Δ Α Ρ Ι Β Ι Α Ν Α

ΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΜΑΣ

ΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ


Δ Α Ρ Ι Β Ι Α Ν Α


ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
www.ret-anadromes.blogspot.com


· Γενικά στοιχεία για το χωριό- Κοινοτική αναγνώριση

Τα Δαριβιανά ή Νταριβιανά είναι οικισμός τού Σπηλίου, έδρας τού δήμου Αγίου Βασιλείου, νομού Ρεθύμνου, κάτοικοι (2001) 64 και υψόμ. 350μ. Βρίσκεται στο 28ο χλμ. τού δρόμου Ρέθυμνο – Σπήλι, από το οποίο απέχει μόλις δύο χλμ.
Τα Δαριβιανά μαζί με τις Καρήνες [1], υπήρξαν ένας από τούς συνοικισμούς που αρχικά απάρτισαν την κοινότητα: Σπηλίου (Δ. 26-1-1925, ΦΕΚ Α 27/ 1925).
Συνοικισμοί που σήμερα αποτελούν το Δ. Δ. Σπηλίου (κάτ. 706): Σπήλι (κάτ. 642), Δαριβιανά (κάτ. 64), Παξιμάδια δύο (νησίδες Λητώαι ή, άλλως, Διόνυσοι) (0).

·  Πληθυσμιακά-Ονοματολογικά- Κτηματολογικά Στοιχεία
Ο οικισμός αναφέρεται στην επαρχία Αγίου Βασιλείου από τον Καστροφύλακα (Κ 174), το έτος 1583, ως Darivo, με 59 κατοίκους, στην τουρκική απογραφή τού 1659 Dariviana και πληρώνουν 7 χαράτσια κεφαλικό φόρο, ενώ επτά σπίτια πληρώνουν φόρο καφτανίου την ίδια χρονιά [2]. Το έτος 1671/2 ο κεφαλικός φόρος τού χωριού είχε ανέλθει στα 9 χαράτσια. Στην αιγυπτιακή απογραφή τού 1834 Dariviana [3]. Ο Χουρμούζης Βυζάντιος, στα «Κρητικά» του (σ. 39), σημειώνει το όνομα τού χωριού ως «Ταριβιανά» το έτος 1842. Τo 1881 αναφέρεται Νταριβιανά, στον δήμο Λάμπης, με 127 χριστιανούς κατοίκους. Κατά τα νεότερα χρόνια ο πληθυσμός τού χωριού διαμορφώνεται ως εξής: 1900 (στον ίδιο δήμο Λάμπης) με 115 κατ., το 1920 γράφεται Δαριβιανά και είναι έδρα ομώνυμου αγροτικού δήμου με 121 κάτ. Το 1928 αναφέρεται στην κοινότητα Σπηλίου με 136 κατ., και η πληθυσμιακή εξέλιξη τού χωριού συνεχίζεται ως εξής: 1940: 121, 1951: 123, 1961: 102, 1971: 107, 1981: 89, 1991: 82, 2001: 64.
Η ονοματολογία, άρα, τής κώμης απαντά με μικρές σχετικά αποκλίσεις στις απογραφές από το 1583 (Καστροφύλακας) μέχρι σήμερα: Darivo (Καστροφύλακας, 1583), Darivyana στο Οθωμανικό Κτηματολόγιο τού Ρεθύμνου (1670) μαζί με το μετόχι Φτεριάς, Darivianά (Αιγυπτιακή 1834), Ταριβιανά (Χουρμούζης Βυζάντιος [4], 1842), Νταριβιανά (1881) Δαριβιανά (1920).
Το 1659 (Τουρκοκρατία) το χωριό Δαριβιανά (Darivyana) μαζί με το μετόχι Φτερές (Ιfterya) διέθεταν 121,5 τσερίπια [5] χωράφια, 242 λιόδεντρα, 20 τσερίπια αμπέλια και 17 τσερίπια ακαλλιέργητες γαίες [6].

