ΝΙΚΟΣ ΧΡ. ΑΛΙΠΡΑΝΤΗΣ * * * Το πρόσωπο ενός γενέθλιου τόπου

 

ΝΙΚΟΣ ΧΡ. ΑΛΙΠΡΑΝΤΗΣ

 

             Το πρόσωπο ενός γενέθλιου τόπου

                         [Αθήνα 2026, σχ. 8^ο (24 Χ 17), σσ. 128]

 

 ΚΩΣΤΗ ΗΛ.ΠΑΠΑΔΑΚΗ                                                       

       www.ret-anadromes.blogspot.com

Ο κ. Νίκος Χρ. Αλιπράντης, από το πανέμορφο νησί της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής, την Πάρο, είναι φιλόλογος, ιστορικός, λογοτέχνης, δημοσιογράφος, συγγραφέας δεκάδων βιβλίων και μελετών σχετικών με την Πάρο και την ιστορία της. Από το έτος 1979 είναι εκδότης του έγκριτου και μοναδικού στο είδος του περιοδικού «Παριανά» (Έπαινος Ακαδημίας Αθηνών), με το οποίο- σύμφωνα με το σκεπτικό της Ακαδημίας- προβάλλεται η Πάρος και η Κυκλαδική παράδοση. Είναι, «ειρήσθω εν παρόδω», άξιος τιμής ο κ. Αλιπράντης για την ολοκληρωτική αυτήν, «ψυχή τε και σώματι», επί δεκαετίες, αφιέρωσή του στην ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου του.

Του κ. Αλιπράντη, πριν λίγες μέρες, μαζί με το περιοδικό «Παριανά», γίναμε αποδέκτες μιας νέας θαυμάσιας ιστορικής και λογοτεχνικής μελέτης για το νησί του, την Πάρο- και ειδικότερα για τον γενέθλιο τόπο του, τις πανέμορφες Λεύκες. Πρόκειται για το βιβλίο: «Το πρόσωπο ενός γενέθλιου τόπου», ένα σύγγραμμα 128 σελίδων, που αποτελεί αναδημοσίευση από το περιοδικό «Παριανά» (τεύχη 176, 177, 178), ενώ το επιλεκτικό Ευρετήριο και το πλουσιότατο φωτογραφικό Παράρτημα προστίθενται για πρώτη φορά στην παρούσα έκδοση.

Στο βιβλίο του αυτό, ο κ. Αλιπράντης παρουσιάζει και αναδεικνύει το πρόσωπο του γενέθλιου τόπου του. Πρόκειται για μια βιωματική περιήγηση στο αγαπημένο του χωριό, τις Λεύκες, στην οποία ο αναγνώστης οδηγείται με ευαισθησία και αφηγηματική λεπτότητα. Αναθυμάται γεγονότα της παιδικής του ηλικίας, τότε που ζούσε εκεί ένας ωραίος, απλός και ελπιδοφόρος κόσμος, φτωχός μεν στα οικονομικά αλλά πλούσιος σε αισθήματα και ψυχικά χαρίσματα^. ο κόσμος της γειτονιάς και οι πολυπληθείς τότε κάτοικοί της.  

Ανακαλεί στιγμές μικρές και μεγάλες^. γεννήσεις, βαφτίσεις, γάμους, θανάτους, συναναστροφές, πανηγύρια και αγροτικές εργασίες. Στη συνέχεια, περιπλανιέται στις λουλουδιασμένες γωνιές και στα καλντερίμια τού Πάνω Χωριού, ως ψηλά στα Ρακιδειά, στην Αγιά Κατερίνη, στο Κρυονέρι, στο Λουμπαρδοχώρι, αλλά και σε άλλες συνοικίες, όπως του Χριστού, του Τζάντε, της Αγίας Παρασκευής και τ’ Άι Σπυρίδωνα. Μέρη που ήταν πάντοτε γεμάτα από ανθρώπους και ζώα, χαμόγελα, γέλια και κουβεντούλες. Φέρνει ξανά στον νου του τις οικογένειες του χωριού, τους ιερείς, τους μπακάληδες, τους φουρνάρηδες, τους ράφτες και τους τσαγκάρηδες με τα ονόματά τους, κι ακόμα τη Σεβαστούδαινα, την Κανελλιώ, την Πιπίνα, την Καντιώ, τα παλιά αρχοντικά, την ηλεκτρική, καθώς και τα παιχνίδια των παιδιών.

Τι κρίμα, αλήθεια, που εμείς οι νεοέλληνες και κυρίως οι νεότερες γενιές ολοένα και περισσότερο ξεχνούμε ή χάνουμε αυτήν την επαφή μας με τον γενέθλιο τόπο και τον πολύτιμο λαϊκό μας πολιτισμό, που αποτελεί τις ρίζες εκείνες που μας εξέθρεψαν. Οι γρήγοροι ρυθμοί της καθημερινότητας, οι τεχνολογικές ευκολίες, οι ταχείες μετακινήσεις και τα ταξίδια, αλλοιώνουν και τείνουν να εξαφανίσουν την παραδοσιακή σταθερότητα και ομορφιά. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η νοσταλγία αναδεικνύεται σε καθοριστικό στοιχείο του συγκεκριμένου βιβλίου· λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, χαρίζοντας στην αφήγηση μια ξεχωριστή συναισθηματική δυναμική που επιστρέφει τους ξενιτεμένους οδοιπόρους στο όνειρο των πρώτων τους παιδικών χρόνων. Και είναι αυτή ακριβώς η γλυκιά προσκόλληση στο παρελθόν που συντηρεί το όνειρο ζωντανό και προετοιμάζει το έδαφος για μια πλούσια πνευματική σοδειά.

Προσφέροντας αυτές τις λογοτεχνικές δροσοσταλίδες, ο αγαπητός κ. Αλιπράντης μάς εμψυχώνει. Μας κάνει να πιστεύουμε ότι όσο συνεχίζουμε να σκύβουμε με ενδιαφέρον πάνω από τις αιώνιες αξίες του γενέθλιου τόπου, τις παραδόσεις των πατέρων μας και τα ελληνορθόδοξα μετερίζια, διασφαλίζουμε ότι κάποια στιγμή δεν θα χαθούν τα πάντα κάτω από τον αδυσώπητο οδοστρωτήρα του τεχνοκρατούμενου πολιτισμού. Μπορεί να νιώθουμε θλίψη αντικρίζοντας τα πληγωμένα σοκάκια, τα ερημοκκλήσια και τα ερειπωμένα σπίτια των προγόνων μας, όμως την ίδια στιγμή μάς πλημμυρίζει μια κρυφή ικανοποίηση, γιατί ξέρουμε καλά πως ανάμεσα σε αυτά τα χαλάσματα παραμένουν ζωντανές οι ψυχές, το πνεύμα και οι ψίθυροι εκείνων που έζησαν πριν από εμάς.

Υπό το πρίσμα αυτό, το έργο του κ. Αλιπράντη δεν αποτελεί απλώς μια κατάθεση μνήμης, αλλά ένα μάθημα ζωής για τον άνθρωπο της εποχής μας. Είναι το δικό του "αντιδώρημα" για όσα του χάρισε το σπουδαίο χθες του γενέθλιου τόπου. Μια βουτιά στην αθωότητα ενός παρελθόντος που, αν και μακρινό, επιστρέφει μυροφόρο και έντονα αισθαντικό. Έτσι, μέσα από τη λυρική αυτήν αναδρομή, το βιβλίο έρχεται να προσθέσει έναν ακόμη σημαντικό λίθο στη μελέτη και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Πάρου.

