ΚΩΣΤΗΣ ΛΑΓΟΥΔΙΑΝΑΚΗΣ * * * Ελευθέριος Βενιζέλος: Μια ζήση μαξουλίδικη

 

ΚΩΣΤΗΣ ΛΑΓΟΥΔΙΑΝΑΚΗΣ

 

Ελευθέριος Βενιζέλος: Μια ζήση μαξουλίδικη

[Κρητικές Εκδόσεις, Ηράκλειο 2025, σχ. 8^ο  (24 Χ 17), σσ. 256]

 

   ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

       www.ret-anadromes.blogspot.com

 

Ο συνταξιούχος δάσκαλος και επί σειρά ετών διευθυντής σε σχολεία του νομού Ηρακλείου, Κωστής Λαγουδιανάκης, είναι ένας παθιασμένος λάτρης της κρητικής γλωσσολαλιάς και ιδιαίτερα της κρητικής μαντινάδας. Στο ενεργητικό του έχει ήδη περισσότερα από δεκαπέντε βιβλία, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζει το παράτολμο έργο του «Τα ναμουντάνικα χωργιά» (Ηράκλειο 2009), που περιλαμβάνει 1.430 μαντινάδες- μία για κάθε χωριό της Κρήτης (!).

Εξίσου εντυπωσιακό, σε βαθμό που δύσκολα το χωράει ο ανθρώπινος νους, είναι και το προτελευταίο του έργο, το οποίο είχαμε παρουσιάσει σε προηγούμενο σημείωμά μας. Αυτή τη φορά, ο Κωστής Λαγουδιανάκης έβαλε σκοπό να ιστορήσει το απίστευτο: ολάκερη τη διαδρομή της Κρήτης στον χρόνο. Σαν ένας νέος Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής, με την ιστόρηση του Κρητικού Πολέμου, οδήγησε την κρητική λαλιά και τον ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στα μονοπάτια της Ιστορίας, από το λίκνο του Μινωικού πολιτισμού και το Βυζάντιο, ως τη Βενετοκρατία, τα αιματοβαμμένα χρόνια των επαναστάσεων, τη Μάχη της Κρήτης και την Αντίσταση. Το αποτέλεσμα αυτής της τιτάνιας προσπάθειας είναι ένας μνημειώδης τόμος 830 σελίδων, εμπλουτισμένος με πλούσιο, έγχρωμο φωτογραφικό υλικό.

Πάντα τολμηρός, ο αγαπητός φίλος Κωστής Λαγουδιανάκης είχε εμπνευστεί κατά το παρελθόν επανειλημμένα και από το βιβλίο μας «Ρέθυμνο 1900-1950». Με αφορμή αυτό, αφιέρωσε τιμητικά στην πόλη μας αρκετά στιχουργήματά του, τα οποία δημοσιεύτηκαν κατά καιρούς στον τοπικό Τύπο. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα:

                α) Υπαίθριοι Μικροπωλητές του παλιού Ρεθέμνους

                β) Τον Κήπο τον Δημοτικό το Ρέθεμνος λογιάζει

             γ) Οι  βροντεροί τελάληδες  στσι  ρούγες  του Ρεθέμνους και

                δ) Σαπουναριά στο Ρέθεμνος πριχού πενήντα χρόνους

 

 

Σήμερα, ο Κωστής Λαγουδιανάκης επανέρχεται στο προσκήνιο με ένα νέο συγγραφικό πόνημα, που βαδίζει στα ίδια δημιουργικά χνάρια. Σε γλώσσα κρητικόλαλη και με τον γνώριμο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο, μελώνει αυτή τη φορά τη βιογραφία του κορυφαίου τέκνου της μεγαλονήσου, του Ελευθερίου Βενιζέλου. Στο βιβλίο του, που τιτλοφορείται «Ελευθέριος Βενιζέλος: Μια ζήση μαξουλίδικη», καταγράφει με λυρισμό όλες τις μικρές και μεγάλες στιγμές του εθνάρχη. Από τον γάμο και τη γέννηση των παιδιών του, την ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας και το Θέρισο, μέχρι την ανάληψη της Πρωθυπουργίας, τους νικηφόρους Βαλκανικούς Πολέμους, τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τη Μικρασιατική Καταστροφή, τις μεγάλες διπλωματικές συνθήκες και, τελικά, τον μοιραίο θάνατό του.