· Η ονομασία τού χωριού
Τα Δαριβιανά ή Νταριβιανά, κατά τον Στέργιο Σπανάκη, οφείλουν την ονομασία τους στο ενετικό οικογενειακό Δαρίβα ή Νταρίβα (De Riva ή Da Riva), που αφορά σε ευγενή Βενετό, αντιναύαρχο τής Αρμάδας, έναν από τούς τρεις που προτάθηκαν ως όμηροι κατά τη σύναψη τής συνθήκης για την παράδοση τού Χάνδακα στους Τούρκους το 1669 [7]. Βέβαια, η άποψη αυτή τού Σπανάκη έρχεται σε αντίθεση με την ύπαρξη τού αυτού ονόματος τού οικισμού- όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε αμέσως παραπάνω- και κατά την απογραφή τού Καστροφύλακα, το έτος 1583, ογδόντα έξι χρόνια πριν. Εκτός μόνον εάν πρόκειται για κάποιον άλλο ενετό Da Riva, προγενέστερο τού εν λόγω αντιναυάρχου.

· Ναοί τού χωριού- Ιστορικά στοιχεία
Κεντρικός ναός τού χωριού είναι αυτός τού αγίου Παντελεήμονα, στο κέντρο τού χωριού. Εντός τού χωριού βρίσκονται και οι ναοί: τού αγίου Γεωργίου, τού Ευαγγελισμού, και του νεοφανούς αγίου Ραφαήλ, ενώ εκτός τού οικισμού ως ξωκκλήσια αριθμούνται αυτά τής Αγίας Τριάδος (στην ομώνυμη τοποθεσία), της Μεταμόρφωσης τού Σωτήρος (στη θέση Φτερές) και του Τιμίου Σταυρού στην ίδια, επίσης, περιοχή [8].
Ο ιστορικός τής Κρήτης Βασίλειος Ψιλάκης επαινεί στην ιστορία του την πιστή στάση και εμμονή των Νταριβιανών στα πατροπαράδοτα έθιμα, σε αντίθεση προς τούς γείτονές τους Ατσιπαδιανούς, που- παρότι και αυτοί από τούς Ενετούς κατακτητές καταγόμενοι- φημίζονταν για την αγριότητα και την αιμοβορία τους και τα αξετσίπωτα έργα τους, από τα οποία και το χωριό τους, λέγεται ότι έλαβε το όνομά του Ατσιπάδες [9].

· Αγωνιστές τού χωριού
1. Κωνστ. Εμμ. Ανδρουλιδάκης
Υπήρξε βαθμοφόρος αγωνιστής τού 1878 και μετά
2. Νικ. Κυριακάκης
Σκοτώθηκε στη μάχη που έγινε τον Απρίλιο τού 1867 στη θέση Τράκα Ρεθύμνου
3. Ιωάννης Μπιζιργιάννης
Πολέμησε το 1866. Τον Απρίλιο τού 1867- όντας σημαιοφόρος τού καπετάνιου Βασιλείου Χλιαούτη- τραυματίστηκε ελαφρά στη θέση Τραόκουρτα Αργυρούπολης Ρεθύμνου[10].

· Σχολείο
Η ίδρυση τού σχολείου έγινε με την πρ. 63/24-3-1924, ως μονοτάξιου κοινού, με δεκάξι αρχικά μαθητές. Έτος ανέγερσης τού σημερινού σχολικού κτιρίου είναι το 1961, που έγινε με αμερικανική βοήθεια. Διαθέτει αύλειο χώρο 1050 τ.μ. και κτίριο με μια αίθουσα και τέσσερις βοηθητικούς χώρους [11]. Τελευταίο έτος λειτουργίας τού σχολείου είναι το 1981- 82, που έμεινε με έξι, μόλις, μαθητές, που μεταφέρθηκαν στο δημοτικό σχολείο τού Σπηλίου, όπου έκτοτε φοιτούν.

· Οικογένειες τού χωριού
Κυριότερες οικογένειες τού χωριού είναι οι: Ανυφαντάκηδες, Θεοδοσουλάκηδες, Παντελιδάκηδες, Σπυριδάκηδες, Χατζηδάκηδες, Ξεζωνάκηδες, Σαββάκηδες, Λαγουδάκηδες, Γεωργουλάκηδες, Βιζιγιαννάκηδες.