Ευχόμαστε ολόψυχα στον συγγραφέα υγεία και δημιουργική συνέχεια, ώστε να συνεχίσει τη γόνιμη και εργώδη προσφορά του τόσο στην ιστοριογραφία του αγαπημένου του νησιού, όσο και στα Ελληνικά Γράμματα γενικότερα, όπου η μέχρι τώρα παρουσία του παραμένει ουσιαστική και πολλαχώς αναγνωρισμένη.

Ύστατος αποχαιρετισμός στον εκλεκτό φίλο και πολύτιμο συνεργάτη, Θεόδωρο Πελαντάκη

ΝΕΚΡΟΛΟΓΙΑ

Ύστατος αποχαιρετισμός στον εκλεκτό φίλο και πολύτιμο συνεργάτη, Θεόδωρο Πελαντάκη

 

  Αναχώρησε για τη γειτονιά των αγγέλων ο συνταξιούχος καθηγητής, συγγραφέας, συνδικαλιστής και πρώην προϊστάμενος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Νομού Ρεθύμνου Θεόδωρος Πελαντάκης. Επίλεκτο μέλος της εκπαιδευτικής κοινότητας και της τοπικής κοινωνίας, υπήρξε ένας αληθινός αριστοκράτης του πνεύματος, ένας χαλκέντερος εργάτης της γνώσης και του πολιτισμού, ένας άνθρωπος που άφηνε φως απ’ όπου κι αν περνούσε.

Το απόφθεγμα του αρχαίου ποιητή Μενάνδρου «ὡς χαρίεν ἄνθρωπος, ὅταν ἄνθρωπος ᾖ» βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στην προσωπικότητα του αείμνηστου και πολύ αγαπητού Θοδωρή, στενού φίλου και εξαίρετου συνάδελφου και συνεργάτη. Ως δάσκαλος γνώριζε να ενθουσιάζει τους μαθητές του και να μεταλαμπαδεύει σε αυτούς αξίες, γνώση και σοφία από τον αστείρευτο πνευματικό και ψυχικό του πλούτο. Γι’ αυτό αγαπήθηκε βαθιά από όλους όσοι είχαν την τύχη να μαθητεύσουν, να συνεργαστούν ή να συναναστραφούν μαζί του.

Πολλές αρετές συγκεντρώθηκαν στο πρόσωπό του και συνέθεσαν έναν άνθρωπο σπάνιας καλλιέργειας και ποιότητας. Τον διέκριναν το ήθος, η αξιοπρέπεια, η σεμνότητα και η απλότητα του χαρακτήρα. Ήταν άνθρωπος προσηνής και εγκάρδιος, ήρεμος και στοργικός, δημιουργικός, πρακτικός και εξαιρετικά αποτελεσματικός. Διέθετε πνεύμα χαρίεν, διάθεση δροσερή και παιγνιώδη, αλλά ταυτόχρονα σοβαρότητα, συνοχή σκέψης και βαθύ στοχασμό. Οι συναναστρεφόμενοι μαζί του είχαν πάντοτε κάτι να κερδίσουν, γιατί είχε το σπάνιο χάρισμα να μεταδίδει τις γνώσεις του με τρόπο ζωντανό, πρωτότυπο και ουσιαστικό.

Αυτές οι πολύπλευρες γνώσεις του προσανατολίστηκαν με ιδιαίτερη αγάπη και αφοσίωση στην τοπική ιστορία. Η συγγραφική και πνευματική προσφορά του προς την πόλη του Ρεθύμνου, την επαρχία Αγίου Βασιλείου και γενικότερα τον τόπο μας υπήρξε ανεκτίμητη, κερδίζοντας τον καθολικό σεβασμό. Γι’ αυτό η λύπη για τον χαμό του είναι μεγάλη και η οδύνη αδιάλειπτη στις καρδιές όλων όσοι τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του. Για μένα προσωπικά το κενό που αφήνει είναι ακόμη πιο αισθητό, καθώς τα τελευταία είκοσι χρόνια μάς συνέδεσε μια βαθιά πνευματική φιλία, αλληλοεκτίμηση και στενή συνεργασία, σχέση που την θεωρώ πολύτιμη ευλογία στη ζωή μου.

Με δική του πρωτοβουλία πραγματοποιήθηκε το Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο για την επαρχία Αγίου Βασιλείου, ενώ μαζί εργαστήκαμε αδιάκοπα, για μια δεκαετία και πλέον, για την επιμέλεια, διόρθωση και έκδοση των εισηγήσεων των επτά ογκωδών τόμων του Συνεδρίου, καρπός ζωής και αγάπης, πολύτιμη πνευματική παρακαταθήκη για την επαρχία μας. Η στενή συνεργασία μας συνεχίστηκε και με την επιμέλεια του συλλογικού τόμου για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 στην Επαρχία Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, μια έκδοση του Δήμου Αγίου Βασιλείου, που παρουσιάστηκε στο Σπήλι, τον Ιούλιο του 2021. Αποτέλεσμα της κοινής μας προσπάθειας- μαζί και με άλλους εκλεκτούς συμπολίτες- υπήρξε, επίσης, ο καινοτόμος ψηφιακός χάρτης των συνοικιών και τοπωνυμίων του Δήμου Ρεθύμνου, από το Ίδρυμα Μεσογειακών Σπουδών, υπό τον τίτλο: «Ρέθυμνο Οίκηση 53 αιώνων – Συνοικιών, Τοπωνυμίων και Μνημείων του Ρεθύμνου Επίσκεψις». Η συγκεκριμένη εφαρμογή βρίσκεται, ήδη, αναρτημένη στις ιστοσελίδες του Δήμου Ρεθύμνου (www.rethymno.gr) και «Ψηφιακή Κρήτη» (digitalcrete.ims.forth.gr), στην προσωπική μου Ιστοσελίδα (https://ret-anadromes.blogspot.com), καθώς και απευθείας στον ιστότοπο: historicalcrete.ims.forth.gr.

 Παράλληλα, με βιβλία, μελετήματα και πλούσια αρθρογραφία- κυρίως μέσα από τις στήλες της τοπικής εφημερίδας «Ρεθεμνιώτικα Νέα», της οποίας ο Θοδωρής υπήρξε για χρόνια στενός συνεργάτης - ανέδειξε την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου του με τρόπο απλό, ουσιαστικό και προσιτό σε κάθε αναγνώστη. Δεν έγραφε για να εντυπωσιάσει· έγραφε για να υπηρετήσει. Ήταν ένας άνθρωπος που δεν περνούσε απλώς από τα πράγματα, αλλά τα διαμόρφωνε.

Η απώλειά του μας γεμίζει θλίψη, αλλά και βαθιά ευγνωμοσύνη για όσα μας προσέφερε. Υπήρξε ένας πολύτιμος φίλος, ένας άξιος και αποτελεσματικός συνεργάτης, ένας άνθρωπος σπάνιας ποιότητας και ακέραιου ήθους που άφησε ανεξίτηλη τη σφραγίδα του. Το κενό που αφήνει πίσω του είναι τεράστιο, αλλά η πνευματική και ηθική του παρακαταθήκη είναι ακόμα μεγαλύτερη. Στην αγαπημένη του οικογένεια, στη σύντροφό του Ειρήνη και στα παιδιά τους, απευθύνω τα πιο θερμά και ειλικρινή μου συλλυπητήρια. Η μνήμη του θα ζει αιώνια στις καρδιές μας.

Καλό σου ταξίδι, φίλε μου!

