 |
| Όσιος Ιωάννης ο Ξένος |
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ
Βίος και
Πολιτεία του αγίου Ιωάννου του Ξένου –
Το
Ιεραποστολικό έργο αυτού
Κωστής Ηλ. Παπαδάκης
Συντ. Φιλόλογος Καθηγητής- Θεολόγος-
Συγγραφέας
https://ret-anadromes.blogspot.com
Ο Άγιος ιεραπόστολος και
εθναπόστολος της μεσαιωνικής Κρήτης Ιωάννης ο Ξένος (970- 1035;) αποτελεί αγιασμό και ευλογία για
την Ι. Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, αλλά και για τις λοιπές Μητροπόλεις
των νομών Ρεθύμνου και Χανίων, καθώς και της Ι. Μητροπόλεως Γορτύνης και
Αρκαδίας του Ηρακλείου, στις οποίες ο Όσιος δραστηριοποιήθηκε ιεραποστολικά.
Εντός των φυσικών ορίων των Μητροπόλεων αυτών
σημειώνεται η παρουσία πλήθους ναών και προσκυνημάτων, λαμπρών, όλων,
καθιδρυμάτων τού εν λόγω μεγάλου Οσίου και Ιεραποστόλου των χρόνων που
ακολούθησαν την Αραβοκρατία (828- 961).
Ο Άγιος, σύμφωνα με τον κώδικα της Κισάμου,
γεννήθηκε το έτος 970 μ.Χ., «εἰς τὸν
καιρὸν τῶν εὐσεβεστάτων καὶ ὀρθοδόξων βασιλέων ἡμῶν Βασιλείου καὶ Κωνσταντίνου
τῶν Πορφυρογεννήτων», στο χωριό Σίβας Πυργιωτίσσης, παρά την αρχαία πόλη
Φαιστό, από ευσεβείς και πλούσιους γονείς.
Από μικρός εγκατέλειψε τη
μητρική στοργή και αγάπη, αδελφούς και λοιπούς συγγενείς και «ἐξῆλθεν»- όπως γράφει χαρακτηριστικά στη Βιογραφία του- «ἐκ τῶν σπλάγχνων τῶν μητρικῶν», γιατί αγάπησε «τόν μονήρη βίον» και δόθηκε «ψυχῇ
τε καὶ σώματι εἰς αὐτόν». Κατέφυγε στα βουνά και στις ερημιές, όπου έζησε
επί μακρόν «κακουχούμενος καὶ κρύει
πιεζόμενος… καὶ συγκαιόμενος τῷ καύσωνι τοῦ ἡλίου καὶ τῷ παγετῷ τοῦ χειμῶνος
καὶ μετὰ ἀγρίων θηρίων καὶ ζώων συνοικῶν καὶ συνδιάγων».
Σύμφωνα με τον Βίο και την Πολιτεία του Οσίου, το εν γένει ιεραποστολικό και εκσυγχρονιστικό έργο του - διά της
διδασκαλίας και ανέγερσης ναών, μοναστηριών και προσκυνημάτων, όπως αυτό
εξιστορείται στις χειρόγραφες βιογραφίες του (κώδικες Κισάμου και Μυριοκεφάλων)-
δεν ήταν καθόλου μικρό και ασήμαντο, αφού απλώθηκε και αγκάλιασε ολόκληρη τη
Δυτική Κρήτη.
Τα ιστορικά βεβαιωμένα καθιδρύματα του Οσίου Ιωάννου του Ξένου και οι θέσεις τους, σύμφωνα με τη Βιογραφία- Διαθήκη του, είναι τα εξής εννέα (09):
β.
Παναγίας της Αντιφωνήτριας (Μυριοκεφάλων)
γ. Αγίου Γεωργίου Δούβρικα (περιοχή σημερινών Δραμίων)
δ. Αγίου Γεωργίου Οψαροπιάστη (ο ναός του
αγίου Δημητρίου, στον ομώνυμο οικισμό, παρά το Άριον, πλησίον του χωριού Πηγή, Ρεθύμνου)
ε. Μονή Αγίου Παταπίου (χωριό
Μουσέλα, παρά τις εκβολές του ομώνυμου ποταμού, στα ρεθεμνιώτικα όρια των νομών
Ρεθύμνου και Χανίων)
στ. Παναγία
Ζωοδόχος Πηγή (ανάμεσα
στα χωριά Κουφός και Αλυκιανός, Κυδωνίας, Χανίων)
ζ. Απόστολος Παύλος («Οπίσω Αιγιαλός» -
Σφακιά)
η. Άγιος Γεώργιος- σημερινή μονή των Αγίων
Πατέρων (χωριό Αζωγυρές, Σελίνου, Χανίων)
θ. Άγιος Ιωάννης ο
Ξένος– άγιος Ευστάθιος (ναός σήμερα δίκλιτος, σπηλαιώδης, στην ερημική
τοποθεσία Καβούσι, Πλατάνου Κισάμου, όπου και ο Τάφος του Αγίου).
Κυρίως, όμως, εν μέσω των ναών και των
προσκυνημάτων αυτών, προβάλλεται η Ι.
Μονή της Κυρίας Θεοτόκου, της Αντιφωνήτριας,
των Μυριοκεφάλων, της Ι. Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, την οποία
ο Ιωάννης σεβόταν ιδιαίτερα και τη θεωρούσε ως το κυριότερο των ιερών
καθιδρυμάτων του και το επίκεντρο της όλης επίγειας
πνευματικής του δημιουργίας. Με τη «Διαθήκη» του δε έθετε τα πάντα, «κινητά και ακίνητα», όλα όσα απέκτησε και δημιούργησε κατά τον επίγειο βίο του
ανά τους νομούς Ηρακλείου και κυρίως Ρεθύμνου και Χανίων, υπό την εξουσίαν της Κυρίας
Θεοτόκου και εντέλλεται σαφέστατα όπως «εἰσὶν πάντα εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Μυριοκεφάλου, ἕως συστολῆς τοῦ παρόντος
κόσμου».