· Μορφές τού χωριού
Φήμη αγαθή έχει αφήσει στο χωριό, και την επαρχία Αγίου Βασιλείου γενικότερα, ο χειροπρακτικός γιατρός Γεώργιος Βιζιριαννάκης, γνωστός και ως Μπιζιργιάννης, που έζησε στα Δαριβιανά μέχρι το έτος 1940. Θεράπευε ποικίλες νόσους χρησιμοποιώντας πρακτικές μεθόδους και βότανα που καλλιεργούσε ο ίδιος στο περιβόλι του. Κυρίως, όμως, θεράπευε σπασίματα ανθρώπων και ζώων, εφαρμόζοντας πάνω στο ασθενές μέλος ειδικούς, με τα χέρια, επιδέξιους χειρισμούς. Και στις θεραπείες του αυτές είναι που ταιριάζει η ονομασία που αρχικά τού δώσαμε, του «χειροπρακτικού γιατρού». Στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι γεγονός ότι ο Μπιζιργιάννης παρουσιάζε εντυπωσιακά αποτελέσματα.
Ο Δημήτρης Τσιουδάκης ήταν για χρόνια παραγιός τού Μπιζιργιάννη, έμαθε κοντά του πολλές από τις πρακτικές και τα γιατροσόφια που χρησιμοποιούσε και τα εφάρμοζε και αυτός μετά τον θάνατό του [12].
Παρόμοια, ο Γεώργιος Σαββάκης ή Σαμπανογιώργης, εξαίρετος χαρκιάς στο χωριό, εκτελούσε, παράλληλα με το κύριο επάγγελμά του, και χρέη πρακτικού οδοντογιατρού, ενώ ο Μάρκος Ξεζωνάκης ή Κατσιρομάρκος, σπουδαίος τεχνίτης και εφευρετικό μυαλό, είχε ειδικευτεί στο «δέσιμο» των μύλων[13].

· Ο διαλυμένος οικισμός Φτερέας ή Φτερές
Γόνιμη περιοχή λίγες εκατοντάδες μέτρα βόρεια τού χωριού, με απεριόριστη θέα και ναΰδριο τού Τιμίου Σταυρού, γύρω από το οποίο βρέθηκαν τάφοι. Το ναύδριο αυτό στα 1890- με την επονομασία, τότε, «Εσταυρωμένος»- αναφέρεται ότι δέχτηκε επίθεση των Τούρκων, που κατέστρεψαν ό,τι βρήκαν μέσα σε αυτό [14]. Ο λόγος για τον παλιό οικισμό Φτερέας, που αναφέρουν ο Barozzi, το Οθωμανικό Κτηματολόγιο, όπου το χωριό αναγράφεται ως μετόχι [15], αλλά και πράξεις τού νοταρίο Στέλιος Καλογεράκης Ανδρέα Καλλέργη [Γ. Γρυντάκη, Το Πρωτόκολλο τού Ρεθεμνιώτη νοτάριου Ανδρέα Καλλέργη (1634-1646), Αθήνα 1994, πρ. 313 (σ. 220), 336 (σ. 245), 381 (σ. 277)][16].