 

                                    ΚΩΣΤΗΣ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ                                                                      

                                                              http://ret-anadromes.blogspot.com/

 

 

 

 

Μια εύθυμη αφήγηση από το δεκαετία του 1960 * * * ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΑΠΡΟΣΜΕΝΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΚΛΙΣΗΣ

 

Μια εύθυμη αφήγηση από το δεκαετία του 1960*

 

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΑΠΡΟΣΜΕΝΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΚΛΙΣΗΣ

ΚΩΣΤΗΣ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ 

            https://ret-anadromes.blogspot.com

 

Καλησπέρα σας!

Απόψε θα σας ταξιδέψω εξήντα χρόνια πίσω…. Είμαστε στα 1967, κι εγώ στη Γ΄ Λυκείου. Τότε που για να πάμε μια πενθήμερη εκδρομή -πενθήμερη, παρακαλώ, όχι πενταήμερη, μην τα χαλάμε εδώ- δεν ψάχναμε για χορηγούς, ούτε και για followers. Το μόνο που ψάχναμε ήταν εισιτήρια. Και για να τα βρούμε, είχαμε ένα όπλο: το θέατρο.

Ανεβάσαμε, λοιπόν, την παράσταση «Άμοιρη Κρήτη». Δράμα βαρύ, έργο του φιλολόγου μας και συμπέθερού μου, Δημήτρη Δαφέρμου, που ήταν κι ο σκηνοθέτης μας. Σπουδαίος άνθρωπος του πολιτισμού … «Σιδερένια γροθιά». Μαζί του μια ιστορική σύμπραξη: το Αρρένων και το Θηλέων μαζί! Καθηγητές, μαθητές, μαθήτριες, μουσικοί, σε μια σπάνια σύμπραξη για την εποχή. Ήταν μια επινόηση κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του λυκειάρχη μας, του περίφημου Στέφανου Ατζολετάκη (πατέρα της Σταρ Ελλάς, Γωγώς Ατζολετάκη).

Σκηνή από το έργο: "Άμοιρη Κρήτη" του Δημήτρη Δαφέρμου- Ωδείο Ρεθύμνου, 1967.

Από αριστερά Ε. Λίτινα- Μ. Πενή, Δ. Ζαμπετάκη, Κ. Παπαδάκης, Κ. Δαφέρμος 

Τα σκηνικά φαντασμαγορικά! Οι στολές καταπληκτικές: Κρητικοί με μαχαίρια στο ζωνάρι, κρητικοπούλες με φλουριά και γιορντάνια που άστραφταν τόσο, που ξεχνούσες Αρχαία και Μαθηματικά στη στιγμή. Και οι ηθοποιοί καθηλωτικοί!! Η Μαρία Πενή-Ζαχαράκη, η μάνα μου. Η κουμπάρα μου Ελένη Λίτινα-Μυσιρλή, η ξαδέλφη μου. Η Δέσποινα Ζαμπετάκη, η Μαρία Βαλέργα, η Θεανώ Τζαγκαρουλάκη, ο Αντώνης Παττακός, ο Κώστας Δαφέρμος. Και στα ταμπλώ βιβάν, σαν πίνακες ζωγραφικής, η Φέφη Βαλαρή, η Γιούλια Πετρακάκη, η Γωγώ Ατζολετάκη κι άλλες και άλλοι που δεν μπορώ να θυμηθώ! Και γύρω μας… όλο το Ρέθυμνο. Όλοι εκεί, να καμαρώσουν τα βλαστάρια τους! Και μέσα σε όλα αυτά… κι εγώ! Ο πρωταγωνιστής! Ο Μανολιός της ιστορίας, που φεύγει για τον πόλεμο και πάει να αποχαιρετήσει τη μάνα του.

Ντυμένος κρητικάκι, φορούσα, θυμάμαι, κάτι στιβάνια του σπουδαίου θεατράνθρωπου της πόλης μας, του Κορώνη. Τεράστια! Έπλεαν στα εφηβικά μου πόδια. Σωστοί «αρχαίοι κόθορνοι», όπως μας τους έλεγε ο κύριος Ατζολετάκης στο μάθημα του Αρχαίου Δράματος.

Στο Ωδείο, οι τρεις πρώτες παραστάσεις πήγαν ρολόι. Επαγγελματική γαρ σκηνή, σταθερή, χωρίς παγίδες. Η τέταρτη, όμως, ήταν στο… Πέραμα του Μυλοποτάμου. Εκεί η σκηνή είχε πρόχειρα στηθεί την προηγούμενη μέρα. Σανίδια που έτριζαν, πανιά δεμένα όπως- όπως, σκοινιά τεντωμένα διαγώνια, σαν ιστοί αράχνης, παγίδες για ανυποψίαστους ηθοποιούς. Σκηνικά… με δική τους άποψη.

Έρχεται η μεγάλη στιγμή. Είμαι στα παρασκήνια. Ο Δαφέρμος μού δίνει το σύνθημα:

«Κωστή, Τρέχα!»

Γιατί ο Μανολιός έπρεπε να μπουκάρει στη σκηνή, να μπει ηρωικά, φορτσάτος, κράζοντας δυνατά: «Γεια σου, μάνα!»

Λίγο πριν την απρόσμενη θεατρική υπόκλιση, όχι, πάντως, στην παρούσα φωτογραφία που προέρχεται από την επαγγελματική σκηνή του Ωδείου Ρεθύμνου, αλλά την επόμενη μέρα από τη σκηνή της συμφοράς του Περάματος (αριστερά Μ. Πενή- Ζαχαράκη, δεξιά η αφεντιά μου)!

Παίρνω φόρα, λοιπόν, και χιμάω! Και τότε η μοίρα έκανε τη δική της είσοδό! Τα στιβάνια μου μπλέκονται σε ένα από εκείνα τα διαβολεμένα σκοινιά. Δεν τα ’χα δει ο δόλιος μέσα στον ζόρε μου!.... Χτες στο Ωδείο, σε τόσες παραστάσεις, δεν υπήρχαν τέτοια πράματα!

Και ξαφνικά… απογειώνομαι. Ένα «μπλονζόν» μεγαλοπρεπές, σαν τερματοφύλακας καθώς η μπάλα του ξεφεύγει. Προσγειώνομαι φαρδύς-πλατύς, μπρούμυτα, με το πρόσωπο να γλείφει το σανίδι, μπροστά σε εκατοντάδες θεατές. Όλος ο Μυλοπόταμος! Τραγική κάθαρση… πριν την ώρα της! Μένω εκεί, παγωμένος! Τα ’χω χαμένα!....

Και τότε… το κοινό, κατενθουσιασμένο από την… “ερμηνεία” μου, ξεσπά σε χειροκροτήματα, σφυρίγματα, ιαχές! Νόμιζαν πως η πτώση μου ήταν μέρος της παράστασης. Πως ο Μανολιός, τσακισμένος από τον πόνο, έπρεπε να πέσει, να σωριαστεί στο χώμα!

Και θα έμενα εκεί σωριασμένος, αν δεν άκουγα από την πρώτη- πρώτη σειρά των επισήμων τον Λυκειάρχη μου, τον κύριο Ατζολετάκη- καθισμένο ανάμεσα στους καθηγητές μου, τον Νίκο Ορφανουδάκη, τον Νίκο Φουντουλάκη και τον Γιώργη Μαθιουδάκη- να μου ψιθυρίζει ήρεμα, μα σταθερά: «Έλα Παπαδάκη, παιδί μου,  συνέχισε. Μπράβο!... Μπράβο!!!». Αυτό ήταν! Πήρα θάρρος, σηκώθηκα δειλά- δειλά και συνέχισα στητός, με την καρδιά να χτυπά, αλλά το ρόλο να με καθοδηγεί παλικαρίσια. Και η παράσταση βγήκε τέλεια, συγκλονιστική!...