Η σπουδαία αυτή έκδοση πραγματώθηκε με την υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης, ενώ το έργο προλογίζεται δεόντως από τον Περιφερειάρχη Κρήτης, κ. Σταύρο Αρναουτάκη.

Το ενδιαφέρον του για τη εμβληματική μορφή του άξιου υγιού της Κρήτης πυροδότησε τη δαμινή του πένα. Έχοντας ως μοναδική πηγή τη μνημειώδη βιογραφία «Ελευθέριος Βενιζέλος: Ο άνθρωπος, ο ηγέτης», του αείμνηστου Γενικού Διευθυντή του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», Νικολάου Παπαδάκη, ο Λαγουδιανάκης ξετέλεψε 7.000 κρητικόλαλους ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους στίχους. Ένα έργο-κατάθεση ψυχής, που αποτελούσε προσωπικό του τάμα στον μεγάλο Κρητικό οραματιστή.

Ο στίχος του Κ. Λαγουδιανάκη είναι αριστοτεχνικός, με απόλυτη και πάντα ταιριαστή ομοιοκαταληξία. Ιδιαίτερη είναι και η προσοχή που δίνει ο ποιητής στα φαινόμενα της αφαίρεσης, της έκθλιψης και της αποκοπής, που είναι τόσο συχνά, αφού ο κρητικός λόγος, ως γνωστόν,  δεν σηκώνει τη χασμωδία («δεν το βαστά, δε νταγιαντά, η γι-έγνοια τον-ε τρώει», «με χώρα που’ν’ ανάδια τζη να συμμαχοξαμώνει»). Όλα στον στίχο του είναι υποδειγματικά και  προσεγμένα: η στίξη, η ορθογραφία και η σύνταξη. Στρογγυλεύει και σμιλεύει περίτεχνα τις λέξεις, στον αόριστο των οποίων επικρατεί η χαρακτηριστική αύξηση [η] του ανατολικού κρητικού ιδιώματος (ηυλόγει) και πλάθει σωρεία καινούριων εντυπωσιακών λέξεων (ψηλόρανα, συφάμελοι, διπλωματογιαγκίνι).

        Εντυπωσιακά ποιητικοί είναι και οι τίτλοι του κάθε κεφαλαίου, οι οποίοι προδιαθέτουν τον αναγνώστη και τον βοηθούν να προγεύεται νοερά τους στίχους που πρόκειται να ακολουθήσουν. Ενδεικτικά αναφέρονται ορισμένοι:

 

«Γέννα και στραταρίσματα με τη φανιά τση ζήσης»

«Άξιος τση πολιτικής κι Ελλάδας ο μπροστάρης»

«Τέσσερις μπέννες γιορτερές για των Σεβρών Συνθήκη»

«Εκπαίδευσης ‘Ψηλά Βουνά’ κι ‘΄Ηλιος μ’ Αλφαβητάρι’»

«Καλοστραθιά στον άνθρωπο και στον επαναστάτη»

 

 

Ο Κωστής Λαγουδιανάκης ανατράφηκε και γαλουχήθηκε με τις καθάριες κρητικές αξίες. Από τα παιδικάτα του έπινε μονάχα από το αγνό νερό της βρυσομάνας, της ίδιας πηγής από την οποία ξεδίψασαν ο Όμηρος, ο Θαλής, ο Ησίοδος, ο Λεονταρίτης και ο Χαλκιόπουλος. Τα θολά βαλτόνερα της σύγχρονης ευρωπαϊκής διανόησης δεν άγγιξαν τον Κωστή· εκείνος επέλεξε να ξεδιψάσει αποκλειστικά από τις δροσερές πηγούλες του χωριού του, του Χαρασού Ηρακλείου, τις οποίες του υπέδειξαν από τα μικράτα του ο αφέντης του και η γλυκιά του μάνα.

