μου, ήσουν υπέροχος, συγκλονιστικός! μα εκείνο το πέσιμό σου στην αρχή… Θεέ μου, ήταν απίστευτο! Τόσο αληθινό, ρε παιδί  μου!»

Κι εγώ, μισογελώντας: Αχ, φίλε μου, αν ήταν αληθινό; … Ολάκερα αληθινό! Το σκοινί αποδείχτηκε ο καλύτερος απ' όλους μας σκηνοθέτης! Έτσι, εκεί που πήγα να κάνω μια ηρωική είσοδο, υπέγραψα  την πιο πετυχημένη υπόκλιση της ζωής μου — πριν καν αρχίσω!

Χρόνια μετά, ως φιλόλογος στην Αργυρούπολη, δίδαξα το ίδιο έργο σε νέους και νέες και το ανεβάσαμε στην πλατεία του χωριού. Με μεγάλη και πάλι επιτυχία! Όμως, η προσοχή μου, πάντα, στα σκοινιά!

Και το ηθικό δίδαγμα! Τελικά… δεν έχει σημασία αν θα πέσεις. Σημασία έχει να σηκωθείς και πάλι, να σφίξεις τα δόντια και να συνεχίσεις!...

Σας ευχαριστώ!

* Η αφήγηση αυτή έγινε κατά την παρουσίαση του βιβλίου του φίλου Χ. Στρατιδάκη: "Τω καιρώ εκείνω", στο "Σπίτι του Πολιτισμού", στις 4/5/2025.