Στο τέλος, σαν κατέβηκα από τη σκηνή, ένας χείμαρρος από συγχαρητήρια: «Κωστή μου, ήσουν υπέροχος, συγκλονιστικός! μα εκείνο το πέσιμό σου στην αρχή… Θεέ μου, ήταν απίστευτο! Τόσο αληθινό, ρε παιδί  μου!»

Κι εγώ, μισογελώντας: Αχ, φίλε μου, αν ήταν αληθινό; … Ολάκερα αληθινό! Το σκοινί αποδείχτηκε ο καλύτερος απ' όλους μας σκηνοθέτης! Έτσι, εκεί που πήγα να κάνω μια ηρωική είσοδο, υπέγραψα  την πιο πετυχημένη υπόκλιση της ζωής μου — πριν καν αρχίσω!

Χρόνια μετά, ως φιλόλογος στην Αργυρούπολη, δίδαξα το ίδιο έργο σε νέους και νέες και το ανεβάσαμε στην πλατεία του χωριού. Με μεγάλη και πάλι επιτυχία! Όμως, η προσοχή μου, πάντα, στα σκοινιά!

Και το ηθικό δίδαγμα! Τελικά… δεν έχει σημασία αν θα πέσεις. Σημασία έχει να σηκωθείς και πάλι, να σφίξεις τα δόντια και να συνεχίσεις!...

Σας ευχαριστώ!

* Η αφήγηση αυτή έγινε κατά την παρουσίαση του βιβλίου του φίλου Χ. Στρατιδάκη: "Τω καιρώ εκείνω", στο "Σπίτι του Πολιτισμού", στις 4/5/2025.  

ΧΑΡΗΣ ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗΣ * * * Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ * * Η ζωή σε μια επαρχιακή πόλη στη δεκαετία του 1960

 

ΧΑΡΗΣ ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗΣ

 

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ 

Η ζωή σε μια επαρχιακή πόλη στη δεκαετία του 1960

    (Εκδόσεις "Πυξίδα της Πόλης", Χανιά 2025, σσ. 426)

 

        ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

            www.ret-anadromes.blogspot.com

                http://historicalcrete.ims.forth.gr

 

«Ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με» (Ιω. β΄, 17) ήταν η φράση που επανερχόταν επίμονα στον μυαλό μου καθώς μελετούσα το νέο βιβλίο του συμπολίτη μας Χάρη Στρατιδάκη, το οποίο φέρει τον εύγλωττο και συμβολικά φορτισμένο αγιογραφικό τίτλο: «Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ»- Η ζωή σε μια επαρχιακή πόλη στη δεκαετία του 1960.

Το εκτενές αυτό έργο, αποτελούμενο από 425 σελίδες, συνιστά το ώριμο αποτέλεσμα μιας μακράς ερευνητικής πορείας, η οποία είχε ήδη έλθει σε επαφή με το ρεθεμνιώτικο κοινό, μέσα από 52 εβδομαδιαίες ημίωρες ραδιοφωνικές αναγνώσεις από τον σταθμό Team FM, αλλά και με προδημοσιεύσεις, στη συνέχεια, από την έγκριτη τοπική εφημερίδα «Κρητική Επιθεώρηση».

Η σταθερή και συνεπής αφοσίωση του συγγραφέα στη μελέτη της τοπικής ιστορίας καθίσταται εμφανής από τις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου, καθώς αποτυπώνεται η συστηματική και πολύχρονη προσπάθειά του να ανασυστήσει το συχνά ερμητικά κλεισμένο βιβλίο της ζωής της πολιτείας μας. Η ανθρώπινη μνήμη, επιρρεπής στη φθορά, σε συνδυασμό με τις πολυπρόσωπες και απρόσωπες δομές της σύγχρονης κοινωνίας, οδηγεί συχνά σε τέτοιες καταστάσεις. Έτσι, το έργο του Χ. Στρατιδάκη λειτουργεί ως αντίβαρο σε αυτή τη διαδικασία, επιχειρώντας να διασώσει στοιχεία που κινδύνευαν να χαθούν μέσα σε λίγες μόλις δεκαετίες.

Το βιβλίο ειδικότερα εστιάζει στη δεκαετία του 1960, μια περίοδο καθοριστική για την ελληνική κοινωνία και το παγκόσμιο γίγνεσθαι. Μέσα από μια σύντομη αλλά ουσιαστική ιστορική αναδρομή, ο συγγραφέας εισάγει τον αναγνώστη του στο κλίμα της εποχής. Στη συνέχεια, περιδιαβαίνει μεθοδικά τα σοκάκια του Ρεθύμνου, αναδεικνύοντας το ανθρώπινο πρόσωπο μιας πόλης που μετασχηματίζεται δημιουργικά και διεκδικεί τη θέση της στον σύγχρονο κόσμο.

Η προσπάθεια του συγγραφέα να αναστήσει τα γεγονότα και τα πρόσωπα που σημάδεψαν την τοπική ιστορία γίνεται με μοναδική ζωντάνια και καθηλωτική λεπτομέρεια. Με επιμονή και συστηματικότητα ανασύρει μορφές της καθημερινότητας- ανθρώπους του μόχθου, επαγγελματίες, λειτουργούς, καλλιτέχνες, δασκάλους- οι οποίοι, αν και ζούσαν ανάμεσά μας και αποτελούσαν ζωντανό κομμάτι της κοινωνικής εμπειρίας, συχνά παραμένουν στη σκιά του χρόνου. Η καταγραφή τους δεν αποτελεί απλώς μια πράξη μνήμης, αλλά και καθοριστική συμβολή στη διατήρηση της συλλογικής ταυτότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Χάρης Στρατιδάκης εξετάζει διεξοδικά την κοινωνική σύνθεση της πόλης του Ρεθύμνου κατά την περίοδο εκείνη^. την υγεία (Νοσοκομείο, κλινικές, γιατρούς, φαρμακοποιούς), τα μέσα ενημέρωσης, τον αθλητισμό, τον πολιτισμό γενικότερα (συλλόγους, ζωγράφους, αγιογράφους), την παιδεία (σχολεία, λογίους, συγγραφείς), τη μουσική (φιλαρμονική, κρητική μουσική, οργανοπαίκτες, μουσικούς και συνθέτες), τη νομαρχιακή αυτοδιοίκηση και την εκκλησιαστική ζωή του τόπου (Μητρόπολη, μοναστήρια, ενορίες, εκκλησιαστικές προσωπικότητες) και πλήθος άλλων θεματικών ενοτήτων. Με τον τρόπο αυτό ανασυνθέτει ένα πλήρες και πολυδιάστατο «μωσαϊκό» της κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής της πόλης του Ρεθέμνους, ενώ σε παράρτημα παραθέτει και στοιχεία από τη ζωή σε ένα χωριό της δεκαετίας του εξήντα.

Η προσέγγιση αυτή ενσωματώνεται οργανικά στη συνολική φιλοσοφία του συγγραφέα ότι η ιστορία μιας πόλης δεν συγκροτείται από μεμονωμένα γεγονότα, αλλά από ένα σύνθετο πλέγμα κοινωνικών, πολιτισμικών και θεσμικών παραμέτρων. Έτσι, η παράθεση των θεματικών δεν λειτουργεί ως απλή απαρίθμηση, αλλά ως τεκμηρίωση της πολυδιάστατης φύσης της τοπικής ζωής. Αυτή ακριβώς η μεθοδολογία εντάσσει το έργο στο πεδίο της μικροϊστορίας· ο Χ. Στρατιδάκης δεν περιορίζεται στη μακροϊστορία των μεγάλων και ηχηρών γεγονότων, αλλά στρέφεται επιμελώς στα μικρά και συχνά παραγνωρισμένα στοιχεία που συγκροτούν την καθημερινότητα, αποκαλύπτοντας το ήθος μιας εποχής και μιας κοινωνίας.