Με βαθιά αγάπη και ειλικρίνεια σκύβει «στην πλάκα του» και πιάνει «το κοντύλι» του, επιλέγοντας με προσοχή τα πολύτιμα εκείνα στοιχεία για τη σύνθεση των μοσχομύριστων λέξεων της μπαινάμικης κρητικής διαλέκτου. Μέσα από τα βιβλία του, μας μεταγγίζει μια αληθινή παιδεία, η οποία διαπότιζε βαθιά τον παλιό κρητικό πολιτισμό. Γνωρίσματά της είναι η ευγένεια, η λεπτότητα του ήθους, η σεμνότητα, η ανθρωπιά και αυτό που με μια λέξη ονομάζουμε κρητική «πρεπιά» —όπως αυτή ορίζεται από το απόσταγμα των άγραφων ηθών, εθίμων και παραδόσεων της μεγαλονήσου.

Για άλλη μια φορά συγχαίρουμε και ευχαριστούμε θερμά τον εκλεκτό φίλο Κωστή Λαγουδιανάκη. Του ευχόμαστε ολόψυχα υγεία και δύναμη για να συνεχίζει τη γόνιμη, εργώδη και δημιουργική δραστηριότητά του στον χώρο του Κρητικού Λόγου και της Μαντινάδας, όπου η μέχρι σήμερα συμβολή του παραμένει σπουδαία και ουσιαστική.

ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ

 

Από σημαιοφόρος στην Ιατρική!

ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ

 

Θερμά συγχαρητήρια στον πολυαγαπημένο μας εγγονό Γιάννη Κων. Ανυφαντάκη για τη μεγάλη του επιτυχία και την εισαγωγή του στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης, στο Ηράκλειο.

Η επιμονή, η εργατικότητα και το ήθος του ανταμείφθηκαν με τον καλύτερο τρόπο, γεμίζοντάς μας χαρά και συγκίνηση.

Του ευχόμαστε από καρδιάς υγεία, δύναμη και κάθε επιτυχία στο νέο ταξίδι που ανοίγεται μπροστά του. Είθε να πραγματοποιήσει όλα του τα όνειρα και να υπηρετήσει με γνώση, ανθρωπιά και αγάπη το λειτούργημα που επέλεξε.

Με την ευχή να έχει πάντα φωτεινό δρόμο και κάθε καλό στη ζωή του.

Ο Παππούς:  Κωστής Ηλ. Παπαδάκης

η Γιαγιά:       Μαρία Παπαδάκη

 

Ένα μουσικό ταξίδι στο έντεχνο ελληνικό τραγούδι από τις Χορωδίες του Μουσικού Καρπού * * * (Παιδική, Νεανική και Ενηλίκων)

 

Ένα μουσικό ταξίδι στο έντεχνο ελληνικό τραγούδι από τις Χορωδίες του Μουσικού Καρπού

(Παιδική, Νεανική και Ενηλίκων)

 

   ΚΩΣΤΗΣ  ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

                       www.ret-anadromes.blogspot.com

 

Η μουσική αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία όταν γίνεται μέσο συνεργασίας, συλλογικής δημιουργίας και πολιτιστικής έκφρασης. Με αυτή τη φιλοσοφία πραγματοποιήθηκε και φέτος, για όγδοη συνεχή χρονιά, το 8ο Φεστιβάλ Φιλαρμονικών, Χορωδιακών και Μουσικών Συνόλων Κρήτης, το οποίο φιλοξενήθηκε από τις 10 έως τις 12 Ιουλίου 2026 στην Πλατεία Μικρασιατών, στο Ρέθυμνο, με καλλιτεχνικό διευθυντή τον Αντώνη Μαυράκη. Την παρουσίαση πραγματοποίησε η κ. Μάρθα Τριποδιανάκη.

Το φεστιβάλ συνδιοργανώθηκε από τον Σύλλογο «Μουσικός Καρπός» και την Περιφέρεια Κρήτης και η πρώτη βραδιά ήταν αφιερωμένη στον Σύλλογο Γονέων και Φίλων Ατόμων με Αυτισμό Ρεθύμνου, έναν ιδιαίτερα δραστήριο φορέα που προσφέρει ουσιαστική στήριξη και εκπαιδευτικές υπηρεσίες σε άτομα με αναπηρία, επιτελώντας ένα αξιόλογο κοινωνικό έργο για την τοπική κοινωνία.