Έτσι, όλα τα
δημιουργήματα του Ιωάννου του Ξένου, στους νομούς Ρεθύμνου, Χανίων και Ηρακλείου,
μπορούν έκτοτε- σύμφωνα, πάντα,
με τη Διαθήκη του και την προσωπική του επιθυμία- να χαρακτηριστούν ως παρεκκλήσια
και εξαρτήματα της Ιεράς Μονής Μυριοκεφάλων. Και είναι, θεωρούμε, αυτή η
τελευταία θέληση του Κτίτορος και Διαθέτου τους, η μεγάλη ευλογία που προσέδωσε
στην εν λόγω Ιερά Μονή της Παναγίας τη σημερινή της αίγλη, που την κατέστησε
μέγα παγκρήτιο προσκύνημα.
,%20%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%AC%20%CF%84%CE%B7%CF%82%20%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CE%B8%CE%AE%CE%BA%CE%B7%CF%82%20%CE%B4%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC.JPG) |
| Ι. ναός Παναγίας της Αντιφωνήτριας (ΒΑ άποψη), μετά της προσθήκης δυτικά |
Έτσι, ειδικότερα, τον βλέπουμε, αφενός,
να δημιουργεί ο ίδιος αδιάκοπα όπου πηγαίνει και να δέχεται, αφετέρου, από τους
πιστούς του κάθε τόπου που επισκέπτεται πληθώρα δωρεών, που κατάρτιζαν συνολικά
μιαν εξαιρετικά μεγάλη περιουσία (ελαιώνες, αμπελώνες, ελαιοτριβεία,
μελισσόκηπους, αιγοπρόβατα και τυροκομεία), που ανήκε σε όλους με το σύστημα των μετοχίων (μικρότερων, δηλαδή, μοναστικών κέντρων που αποτελούν παραρτήματα της μεγαλύτερης Μονής στην οποία ανήκουν). Όλα,
δηλαδή, ανήκαν σε όλους και τίποτε σε ένα και μόνο μοναστικό καθίδρυμα.
Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν
ότι από τον 10ο και 11ο αιώνα παρατηρείται μια
προοδευτική αύξηση της μοναστηριακής περιουσίας και, στην περίπτωσή μας,
συντελεί σε τούτο εξαιρετικά και η όλη δραστηριότητα του αγίου Ιωάννου του
Ξένου, τον οποίο οι πιστοί εμπιστεύονταν απόλυτα, γιατί αναγνώριζαν και
αποδέχονταν στο πρόσωπό του το λαμπρό εκκλησιαστικό του ήθος και το πλούσιο
φιλανθρωπικό και κοινωνικό έργο που επιτελούσε στον τόπο τους, σε μιαν εποχή
ιδιαίτερα δύσκολη και πιεστική, όπως ήταν αυτή αμέσως μετά την ανάκτηση της
Μεγαλονήσου από τον Νικηφόρο Φωκά, το 961, και την εκδίωξη των Αράβων. Έκτοτε,
στο νησί πνέει άνεμος αναδημιουργίας του χριστιανικού βίου και πολιτισμού, που
τόσα δεινά είχε υποστεί τα προηγούμενα χρόνια με την πνευματική εξαθλίωση και
αποτελμάτωση που η Αραβοκρατία θα είχε, ασφαλώς, επιφέρει στις δομές του
κοινωνικού, πνευματικού και θρησκευτικού βίου, χωρίς, πάντως, ποτέ να
παρατηρηθεί πλήρης εξισλαμισμός του νησιού, όπως υποστήριξαν, κατά καιρούς,
ορισμένοι.
Σύγχρονοι ναοί στη μνήμη του
αγίου Ιωάννου του Ξένου, στον νομό Ρεθύμνου, υπάρχουν τρεις ευρισκόμενοι και οι
τρεις στην περιφέρεια της Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου:
α) στον σημερινό οικισμό
«Κάτω Χώρι» των Μυριοκεφάλων, όπου υπάρχει πηγή και το νεκροταφείο του χωριού,
β) Ιδιωτικός ναός, με κτίτορές του τον Γεώργιο και την Ειρήνη
Κατικά, πού βρίσκεται στο Μεγάλο Μετόχι, πλησίον της πόλεως του Ρεθύμνου
και
γ) Παρεκκλήσιο του Οσίου
Ιωάννου του Ξένου στην Ιερὰ Μονὴ
Ρουστίκων, Ρεθύμνου, που τα θυρανοίξιά του έγιναν στις 19.9.2025, απὸ τον
Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Πρόδρομο.
Επειδή ο Όσιος Ιωάννης δεν
έχει και επίσημα αναγνωριστεί ως Άγιος συνεορτάζεται στις 20 Σεπτεμβρίου μαζί
με τον Άγιο Ευστάθιο, αφού την ημέρα αυτή (Μηνὶ
Σεπτεμβρίῳ Κ΄. Ἀπὸ κτίσεως κόσμου ͵ϛφλϛʹ, ἀπὸ δὲ Χριστοῦ ͵ακζʹ [1])
φέρεται κατάκοιτος στην Ακτή να υπογράφει και να κλείνει τη «Διαθήκη» του,
οπότε την ημέρα αυτήν θα πρέπει λογικά και να εκοιμήθη και να «έκλεισε» και το
κεφάλαιο του επίγειου βίου του.
[1] Ή 1031 κατά το χειρόγραφο των
Μυριοκεφάλων.