Ο Χ. Στρατιδάκης αποδεικνύει, περαιτέρω, ότι διαθέτει την ικανότητα να συνομιλεί άριστα με τα γεγονότα και τους πρωταγωνιστές τους. Με αξιοσημείωτη αφηγηματική ευχέρεια καταγράφει ακόμη και τις λεπτότερες αποχρώσεις της ταυτότητάς τους, είτε όπως του τις μετέφεραν παλαιοί Ρεθεμνιώτες, είτε όπως τις εντόπισε ο ίδιος μέσα από την προσωπική του μελέτη και έρευνα.

Μέσα από αυτή τη μεθοδολογική οπτική, στις σελίδες του βιβλίου αναδύεται ανάγλυφα η ατμόσφαιρα του παλαιού Ρεθέμνους: οι γεύσεις, οι μυρωδιές, οι ήχοι και οι εικόνες μιας εποχής που για εμάς τους μεγαλύτερους αποτελούν βιωμένη εμπειρία, ενώ για τους νεότερους συνιστούν μια πολύτιμη μαρτυρία. Ο αναγνώστης «περιηγείται» στα καταστήματα και τα εργαστήρια της πόλης – στο γαλακτομπούρεκο του Γρηγοριάδη, στα υφάσματα και τα γυαλιά του Πλατύρραχου, στις πορσελάνες του Κυδωνάκη, στους φούρνους του Τζέληση και του Κοτάκη, στα πηλίκια και στα σχολικά είδη του Μπαρμπουνάκη και του Λεωνίδα Χατζηδάκη. Πρόκειται για σημεία αναφοράς που συγκροτούν τη συλλογική μνήμη και αποτυπώνουν την κοινωνική δυναμική της εποχής.

Ο συγγραφέας, με τη γνώση, την ευαισθησία και την ανθρωπιά που τον χαρακτηρίζουν, μας μεταφέρει σε μια εποχή όπου οι κοινωνικοί δεσμοί ήταν ισχυρότεροι και οι ανθρώπινες σχέσεις πιο άμεσες και ουσιαστικές. Η περιγραφή των γειτονιών, των σπιτιών και των μυριστικών που στόλιζαν τις αυλές δεν λειτουργεί απλώς ως νοσταλγική αναφορά, αλλά ως τεκμήριο μιας κοινωνικής πραγματικότητας που αξίζει να μελετηθεί. Χειμαρρώδης και πληθωρικός στη γνώση, τα συναισθήματα και την ανθρωπιά, ο Χάρης γράφει γυρίζοντάς μας σε μιαν άλλη πιο ανθρώπινη εποχή, όταν όλοι ήταν δεμένοι μεταξύ τους- γείτονες, φίλοι και συγγενείς- και λεπτές μυρωδιές ξεχύνονταν από τις γλάστρες με τα μυριστικά και τα ποικιλόχρωμα γαρίφαλα, που στόλιζαν ένα γύρο τα ρεθεμνιώτικα σπίτια σε κάθε γειτονιά.

Μετά από όλα αυτά, θεωρούμε ότι ο συμπολίτης μας Χάρης Στρατιδάκης είναι άξιος του «δικαίου επαίνου» της Πολιτείας, γιατί το έργο του αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη της τοπικής ιστορίας και της συλλογικής μνήμης. Με βαθιά συναίσθηση ευθύνης απέναντι στον τόπο και τους ανθρώπους του, επιδίωξε να διασώσει στοιχεία που κινδύνευαν να χαθούν και να προσφέρει στους συμπολίτες του ένα έργο που πληροφορεί, τεκμηριώνει και ταυτόχρονα ψυχαγωγεί. Η ολοκλήρωση του βιβλίου αυτού αποτελεί, αναμφίβολα, τη μεγαλύτερη δικαίωση της προσπάθειάς του.

ΓΙΑΝΝΗΣ Ζ. ΠΑΠΙΟΜΥΤΟΓΛΟΥ * * * ΡΕΘΥΜΝΙΑΚΑ * Μικρά κείμενα για το Ρέθυμνο και τους ανθρώπους του

 

ΓΙΑΝΝΗΣ Ζ. ΠΑΠΙΟΜΥΤΟΓΛΟΥ

 

      ΡΕΘΥΜΝΙΑΚΑ

          Μικρά κείμενα για το Ρέθυμνο και τους ανθρώπους του

             [ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΡΑΦΟΤΕΧΝΙΚΗ, Ρέθυμνο 2025, σχ. 8ο (17Χ24), σ. 352]

 

        ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

            www.ret-anadromes.blogspot.com

                http://historicalcrete.ims.forth.gr

 

 Ο Γιάννης Παπιομύτογλου, έγκυρος και υπεύθυνος γνώστης της ιστορίας και φυσιογνωμίας του Ρεθύμνου, μας προσέφερε πρόσφατα μιαν ιδιαίτερα χρήσιμη και ουσιαστική συμβολή στη μελέτη του τόπου μας. Πρόκειται για το έργο του «Ρεθυμνιακά», που αποτελεί μια προσεγμένη συλλογή μικρών κειμένων που αναφέρονται όλα στο Ρέθυμνο και στους ανθρώπους του, φωτίζοντας με γλαφυρότητα και επιστημονική τεκμηρίωση πτυχές της ιστορικής, κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής της πόλης.

Το βιβλίο περιλαμβάνει σαράντα κείμενα ποικίλης θεματολογίας, δημοσιευμένα κατά καιρούς στον τοπικό Τύπο και σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Παρότι δεν συγκροτούν ενιαία θεματική ενότητα, συνθέτουν, όμως, ένα πολύχρωμο και ζωντανό μωσαϊκό της ρεθεμνιώτικης πραγματικότητας. Ιστορικά γεγονότα, κοινωνικές αναφορές, πολεοδομικές παρατηρήσεις, λαογραφικά στοιχεία και προσωπογραφίες ανθρώπων που άφησαν το αποτύπωμά τους στον τόπο, συνυπάρχουν αρμονικά στις σελίδες του βιβλίου. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι μαρτυρίες για το Αρκαδικό Δράμα, αντλημένες από εφημερίδες της εποχής- τόσο της Αθήνας και της Σύρου όσο και άλλων ελληνικών πόλεων ή ακόμη και του εξωτερικού- προσφέροντας ένα σπάνιο και πολύτιμο φάσμα πληροφοριών.

Ο συγγραφέας επιδεικνύει εντυπωσιακή ικανότητα στον εντοπισμό και την ταύτιση χώρων της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου, καταγράφοντας με σχολαστικότητα ακόμη και τις πιο λεπτές πτυχές της ιστορικής τους ταυτότητας. Με υπομονή, ευαισθησία και ερευνητική επιμονή, ανασυνθέτει γεγονότα και πρόσωπα που διαμόρφωσαν τη συλλογική μνήμη του τόπου. Στις αφηγήσεις του αναδεικνύονται όχι μόνο εξέχουσες προσωπικότητες, αλλά και απλοί, καθημερινοί άνθρωποι, οι οποίοι με τη δράση και την παρουσία τους προσέδωσαν φως και ιδιαίτερο χρώμα στην κοινωνική ζωή της πόλης. Η γραφή του σαφής, ισορροπημένη και καλαίσθητη, μεταφέρει με ακρίβεια την ατμόσφαιρα της εποχής που εξετάζει.