Έχοντας πλέον καθιερωθεί ως ένας σημαντικός πολιτιστικός θεσμός για το Ρέθυμνο και την Κρήτη γενικότερα, το φεστιβάλ συγκεντρώνει κάθε χρόνο φιλαρμονικές, χορωδίες και μουσικά σύνολα από όλο το νησί, προσφέροντάς τους την ευκαιρία να παρουσιάσουν τη δουλειά τους και να μοιραστούν με το κοινό την αγάπη τους για τη μουσική. Παράλληλα, δημιουργεί έναν χώρο συνάντησης ανθρώπων διαφορετικών ηλικιών και μουσικών καταβολών, αναδεικνύοντας τη μουσική ως γλώσσα επικοινωνίας, συνεργασίας και πολιτισμού. Στο ιστορικό περιβάλλον της Πλατείας Μικρασιατών, η διοργάνωση προσέφερε και φέτος μια ξεχωριστή καλλιτεχνική εμπειρία, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην πολιτιστική ζωή του τόπου.

Την Παρασκευή 10 Ιουλίου, στη σκηνή εμφανίστηκαν η Ορχήστρα του Ωδείου των Χρωμάτων, η Παιδική και η Νεανική Χορωδία του Ωδείου Κρήτης, καθώς και η Δημοτική Φιλαρμονική Δήμου Ηρακλείου.

Το Σάββατο 11 Ιουλίου, η Πλατεία Μικρασιατών πλημμύρισε από χορωδιακές φωνές και μουσικές μελωδίες με τη συμμετοχή της Δημοτικής Χορωδίας Αγίου Νικολάου, της Δημοτικής Φιλαρμονικής Νεάπολης και της Χορωδίας Παραδοσιακής Μουσικής «Η Ζωοδόχος Πηγή» της Ενορίας Αγίου Ελευθερίου Μουρνιών, Χανίων.

Την Κυριακή 12 Ιουλίου, τελευταία ημέρα του Φεστιβάλ, το κοινό είχε την ευκαιρία να απολαύσει την A Cappella Χορωδία Αγίας Αικατερίνης Νέας Χώρας Χανίων, τη Νεανική Χορωδία της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου, τη Χορωδία Μαλίων Ηρακλείου, ενώ η αυλαία της διοργάνωσης έπεσε με την εμφάνιση της Χορωδίας «ΙΩΝΙΑ ΑΗΔΩΝ» Ηρακλείου Κρήτης.

Η εναρκτήρια εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 9 Ιουλίου από τις χορωδίες του Μουσικού Καρπού- την Παιδική, τη Νεανική και τη Χορωδία Ενηλίκων- υπό τη στιβαρή διεύθυνση του Αντώνη Μαυράκη και με παρουσιάστρια τη Μάρθα Τριποδιανάκη.

Ο Μουσικός Καρπός, με πρόεδρο τον γνωστό μουσικό και τρομπετίστα Αντώνη Μαυράκη, αποτελεί έναν ζωντανό πυρήνα πολιτιστικής δημιουργίας στην πόλη. Στόχος του είναι η μουσική και πνευματική καλλιέργεια των νέων ανθρώπων, καθώς και η διαμόρφωση ενός σταθερού πυρήνα τέχνης και πολιτισμού σε τοπικό επίπεδο. Οι δράσεις του χαρακτηρίζονται από υψηλή ποιότητα και συνέπεια, υπηρετώντας με πάθος τη μουσική παιδεία και συμβάλλοντας ουσιαστικά στην πολιτιστική ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας.

Το πρόγραμμα της συναυλίας περιλάμβανε αντιπροσωπευτικά έργα του έντεχνου ελληνικού τραγουδιού, με συνθέσεις των Μάνου Χατζιδάκι (Τα παιδιά κάτω στον κάμπο, Αγάπη που ’γινες δίκοπο μαχαίρι, Τώρα που πας στην ξενιτειά, Μίλησέ μου), Σταύρου Κουγιουμτζή (Στα χρόνια της υπομονής), Σταύρου Ξαρχάκου (Το Δίχτυ), Ηλέκτρας Παπακώστα (Να διώξω τα σύννεφα), Σταμάτη Κραουνάκη (Αυτή η νύχτα μένει) και Διονύση Σαββόπουλου (Θαλασσογραφία), σε στίχους σημαντικών Ελλήνων ποιητών και στιχουργών, όπως ο Νίκος Γκάτσος, ο Μάνος Ελευθερίου, ο Μιχάλης Κακογιάννης, ο Άκος Δασκαλόπουλος και η Λίνα Νικολακοπούλου.