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ο συνοικισμός Καρήνες αναγνωρίστηκε σε ίδια κοινότητα με το Δ. 6-9-1925, ΦΕΚ Α 260/1925.
[2] Ν. Σταυρινίδη , Απογραφικοί Πίνακες τής Κρήτης, Κρητικά Χρονικά , ΚΒ΄, 129.
[3] Rob. Pashley, Travels in Crete, II, London 1837, 313.
[4] Κρητικά, σ. 39.
[5] Τσερίπ (cerib)= μονάδα μέτρησης επιφανείας, που ισοδυναμεί προς 60 τετραγωνικούς πήχεις.
[6] Ευαγγελία Μπαλτά - Mustafa Oguz, Το Οθωμανικό Κτηματολόγιο τού Ρεθύμνου, Ρέθυμνο 2007, 476- 477.
[7] Νικολάου Πλάτωνος, «Η σημασία τής επιβιώσεως των αρχαίων τοπωνυμίων», Κρητική Εστία 3 (1949), 14.
[8] Για την εκκλησία αυτήν βλ. και πιο κάτω στην αναφορά μας στον διαλυμένο οικισμό Φτερέας ή Φτερές.
[9]Βασιλείου Ψιλάκη, Ιστορία τής Κρήτής, εκδόσεις «Αρκάδι», Αθήναι χ.χ., τ. Γ΄, 35, υποσ. 1.
[10] Για τούς Αγωνιστές βλ. περισσότερα στοιχεία στον Νικόλαο Φασατάκη, Αγωνιστές και θύματα τής τ. επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνης (1866- 1897), Αθήνα 2001, 46.
[11] Απέσβετο και λάλον ύδωρ, Τμήματος Περιβαλλοντικής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης- Κέντρο Περιβαλλοντικής Αγωγής και Ενημέρωσης «Φάλκονας», Ρέθυμνο 1999, 24.
[12]Γιώργου Ν. Τσιγδινού, «Δαριβιανά», στη συλλογική εργασία Χωριά τής π. Επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, έκδοση Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου για την πρώην επαρχία Αγίου Βασιλείου, Ρέθυμνο 2011, 594.
[13] Ό.π. 595.
[14] Α.Υ.Ε., (Αρχείο Β΄), δωδεκασέλιδη έκθεση τού Επισκόπου προς τον Διοικητή Ρεθύμνου, γραμμένη στις 12-7- 1890, που διαβιβάζει ο Υποπρόξενος Ρεθύμνου στο Υπουργείο Εξωτερικών με το υπ’ αριθμ. 203/ 12-7-90 έγγραφό του (στον Γ. Γρυντάκη, «Βεβηλώσεις χριστιανικών ναών από τους μουσουλμάνους στο Ρέθυμνο κατά τα έτη 1889- 93», Νέα Χριστιανική Κρήτη, τ. 9 (Ιαν. – Ιούν. 1993), 67.
[15] Ευαγγελία Μπαλτά - Mustafa Oguz, ό.π. (σημ. 6).
[16] Κωστή Ηλ. Παπαδάκη, Τοπωνυμικό τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, τ. Ε΄, στη σειρά των Πρακτικών τού Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου για την π. Επαρχία Αγίου Βασιλείου, Ρέθυμνο 2011, 240.

«ΔΡΑΞΑΣΘΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ…»

ΓΙΑΝΝΗ Γ. ΧΡΗΣΤΑΚΗ
«ΔΡΑΞΑΣΘΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ…»
[Έκδοση «Γραφικές Τέχνες Καββαδία», Ηράκλειο 2011, σχ. 8ο (21Χ15), σσ. 79]

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://www.ret-anadromes.blogspot.com/