Το χρονικό πλαίσιο στο οποίο επικεντρώνεται ο συγγραφέας εκτείνεται κυρίως στον 18ο και 19ο αιώνα, μια ιστορική περίοδο την οποία αναλύει με υποδειγματική επάρκεια και επιστημονικό βάθος. Η εντυπωσιακή ευρύτητα των γνώσεών του, η πολυδιάστατη πνευματική του καλλιέργεια και η μακρόχρονη και συστηματική ενασχόλησή του με τις πρωτογενείς πηγές της κρητικής ιστοριογραφίας προσδίδουν στο πόνημά του αδιαμφισβήτητη εγκυρότητα, πραγματολογική ακρίβεια και επιστημονική σοβαρότητα. Παράλληλα, ο λόγος του διακρίνεται για τη διανοητική του σαφήνεια και την έμφυτη ευγένεια της έκφρασης, υφολογικά γνωρίσματα που καθιστούν την αναγνωστική εμπειρία όχι μόνο γνωστικά ωφέλιμη, αλλά και αισθητικά απολαυστική.

Σε κάθε επιμέρους άρθρο σημειώνεται με σχολαστικότητα το έντυπο της πρώτης του δημοσίευσης, γεγονός που ενισχύει τη βιβλιογραφική τεκμηρίωση και τη μεθοδολογική διαφάνεια του έργου. Ορισμένα κείμενα πραγματεύονται εξειδικευμένα εκκλησιαστικά ζητήματα, έχοντας δει το φως της δημοσιότητας στο περιοδικό της Ενορίας του Μητροπολιτικού μας Ναού, «Ενοριακή Παρουσία». Άλλα προέρχονται από τον ημερήσιο τοπικό Τύπο, ενώ τα υπόλοιπα αποτελούν εισηγήσεις σε επιστημονικά συνέδρια, καθώς και εκτενείς δημοσιεύσεις σε έγκριτα περιοδικά, όπως τα «Κρητολογικά Γράμματα» και ο «Προμηθεύς ο Πυρφόρος».

Ιδιαίτερη μνεία οφείλει να γίνει στο πλούσιο και εν πολλοίς ανέκδοτο και συχνά σπάνιο φωτογραφικό υλικό που εμπλουτίζει την έκδοση, προσφέροντας μια ουσιαστική οπτική διάσταση και ενισχύοντας τη συνολική αποδεικτική αξία των κειμένων.

Είναι προφανές ότι ο συγγραφέας, αξιοποιώντας την πολυετή, γόνιμη εμπειρία του από τη θητεία του στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου και την ανιδιοτελή αφοσίωσή του στην έρευνα, συγκρότησε ένα έργο αναφοράς, πολύτιμο για κάθε μελετητή και ερευνητή της ρεθεμνιώτικης ιστορίας. Με επιστημονική συνέπεια, δημιουργική ανησυχία και βαθιά αίσθηση χρέους απέναντι στη γενέτειρά του, ο Γιάννης Παπιομύτογλου καταθέτει μια ουσιαστική πνευματική παρακαταθήκη στη συλλογική μνήμη και την ιστορία της πόλης μας, ένα έργο πνοής που τιμά εξίσου τον ίδιο και το Ρέθυμνο.

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΩΝ ΡΕΘΥΜΝΗΣ * * * ΤΑ ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΑ * * * (Η εορτή των Ανθέων)

 

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΩΝ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

 

 

       ΤΑ ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΑ

               (Η εορτή των Ανθέων)

 

 

   ΚΩΣΤΗΣ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

    www.ret-anadromes.blogspot.com  

 

Τα Ανθεστήρια- μια λαμπρή αναβίωση των αρχαίων ανοιξιάτικων εορτασμών- άφησαν εποχή στα προπολεμικά χρόνια, με τις λαμπρές διοργανώσεις της 11ης Μαΐου 1937 και της 15ης Μαΐου 1938, στον Δημοτικό Κήπο του Ρεθύμνου[1].Υπήρξαν μια φωτεινή και πρωτοποριακή έμπνευση του Συλλόγου Κυριών, που έκανε την πρώτη της δειλή εμφάνιση τον Μάιο του 1937, για να επανέλθει ακόμη δυναμικότερα την επόμενη χρονιά.

Η είσοδος γινόταν με εισιτήριο, και η όλη διοργάνωση απέβλεπε σε φιλανθρωπικούς σκοπούς, αλλά και στη μουσική και θεατρική ψυχαγωγία των Ρεθεμνιωτών. Για την εποχή εκείνη, τέτοιες εκδηλώσεις αποτελούσαν πραγματικό γεγονός, καθώς προσέφεραν μιαν ευκαιρία συλλογικής χαράς και ανάτασης, σε μια κοινωνία που είχε ανάγκη από στιγμές φωτεινές και ελπιδοφόρες.

Στο Α΄ Μέρος παρουσιαζόταν ο εορτασμός της Άνοιξης. Κάτω από τα δροσερά πεύκα του Δημοτικού Κήπου παρήλαυναν οι ιέρειες της θεάς Άνοιξης, κρατώντας κάνιστρα γεμάτα λουλούδια, για να υποδεχθούν τη λουλουδοφορτωμένη θεά, που ερχόταν με το άρμα της, συνοδευόμενη από ολόλευκες πεταλούδες και τρισχαριτωμένα, ολοζώντανα λουλούδια. Η εικόνα αυτή, απλή και καλαίσθητη, δημιουργούσε μια ατμόσφαιρα γιορτής και αναγέννησης, που συγκινούσε μικρούς και μεγάλους, θυμίζοντας σε όλους πως η Άνοιξη δεν είναι μόνο μια εποχή, αλλά και ένα σύμβολο ελπίδας.

Στο Β΄ Μέρος το πρόγραμμα περιλάμβανε τη θαυμαστή αλληγορία του Μύθου της Περσεφόνης. Η πλούσια ελληνική φαντασία των Αρχαίων Ελλήνων εμπνεύστηκε τον μύθο αυτόν από την παρατήρηση των εναλλαγών της φύσης, που άλλοτε φυλλορροεί και νεκρώνεται (κατά τους μήνες του φθινοπώρου και του χειμώνα) και άλλοτε θάλλει με μύρια χρώματα, ομορφιές και αρώματα (την άνοιξη και το καλοκαίρι).

 Ο Πλούτωνας, ο θεός τού ερέβους και του Κάτω Κόσμου, αρπάζει την Περσεφόνη, την κόρη τής Δήμητρας, θεάς τής Γεωργίας, που παίζει χαρούμενη με τις Ωκεανίδες και την καθιστά Βασίλισσα στα σκοτεινά δώματα τού Άδη. Μαυροφορεμένη η θεά Δήμητρα, με τα μαύρα κρέπινα πέπλα της, εμφανίζεται να σέρνει θλιβερά τα βήματά της μέχρι τα πέρατα τής γης, προσπαθώντας να ξανάβρει τη χαρά που της στέρησαν. Γυρίζει από τόπο σε τόπο, σαν τρελή, φωνάζοντας την κόρη της, το χαμένο της παιδί. Φτάνει κατακουρασμένη  έξω από την Ελευσίνα, κοντά στο πηγάδι απ’ όπου παίρνουν νερό οι φιλόπονες κόρες του βασιλιά Κελεού. Την προσέχουν και χωρίς να γνωρίζουν ότι είναι η θεά Δήμητρα, την παρηγορούν και της προσφέρουν φιλοξενία στου πατέρα τους το παλάτι.