Το μουσικό αυτό ταξίδι ανέδειξε τη διαχρονική αξία του ελληνικού έντεχνου τραγουδιού, φωτίζοντας τη δημιουργική συνάντηση σπουδαίων συνθετών με κορυφαίους ποιητές και στιχουργούς. Η συναυλία ολοκληρώθηκε με το τραγούδι «Παιδικά Παιχνίδια», που ερμηνεύθηκε εκτός προγράμματος, σε στίχους της Λίνας Νικολακοπούλου και μουσική του Σταμάτη Κραουνάκη, χαρίζοντας στο κοινό έναν ιδιαίτερα συγκινητικό επίλογο.

Η συναυλία των χορωδιών του σχήματος, με 112(!) μέλη παρόντα, αποτέλεσε την καλύτερη επιβεβαίωση του υψηλού επιπέδου της δουλειάς που επιτελείται. Όταν η πειθαρχία συναντά την καλλιτεχνική ωριμότητα, η έμφυτη μουσικότητα αναδεικνύεται με τον πιο ουσιαστικό τρόπο. Οι ερμηνευτές βρέθηκαν σε μία από τις κορυφαίες στιγμές της συλλογικής τους πορείας, παρουσιάζοντας ένα αποτέλεσμα που διακρινόταν για την απόλυτη σύμπνοια, την ακρίβεια και την εκφραστική πληρότητα.

Η προσεγμένη ανάγνωση της παρτιτούρας, η άρτια ισορροπία του συνόλου και η άνεση με την οποία αναδείχθηκαν οι επιμέρους φωνές δημιούργησαν ένα λαμπερό ηχητικό αποτέλεσμα. Οι ερμηνείες υπήρξαν συνεπείς, ώριμες και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες, αποδεικνύοντας τη σοβαρή προετοιμασία και την υψηλή αισθητική των συντελεστών. Η καθαρότητα της άρθρωσης, η ποιότητα του ήχου και η φυσικότητα της μουσικής έκφρασης συνέβαλαν στη δημιουργία μιας ερμηνείας υψηλού επιπέδου. Το σύνολο κατόρθωσε να διαμορφώσει μια ατμόσφαιρα γαλήνης και εσωτερικής πληρότητας, ιδανικά εναρμονισμένη με τη μαγεία μιας καλοκαιρινής βραδιάς.

Θερμά συγχαρητήρια αξίζουν στον φίλο Αντώνη Μαυράκη και σε όλους τους συντελεστές της συναυλίας για την εξαιρετική παρουσία, τη συνέπεια και τον σεβασμό με τον οποίο υπηρετούν τη μουσική. Με την ερμηνεία τους απέδειξαν ότι η συλλογική προσπάθεια, η αφοσίωση και η αγάπη για την τέχνη μπορούν να προσφέρουν στο κοινό στιγμές αυθεντικής συγκίνησης. Τους αξίζει, πραγματικά, ένα μεγάλο μπράβο!

Επανευαγγελισμός και αναδιοργάνωση της Εκκλησίας της Κρήτης μετά την Αραβοκρατία * * * Ιωάννης ο Ξένος- Νίκων ο Μετανοείτε- Αθανάσιος ο Αθωνίτης

Α Φ Ι Ε Ρ Ω Μ Α

   Το άρθρο αυτό δημοσιεύεται με την ευκαιρία της μόνιμης επιστροφής και Υποδοχής αποτμήματος εκ του Ιερού Λειψάνου του Οσίου Ιωάννου του Ξένου, Κτίτορος της Ι. Μ. Μυριοκεφάλων. Το ιερό απότμημα, φυλασσόμενο έως τώρα στην Ι. Μονή Ρουστίκων, μετέφερε ο Ηγούμενος της Μονής Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Ιωάννης και υποδέχθηκε με κάθε εκκλησιαστική τάξη ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Πρόδρομος, την Κυριακή 12 Ιουλίου 2026, στις 7.00 μ.μ., στην πλατεία των Μυριοκεφάλων. Η μόνιμη εγκατάσταση του ιερού αποτμήματος αποτελεί γεγονός ιδιαίτερης πνευματικής και ιστορικής σημασίας, ευλογία ανεκτίμητη για τη Μονή- Ενορία και τους κατοίκους των Μυριοκεφάλων.