Τις μέρες αυτές γνώρισε το φως τής δημοσιότητας ένα νέο βιβλίο με τον παραπάνω λακωνικό τίτλο: «Δράξασθαι Παιδείας…». Συγγραφέας του ο επίτ. Σχολικός Σύμβουλος κ. Γιάννης Γ. Χρηστάκης. Διαβάζοντάς το συνεχώς μονολογούσα: ναι! το βιβλίο αυτό γράφτηκε πάνω στην ώρα τού!! Ναι! Αυτό είναι το βιβλίο των «αγανακτισμένων πολιτών» τής Χώρας μας- όπως, εξάλλου, το χαρακτηρίζει και αυτός ο ίδιος ο συγγραφέας του- που αντιλαμβανόμενοι την κατάσταση στην οποία έχουμε περιέλθει τον τελευταίο καιρό άρχισαν να αντιδρούν σωστά. με ήρεμο, αξιοπρεπή και δημοκρατικό τρόπο. Είναι το βιβλίο των απογοητευμένων και αδικημένων νέων μας, που κατά χιλιάδες αποχωρούν κάθε χρόνο στο εξωτερικό αναζητώντας μιαν αξιοπρεπή επαγγελματική αποκατάσταση, αυξάνοντας και επιτείνοντας, με τον τρόπο αυτόν, το ήδη μέγα και επαχθές δημογραφικό πρόβλημα τής Χώρας. Είναι το βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν, πρωτίστως, όλοι οι πολιτικοί, αλλά και κάθε Έλληνας πολίτης.
Ο κ. Χρηστάκης- γνωστός και στην πόλη μας από το πλήθος των μελετών και των δεκάδων βιβλίων του, άνθρωπος με γνώση, ήθος και ορθή αντίληψη τής προοδευτικότητας, ώστε, αυτή η τελευταία, να μην καταντά οπισθοδρομικότητα, μελετά τη σύγχρονη κοινωνική τής Χώρας πραγματικότητα, στη αργή μα σταθερή διολίσθησή της σε έναν δρόμο δύσκολο, κατηφορικό, που, απ’ ό,τι φαίνεται, μας οδηγεί σε σοβαρές και ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Ο συγγραφέας, μέσα από το εν λόγω βιβλίο του, αφήνει κραυγή αγωνίας ενός ανθρώπου που δεν μπορεί να μένει ασυγκίνητος με ό,τι βλέπει γύρω του να συμβαίνει, για τη πολύπλευρη και πολύμορφη κρίση και κυρίως για την κρίση των αξιών που «χτυπά» όλους τους τομείς και όλο το φάσμα τής σύγχρονης συλλογικής και κοινωνικής μας ζωής. παρανομία, καταπάτηση ηθικών αξιών, αρχών και κανόνων, ψεύδος, αναλγησία, υποκρισία, εκμετάλλευση τού ανθρώπου από τον συνάνθρωπο, ανηθικότητα, βρωμιά, απάτη, ατιμία. Με κάθε τρόπο και μέσο επιζητείται από τους πολλούς ο εύκολος πλουτισμός, χωρίς κόπο, αγώνα και προσπάθεια. Χάθηκαν οι αξίες. η δικαιοσύνη, η ειλικρίνεια, η εντιμότητα, η χριστιανική αγάπη, οι όμορφες κοινωνικές αρετές.
Προς ανάσχεση τής θλιβερής αυτής κατάστασης ο συγγραφέας με την παρουσιαζόμενη μελέτη του επιχειρεί να δώσει λύσεις και απαντήσεις με μοναδικό κριτήριο και οδηγό την πείρα και τη λογική τού απλού ανθρώπου που ξέρει να στοχάζεται ελεύθερα και άρα καλά [«στοχάζεται καλά όποιος στοχάζεται ελεύθερα» (Ρήγας Φεραίος)].
Τη λύση τού προβλήματος ο συγγραφέας εντοπίζει στην Παιδεία και μόνο στην Παιδεία που σήμερα, δυστυχώς, δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες απαιτήσεις. Υπεύθυνος γι’ αυτήν την κατάσταση και για την εν γένει εκπαιδευτική πολιτική που ακολουθείται είναι, φυσικά, αποκλειστικά το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Αυτό καθορίζει τον σκοπό, τα μέσα, τα προγράμματα τής εκπαίδευσης κι αυτό ετοιμάζει και καταρτίζει επαγγελματικά το εκπαιδευτικό προσωπικό, που θα αναλάβει την υλοποίηση των στόχων του. Χρειαζόμαστε σωστούς δασκάλους, για να αλλάξουμε τον κόσμο μας γύρω και την αθλιότητά μας.