Ο μητρικός πόνος για τη χαμένη κόρη ξεσπά εναντίον των ανθρώπων^. η γη παύει να γεννά καρπούς, τα πάντα ερημώνονται παντελώς. Ο Ζεύς στέλνει από τον Όλυμπο τον Ερμή στον Άδη, με συνοδούς τις Αύρες, καθώς και ένα ολόλευκο αέρινο κύμα, με τη ρητή διαταγή να επιστρέψει ο Πλούτων την Περσεφόνη στην οδυρομένη μητέρα της. Ο Πλούτων την επιστρέφει και οι αύρες, τώρα, σιγοτραγουδούν και χαϊδεύουν τη Μητέρα γη, που μυριοπλούμιστη και χαμογελαστή υποδέχεται την Περσεφόνη και γιορτάζει τον θρίαμβο τής ζωής, την Άνοιξη. Η επανένωση μητέρας και κόρης αποτελούσε πάντοτε το συγκινητικότερο σημείο της παράστασης.

Ένας ύμνος ακούγεται, ενώ ο Ερμής παραδίδει στη λουλουδοφορτωμένη Δήμητρα την ανθοστόλιστη θυγατέρα της. Τη στιγμή αυτήν, οι ιέρειες της θεάς Άνοιξης χορεύουν χαρούμενες και υπηρετούν τη θεά και την Περσεφόνη, προσφέροντας σε αυτές αναίμακτη ευχαριστήρια θυσία και υμνώντας, στη συνέχεια, τον ζωοδότη, του πράσινου και των λουλουδιών, Ήλιο μέσα σε μελωδικά κύματα. Όλα αναπαρίστανται με τρόπο ιδιότυπο, αληθινά αριστουργηματικό, που άφηνε στους θεατές μιαν αίσθηση πληρότητας και συμμετοχής σε κάτι βαθύτερο.

 

Για την ιστορία, αναφέρουμε τους συντελεστές τής αναπαράστασης αυτής στα πρώτα ανθεστήρια (1937), που ήταν οι εξής- γνωστοί και σήμερα οι περισσότεροι- Ρεθεμνιώτες και Ρεθεμνιώτισσες:

Ιέρειες: Ελευθερία Κανάρη, Αδριανή Κούνουπα

Μουσική υπόκρουση: Χρυσούλα Δαφνομήλη, Μ. Τζωρτζάκης, Δημήτριος Δαφέρμος, (;)  Μανιατάκης

Ο Μάης: Φωτάκης, Μεσθεναίος (ο γνωστός στρατολόγος και αθλητικός παράγων της πόλης μας) με το άνθινο άρμα και τις χαριτωμένες πεταλουδίτσες (Ελένη Σαουνάτσου, Εύα Σφηνιά, Σακέ Βαρτανιάν)

Ο χορός των λουλουδιών: Ιωάννα Στραπατσάκη, Μαρία Σηφάκη, στολισμένες με ωραιόχρωμα λογιών- λογιών λουλούδια. 

Κορυφαίες ιέρειες: Ανδριανή Κούνουπα- Ελευθερία Κανάρη.

Άνοιξη: Χρύσα Ν. Αθανασιάδου

Οδηγοί στις πεταλούδες: Ελένη Σαουνάτσου, Αρκουλή- Σακέ Βαρτανιάν.

Πρόκειται για εορτές ποιότητας και έντονου συμβολισμού, που άφησαν εποχή στο παλιό προπολεμικό Ρέθυμνο· εορτές που, σε μια εποχή σαν τη δική μας, ίσως να μην είχαν τίποτε να πουν, αλλά τότε μπόρεσαν να ενώσουν μιαν ολόκληρη κοινωνία γύρω από την ομορφιά, την παράδοση και την ανάγκη για συλλογική ανάταση.

---

[1] Μια Φιλανθρωπική Εορτή, «Τα Ανθεστήρια, Δημιούργημα τού Συλλόγου Κυριών», Κρητική Επιθεώρησις, 11-5- 1937.

Η ΚΡΗΤΗ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΙΕΝΑ

 

Γυναίκες στην Επανάσταση του 1821

Η ΚΡΗΤΗ

ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΙΕΝΑ

                          

Αυτόν το λόγο θα σας πω δεν έχω άλλον κανένα

μεθύστε με τ’ αθάνατο κρασί τού Εικοσιένα

                                                                                                                                 Κωστής Παλαμάς

 

          ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

                     http://ret-anadromes.blogspot.com

 

Από τις αρχές τού 19^ου αιώνα ο σκλαβωμένος ελληνικός λαός ωρίμαζε με όλο κι επιταχυνόμενο ρυθμό. Πολλά και διάφορα αίτια προκάλεσαν την αφύπνιση αυτήν των Νεοελλήνων. Και πιο συγκεκριμένα^. τα δεινοπαθήματά τους, η λαϊκή και λόγια παράδοση και παιδεία, οι νέες ιδέες τής Γαλλικής Επανάστασης, οι ιδιοτελείς, βέβαια, αλλά, πάντως, ενθαρρυντικές υποκινήσεις τής τσαρικής Ρωσίας, η δράση τής Φιλικής Εταιρείας, ο Κοραής, ο Ρήγας Φεραίος, η Ορθόδοξη Εκκλησία και άλλοι ακόμα παράγοντες δημιούργησαν το κατάλληλο επαναστατικό πνεύμα των Ελλήνων, για την ανάκτηση τής μυριοπόθητης λευτεριάς. 

Συνήθως, αναφερόμενοι στον αγώνα τού Εικοσιένα, το μυαλό μας πάει στα πρόσωπα και στα γεγονότα που αφορούν στη λεβεντογέννα Ρούμελη και τον ηρωικό Μωριά της Πατρίδας μας. Ξεχνάμε, όμως, ή, ίσως, και δεν το ξέρουμε ότι και ο τόπος μας, η Κρήτη, καθόλου δεν υστέρησε σε ηρωισμούς και θυσίες, σε αγώνες και ολοκαυτώματα, συχνά, μάλιστα, πολύ μεγάλα, επικού, θα έλεγα, μεγαλείου.

Έτσι, κατά τα μέσα Μαΐου τού 1821 οι Τούρκοι θέλοντας να προλάβουν την επανάσταση τού νησιού, αρχίζουν να κινούνται κατά των χριστιανών. Συλλαμβάνουν τον επίσκοπο Κισάμου και Σελίνου Μελχισεδέκ. Στις 22 Μαΐου, μετά τον απαγχονισμό του εθνομάρτυρος Πατριάρχου Γρηγορίου Ε΄, η Υψηλή Πύλη διατάζει τη σύλληψη τού Φιλικού Μελχισεδέκ Τσουδερού, του λιονταρόψυχου εκείνου Ηγουμένου τής Ι. Μονής Πρέβελη, προς απαγχονισμό. Ο Μελχισεδέκ ειδοποιήθηκε εγκαίρως και αναχώρησε νύχτα από την Μονή με κάποιους μοναχούς. Ανέβηκε στον Κουρκουλό, ύψωμα πάνω από το χωριό Ροδάκινο του Αγίου Βασιλείου, όπου στις 24 Μαΐου του 1821 ύψωσε τη σημαία της επανάστασης.

Από την άλλη, στις 29 Μαΐου 1821 συνέρχονται οι αρμόδιοι στη μικρή μονή τής Παναγίας τής Θυμιανής, για να εκλέξουν τους αρχηγούς των όπλων κάτω από τις σημαίες των οποίων όφειλαν να ταχθούν οι πολεμιστές των Σφακίων αλλά και άλλων διαμερισμάτων τής Κρήτης. Τέλη Μαΐου, στο χωριό Ασκύφου, γίνεται και το πρώτο πολεμικό συμβούλιο. Σ’ αυτό το συμβούλιο μετρούν τα τουφέκια και τα βρίσκουν όλα- όλα 851. Όμως, και αυτά τα ελάχιστα οι Κρητικοί ξέρουν να τα τιμήσουν καθώς πρέπει.