995 χρόνια μετά, ο Όσιος επέστρεψε για πάντα στο "Σπίτι" του!

 ΚΩΣΤΗΣ  ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

     www.ret-anadromes.blogspot.com

 

Επανευαγγελισμός και αναδιοργάνωση

της Εκκλησίας της Κρήτης μετά την Αραβοκρατία

Ιωάννης ο Ξένος- Νίκων ο Μετανοείτε- Αθανάσιος ο Αθωνίτης * * *

 

                                                                        *  *   *

Είναι γεγονός ότι κάτω από τη μακρά αραβική εξουσία (824-961μ.Χ.) πάμπολλοι από τους κατοίκους της Κρήτης αλλαξοπίστησαν και η πίστη στο νησί είχε παντελώς νεκρωθεί. Επανήλθαν, όμως, στη θρησκεία των πατέρων τους με την επανάκτηση της νήσου από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ύστερα από τα λαμπρά στρατιωτικά κατορθώματά του αραβοκτόνου στρατηγού Νικηφόρου Φωκά[1](εικ. 1), που συνέβαλαν εξαιρετικά στην αναζωπύρωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο νησί και στη νέα διάδοση του Ευαγγελίου. Η περίοδος, άρα, από το 961 έως το 1204 μ.Χ. υπήρξε μια εποχή επανευαγγελισμού και αναδιοργάνωσης για την Εκκλησία της Κρήτης. Ιδρύθηκαν ναοί και μοναστήρια και παρατηρήθηκε μεγάλη ακμή των γραμμάτων. Στην επαναφορά αυτή στην πάτριο θρησκεία τεράστιο υπήρξε το ιεραποστολικό και εθναποστολικό έργο των εν τω τίτλω τριών ιεραποστόλων, Ιωάννου του Ξένου, Νίκωνος του Μετανοείτε και Αθανάσιου του Αθωνίτη.

Εικ. 1. Άγιος Νικηφόρος ο Φωκάς, ι. Ναός Αγίου Τίτου, Ηράκλειο, διά χειρός Γ. Χειρακάκη 

     Ο Άγιος  Ι ω ά ν ν η ς  ο  Ξ έ ν ο ς (εικ. 2), είναι γνωστός με πλήθος προσωνυμιών τόσο λογίων (Άγιος Ιωάννης ο Ξένος ή Άγιος Ιωάννης ο Κρης), όσο και λαϊκών [Άι- Κύρ Γιάννης και  Άι- Γιάννης ο Τζοβαέρης (= ο θησαυρός)]. Αν και είναι γνωστός σε πολύ λίγους ως ο ιδρυτής της Ιεράς Μονής Μυριοκεφάλων Ρεθύμνου, είναι ακόμα λιγότερο γνωστός ως ο φωτει­νὸς και χαρισματικὸς ιεραπόστολος, ο ακάματος και δημιουργικὸς σπορέας τής πίστης, ο πρωτεργάτης της κοινωνικής ανασυγκρότησης της κρητικής υπαίθρου αμέσως μετὰ τη «μαύρη νύκτα» της Αρα­βοκρατίας. Κατά τα τέλη του 10ου (970 μ.Χ.) και τις αρχές του 11ου αιώνα (1031;), εργάσθηκε με ζήλο στους δυτικούς νομούς της Κρήτης (Ρεθύμνου και Χανίων), όπου ίδρυσε έναν μεγάλο αριθμό ναών, μοναστηριών και προσκυνημάτων.