Ο κ. Χρηστάκης στο βιβλίο του μελετά την ελληνική εκπαίδευση διαχρονικά, από την ελληνική αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Έτσι, η μελέτη του καθίσταται ταυτόχρονα ένα άριστο ιστορικό εγχειρίδιο, στο οποίο δίνεται έμφαση, αρχικά, στις ιδεαλιστικές αρχές τής αρχαίας ελληνικής παιδείας και, στη συνέχεια, και της χριστιανικής, που επέφερε τη μεγάλη «αλλαγή» στο παγκόσμιο ιστορικό «γίγνεσθαι», εξυψώνοντας τον άνθρωπο σε πρωταρχική, σε κύρια αξία. Παρακολουθεί στη συνέχεια, την παιδεία κατά τα χρόνια τής Τουρκοκρατίας και φθάνει στη σύγχρονη εποχή, όπου εκθέτει με οξύ κριτικό πνεύμα όλες τις σύγχρονες (μεταπολεμικές) μεταρρυθμίσεις, που και ο ίδιος, ως Σχολικός Σύμβουλος, τις έζησε στην πράξη και από κοντά.
Με βρίσκουν απόλυτα σύμφωνο όλες οι τεκμηριωμένες απόψεις που ο συγγραφέας καταθέτει για το σύγχρονο γλωσσικό ζήτημα (οι νέοι σήμερα αδυνατούν να μελετήσουν τα αριστουργήματα τού Παπαδιαμάντη), για την εισαγωγή των Ξένων Γλωσσών από την Α΄ Δημοτικού (πριν ακόμα εδραιωθεί στα παιδιά η μητρική γλώσσα), για την ελαστικότητα τής βαθμολόγησης και τη χαλάρωση τής πειθαρχίας των μαθητών, για την αλόγιστη χρήση των Η/Υ στην εκπαίδευση, για τα σχολικά εγχειρίδια που βρίθουν σφαλμάτων και ανακριβειών, για την κατάργηση τής επετηρίδας που έχει καταστεί ένα διαρκές «έγκλημα» για τους εκπαιδευτικούς.
Πέραν των παραπάνω, που αφορούν αποκλειστικά στην εκπαίδευση, ο συγγραφέας παρακολουθεί, περαιτέρω, με λύσεις που με βρίσκουν, επίσης, απόλυτα σύμφωνο και τις ανεξέλεγκτες καταστάσεις στις οποίες έχει διολισθήσει η σημερινή ελληνική και κοινωνική πραγματικότητα με τα μόνιμα φαινόμενα κοινωνικής βίας, παράνομου και εύκολου πλουτισμού, τρομοκρατίας, ναρκομανίας, ανθρώπινης και κοινωνικής αδιαφορίας και αναλγησίας, αδιαφάνειας και χρηματισμού, ανάξιας κατάληψης θέσεων (ρουσφετιού) και νομικής κατοχύρωσης αντικοινωνικών προνομίων. Όλες αυτές οι γκρίζες κοινωνικές καταστάσεις διαμορφώνουν «τα κακώς έχοντα» τής ελληνικής κοινωνικής πραγματικότητας, που οδήγησαν στη σημερινή εξαθλίωση των πάντων και στο νεοφανές φαινόμενο των «αγανακτισμένων πολιτών», που και βεβαίως δίκαια πρέπει να εκφράσουν την αγανάκτησή τους- χωρίς όμως και να εξωθούν στα άκρα χειροτερεύοντας τα ήδη κακώς κείμενα τής ελληνικής κοινωνικής πραγματικότητας- μήπως και οι υπεύθυνοι, κυρίως πολιτικοί, ξυπνήσουν και αναλάβουν την κατάσταση τής Χώρας με χέρια σωστά, καθαρά και υπεύθυνα.
Οι θέσεις και οι προτάσεις τού κ. Χρηστάκη, σε όλα τα παραπάνω ζητήματα, είναι εξαιρετικά σοβαρές και υπεύθυνες, αφού στην πλειονότητά τους πατάνε στα στερεά και βέβαια ερείσματα τής αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας και των ευαγγελικών διδαγμάτων- όπως αυτά τα τελευταία βγαίνουν ανόθευτα και καθάρια μέσα από τον ευαγγελικό λόγο- που μόνα αυτά παρέχουν ελπίδα και οράματα στον άνθρωπο διδάσκοντάς τον την αγάπη προς τον πλησίον, την αλληλεγγύη, τη συγχώρηση, τη φιλανθρωπία και χαρίζοντάς του ελπίδα και τα εχέγγυα για ένα νέο τρόπο ζωής.
Πρότασή μου και παράκλησή μου μαζί στον καλό φίλο και συγγραφέα τού παρόντος πονήματος κ. Γ. Χρηστάκη, να προωθήσει το βιβλίο του αυτό σε όλους τους πολιτικούς τής Χώρας μας (και στους Τριακοσίους). Ευχής έργο αν βρισκόταν για τον σκοπό αυτόν ένας χορηγός, που θα αναλάμβανε το κόστος δαπάνης. Ένα τέτοιο βιβλίο το χρειάζονται σήμερα περισσότερο παρά ποτέ άλλοτε. Θα πράξει, όποιος το κάνει αυτό, έργο εθνικά σωτήριο!