Στο μεταξύ οι Τούρκοι δεν κρατιούνται  άλλο. Αρχίζουν να βγάζουν μαχαίρι από το πιο άγριο στην ιστορία. Στην πόλη των Χανίων 400 χριστιανοί χάθηκαν μέσα σε λίγες μέρες. Το κακό απλώνεται. Η αιματηρή πυρκαγιά ζώνει τώρα και το Ρέθυμνο. Οι προύχοντες Καλλέργης και Ντεληγιώργης πέφτουν πρώτοι. Φυλακίζεται ο επίσκοπος Γεράσιμος Περδικάρης, ενώ τον επόμενο χρόνο απαγχονίζεται στην πλατεία του Πλατάνου. Στο Ηράκλειο σκοτώνουν τον φιλικό γιατρό Λευθεραίο και σφάζουν τον Μητροπολίτη Γεράσιμο Παρδάλη και τους λοιπούς επισκόπους. Σε 800 υπολογίζονται οι νεκροί χριστιανοί τής ημέρας εκείνης, 24 Ιουνίου 1821, στο Μεγάλο Κάστρο και στα περίχωρα. Και η μέρα αυτή έμεινε στη μνήμη των Χριστιανών σαν «Ο Μεγάλος Αρπεντές». Στη Σητεία σκοτώθηκαν 300 χριστιανοί, ενώ η Μονή Τοπλού κάηκε και πολλοί μοναχοί σφαγιάστηκαν .

Οι χριστιανοί δεν αντέχουν άλλο. Η ώρα για ανταπόδοση ζυγώνει. Οι Τσουδερός, Κουρμούλης, Μελιδόνης γλυστρούν τη νύχτα τής 13^ης Ιουνίου 1821 στο στρατόπεδο τού Ισμαήλ Κουντούρη και χτυπούν. Οι Τούρκοι αιφνιδιάζονται κι ο Ισμαήλ σκοτώνεται. Σχεδόν ταυτόχρονα στο Λούλο των Κεραμειών, στα Χανιά, οι Χάληδες Βασίλειος και Ιωάννης σημειώνουν την πρώτη νικηφόρα μάχη στις 14 Ιουνίου. Η ημέρα αυτή θεωρείται και ως η επίσημη μέρα έναρξης τού Κρητικού αγώνα εναντίον των Τούρκων. Την ημερομηνία αυτήν παρέχεται και η πρώτη επίσημη προκήρυξη τής Γενικής Συνέλευσης των Κρητών: «Οι κάτοικοι τής νήσου Κρήτης, πλήρεις από υψηλόν και ευγενές τής ελευθερίας αίσθημα, έλαβον κατά τής Οθωμανικής τυραννίας τα όπλα περί τας δεκατέσσερας τού μηνός Ιουνίου εν έτει 1821».

Τις αμέσως επόμενες ημέρες οι οπλαρχηγοί Αναγνώστης και Πέτρος Μανουσέλης, ο Δεληγιαννάκης και οι Ρεθυμνιώτες Ιωάννης Δρουλίσκος και Μανόλης Ρουστικιανός ορμούν κατά των Τούρκων στη θέση Ζουρίδι τού Ρεθύμνου και κυριολεκτικά τούς διασκορπίζουν εδώ κι εκεί, ενώ τις ίδιες μέρες 5000 Τούρκοι υπό τον Λατίφ πασά των Χανίων κατατροπώνονται στη μάχη τού Θερίσσου. Με τη νίκη αυτήν η επανάσταση στερεώνεται στην περιοχή των Χανίων.

Αν και σκληρός και από την αρχή άνισος ο αγώνας, η Κρήτη, τη στιγμή αυτήν, έμπαινε με ηρωισμούς και σημαντικές επιτυχίες στον πανελλήνιο χορό των επαναστάσεων. Οι πρώτες, όμως, αυτές επιτυχίες των Κρητικών δεν θα κρατήσουν, δυστυχώς, για πολύ, γιατί αμέσως, από τον επόμενο κιόλας χρόνο, τα πράγματα θα αλλάξουν σημαντικά  και προς το χειρότερο και ο αγώνας θα γίνει ακόμα πιο άνισος και πιο σκληρός από τη στιγμή που στο νησί θα αποβιβαστεί ο πολυάριθμος αιγυπτιακός στρατός. Η πρώτη απόβαση Αιγυπτίων έγινε στα τέλη Μαΐου τού 1822. Την ακολούθησαν και άλλες δύο. Δέκα χιλιάδες ήταν τα ντουφέκια των Τουρκοαιγυπτίων, πού να αντέξουν οι Κρητικοί. Βρίσκονται σε αδιέξοδο. Έτσι αναγκάζονται στο εξής να χρησιμοποιήσουν τις σπηλιές σαν καταφύγια και σαν πολεμικά ορμητήρια. Και αρχίζει ο πόλεμος από τις σπηλιές.

Στο χωριό Μελιδόνι του Ρεθύμνου, στη γνωστή σπηλιά, είχαν καταφύγει 370 άτομα, άντρες, γυναίκες και παιδιά. Ο Τουρκοαιγύπτιος Χουσείν Μπέης πολιορκεί τη σπηλιά για τρεις μήνες χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Στο τέλος κατορθώνει να ανοίξει τρύπα στη σκεπή και να ρίξει από κει εύφλεκτες ύλες και χλωρά ξύλα. Όλοι πέθαναν από ασφυξία και προσφέρθηκαν εκατόμβη για τη λευτεριά τής Κρήτης στις 23 Ιανουαρίου 1824, ακολουθώντας το παράδειγμα των αδελφών τους που είχαν σκοτωθεί με παρόμοιο τρόπο από τον Χασάν Πασά, λίγο καιρό πρωτύτερα, τον Φεβρουάριο του 1823, στη σπηλιά τής Μιλάτου, στο Λασίθι, όπου είχαν κρυφτεί περί τα δυο χιλιάδες γυναικόπαιδα.

Παρόλα αυτά τα συνταρακτικά γεγονότα, η Κρήτη μπόρεσε να αντέξει ως τα 1830, περίπου, μόνο χάρη στις απροσμέτρητες και, συχνά, παράτολμες θυσίες των παλικαριών της. Στα 1830 η Κρήτη πουλήθηκε στον Τουρκοαιγύπτιο Μεχμέτ Αλή. Μια πολυαίμακτη δεκαετία συνεχών επαναστάσεων τέλειωνε χωρίς καμιά, δυστυχώς, μα καμιά δικαίωση. Το πρωτόκολλο τής 22 Ιουνίου 1830 άφηνε την Κρήτη έξω από τα όρια τού νεοπαγούς ελληνικού Κράτους, που την ίδια στιγμή κέρδιζε τις πρώτες του επιτυχίες στο διπλωματικό πεδίο. Οι Κρήτες έπρεπε, δυστυχώς, να αγωνιστούν για άλλα ογδόντα, περίπου, χρόνια (1830- 1913), να χύσουν νέους ποταμούς αιμάτων, να διεξαγάγουν ατέλειωτους αγώνες, για να φτάσει και σ’ αυτούς η ένδοξη αυτή ημέρα, η 1/12/1913, που συντελέστηκε η περιπόθητη Ένωση της Κρήτης με τη Μητέρα Ελλάδα.