Εικ. 2 Άγιος Ιωάννης ο Ξένος. Φορητή εικόνα 17 αι., από τη Συλλογή Λοβέρδου του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθηνών

Έχοντας ιδιαίτερη πατρίδα του τον Σίβα, στα Αστερούσια Όρη (Κόφινας), περί τα τέλη του επίγειου βίου του κατέληξε στο δυτικότατο άκρο της Κρήτης, στην επαρχία Κισάμου, στην ερημική περιοχή Ακτή (σημερινό Καβούσι), κοντά στα ερείπια της αρχαίας πόλης Φαλάσαρνας, όπου έζησε ασκητικά μέχρι το τέλος του οσιακού βίου του. Ο ναός του στην Ακτή αποτελεί, σήμερα, επέκταση του αρχικού σπηλαιώδους ναού του Οσίου και είναι δίκλιτος, με το δεύτερο κλίτος αφιερωμένο στον Άγιο Ευστάθιο, με τον οποίο συνεορτάζεται στις 20 Σεπτεμβρίου, αφού ο Ιωάννης δεν έχει, ακόμα, και επίσημα, αναγνωριστεί ως άγιος, ενώ κατά την ημερομηνία αυτήν φέρεται να υπέγραψε και το κύκνειο άσμα του, την περίφημη «Διαθήκη» του. Εδώ βρίσκεται και ο τάφος του, που, όμως, είναι κενός από λείψανα, αφού μεταφέρθηκαν στην Κέρκυρα, τις παραμονές της τουρκικής κατάκτησης.

 Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος αποτελεί, έκτοτε, αγιασμό και ευλογία για την Ι. Μητρόπολη Κισάμου και Σελίνου, η οποία τον τιμά και τον γεραίρει ως τοπικό Άγιό της στις 20 Σεπτεμβρίου κάθε έτους, μαζί με τον άγιο Ευστάθιο. Ομοίως, ευλογία και αγιασμό αποτελεί και για την Ι. Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου- αλλά και για τις λοιπές Μητροπόλεις των νομών Ρεθύμνου και Χανίων, καθώς και τη Μητρόπολη Γορτύνης και Αρκαδίας Ηρακλείου - στις οποίες παρατηρείται, εντός των φυσικών τους ορίων, η παρουσία πολλών ι. ναών και προσκυνημάτων, λαμπρών, όλων, δημιουργημάτων του οσίου Ιωάννη του Ξένου.

Κυρίως, όμως, εν μέσω αυτών, προβάλλεται η Ι. Μονή της  Κ υ ρ ί α ς   Θ ε ο τ ό κ ο υ,  τ η ς  Α ν τ ι φ ω ν ή τ ρ ι α ς,  τ ω ν  Μ υ ρ ι ο κ ε φ ά λ ω ν (εικ. 3), την οποία ο Ιωάννης σεβόταν ιδιαίτερα και την καθιέρωσε ως το κυριότερο των ιερών καθιδρυμάτων του, για τον βαθύ σεβασμό που ο ίδιος έτρεφε προς το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου. Γι’ αυτό και με τη Διαθήκη του ο Ιωάννης έθετε τα πάντα, κινητά και ακίνητα, όλα όσα δημιούργησε κατά τον επίγειο βίο του, υπό την εξουσία της Κυρίας Θεοτόκου, της ιστορικής, έκτοτε, Μονής των Μυριοκεφάλων, την οποία καθιστούσε πρωτεύουσα και κυρίαρχο όλων των άλλων εκκλησιών και μονυδρίων και επίκεντρο της όλης επίγειας δημιουργίας του. Και είναι η θέλησή του αυτή που προσέδωσε στην Ι. Μονή της Παναγίας των Μυριοκεφάλων τη σημερινή της αίγλη, που την κατέστησε παγκρήτιο προσκύνημα, το μεγαλύτερο και γνωστότερο όλων όσων συνέστησε ο εν λόγω μέγας Κρης ιεραπόστολος.

Εικ. 3. Παναγία Μυριοκεφάλων (από ΝΑ) 

Τον ίδιο καιρό που ο Ιωάννης δραστηριοποιήθηκε ιεραποστολικά στα δυτικά διαμερίσματα της Μεγαλονήσου, στα ανατολικά άκμασε, για επτά συναπτά έτη, μια άλλη μεγάλη μορφή, περισσότερο, ίσως, γνωστή στον ορθόδοξο κόσμο, ο πολιούχος Άγιος της Σπάρτης, ο Ν ί κ ω ν   ο  Μ ε τ α ν ο ε ί τ ε  (26 Νοεμβρίου)^[2], που τιμάται σήμερα στον νομό Λακωνίας και τη Σπάρτη, ο μητροπολιτικός ναός της οποίας είναι αφιερωμένος στη μνήμη του. Ο Νίκων, με έδρα τη Γόρτυνα Κρήτης, επέδειξε ιδιαίτερο ιεραπο­στολικό ζήλο^. κήρυξε στο νησί τον λόγο του Θεού, έκτισε εκκλησίες και επανίδρυσε επισκοπές.

Ιεραποστολικά, επίσης, για μικρό, όμως, χρονικό διάστημα έδρασε, τον ίδιο καιρό, στην Κρήτη και ο όσιος  Α θ α ν ά σ ι ο ς  ο  Α θ ω ν ί τ η ς (5 Ιουλ.), φίλος του Αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά, ο οποίος, στη συνέχεια, αποχώρησε για το Άγιον Όρος- του μοναχισμού του οποίου θεωρείται ο θεμελιωτής- και το έτος 963 έκτισε τη γνωστή μονή της Μεγίστης Λαύρας[3].

Και οι δύο, λοιπόν, Αθανάσιος ο Αθωνίτης και Νίκων ο Μετανοείτε, στάλθηκαν από τον Νικηφόρο Φωκά στην Κρήτη, μετά την απελευθέρωση του νησιού το 961, για να επαναφέρουν τους κατοίκους στην πάτριο θρησκεία, να «αναζωπυρώσουν την πίστιν και εξημερώσουν την νήσον άπασαν», όπως σημειώνει ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος^[4] και να την επανασυνδέσουν με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, μετά την επί 135 χρόνια κατοχή της από τους Άραβες.

---

[1] Ο Νικηφόρος Φωκάς πέραν της σημαντικής θέσης που καταλαμβάνει στο πάνθεον των Βυζαντινών αυτοκρατόρων, λόγω, κυρίως, της στρατιωτικής πολιτικής του, πριν και μετά τη στέψη του έχει να παρουσιάσει και τεράστια προσφορά προς την Εκκλησία. Βοήθησε τον όσιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη (5 Ιουλ.) να χτίσει την πρώτη μονή του Αγίου Όρους, τη σημερινή μονή της Μεγίστης Λαύρας, ενώ λέγεται ότι κάτω από το αυτοκρατορικό ένδυμα φορούσε μονίμως ράσα και είχε εκδηλώσει την επιθυμία να εγκαταλείψει τον θρόνο και να γίνει μοναχός. Για τους λόγους αυτούς η Εκκλησία προχώρησε στην αγιοκατάταξή του (11 Δεκ.). Η μνήμη του αναφέρεται μόνο στον Λαυρεωτικό Κώδικα Β 4φ. 133, όπου υπάρχει και πλήρης Ακολουθία του με Κανόνες. Δημοσιεύθηκαν από τον L. Petit στο Byz. Zeitschrift τ. ΙΓ (1904 μ.Χ.), σελ. 398 - 420 και από τον Δημητριεύσκη, στο Κίεβο, το 1911 μ.Χ.

[2] Ονομάστηκε έτσι από τη λέξη «μετανοείτε», που επαναλάμβανε συνεχώς κατά τη διδασκαλία του στους Κρητικούς, προκειμένου να τους επαναφέρει στην πάτριο πίστη, την Ορθοδοξία.

[3] Λέγεται ότι μέρος των τεράστιων θησαυρών που είχαν σωρεύσει οι Σαρακηνοί στον Χάνδακα, δόθηκε στον Αθανάσιο τον Αθωνίτη για την ίδρυση της μονής της Μεγίστης Λαύρας στο Άγιον Όρος.

[4] Κων. Παπαρρηγόπουλου, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους από τον αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1930, τ. 4, μέρος Α΄, εκδοτικός Οίκος Ελευθερουδάκη, χ.χ., 112.