H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ TOY ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΚΟΥΜΠΕ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΑΙ Ο ΝΕΟΤΕΡΟΣ ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ ΝΕΣΤΩΡ Ι . ΒΑΣΣΑΛΟΣ Ο ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΗΣ



ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ
ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ
ΚΟΥΜΠΕ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

ΚΑΙ Ο ΝΕΟΤΕΡΟΣ ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ

ΝΕΣΤΩΡ Ι . ΒΑΣΣΑΛΟΣ
Ο ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΗΣ

[Εκδόσεις «Γραφοτεχνική», Ρέθυμνο 2011, σχ. 4ο (29Χ16,5), σσ. 242]

Με τη μελέτη μας αυτή, για πρώτη φορά, αποδεικνύουμε ότι στη σημερινή Ι. Μονή τού Σωτήρος Χριστού, Κουμπέ, επί Ενετοκρατίας υπήρχε- παράλληλα με αυτήν τού Σωτήρα Χριστού- και η λατρεία τού αγίου Ιωάννου τού Ερημίτου, του Γουβερνέτου Χανίων. Αυτό βεβαιώνεται τόσο από τα διάφορα σχεδιογραφήματα της Ενετοκρατίας όσο και από την ύπαρξη, την ίδια εποχή, στην περιοχή τής Μονής τής παράκτιας Σκοπιάς του Αγίου Ιωάννου τού Ερημίτου (San Giovanni Eremita), που το όνομά της έλαβε, όπως και το όμορο σε αυτήν ακρωτήριο (όπου βρίσκεται σήμερα το στρατόπεδο) San Zuanne (ή Punta di S. Giovanni) από την εν λόγω Μονή, που επί Ενετοκρατίας ήταν ευρύτερα γνωστή ως μονή Αγίου Ιωάννου (του Ερημίτου).
Μελετούμε, περαιτέρω, τους οικιστές τής μονής στα χρόνια τής Ενετοκρατίας (απογραφή 1637), που- όπως και τα περισσότερα τον καιρό εκείνο μοναστήρια- ήταν ιδιωτική και βρισκόταν κάτω από το ιδιοκτησιακό καθεστώς των υιών τού ποτέ (= μακαρίτη) Κωνσταντίνου Βεβέλη, στους οποίους είχε περιέλθει από δωρεά τού Γεωργιλά Κλαροτζάνε στον ποτέ Λουκά Βεβέλη, πατέρα τού Κωνσταντίνου Βεβέλη.
Τέλος, παρακολουθούμε τη νεότερη τής Μονής Ιστορία από την επανίδρυσή της, από τον νεότερο ιδρυτή της Νέστορα Βασσάλο, μέχρι σήμερα και την εν γένει κοινωνική, πολιτιστική και πνευματική προσφορά της στον τόπο.
Είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς που αξιωθήκαμε να εκπληρώσουμε το χρέος μας προς την ιερή μορφή τού θρυλικού Γέροντος Νέστορος Βασσάλου, παρουσιάζοντας την πρώτη αυτήν αυτοτελή βιογραφική ανάδειξη τής προσωπικότητάς του, του έργου και της προσφοράς του προς την πόλη μας και τον πνευματικό πολιτισμό της.
Είναι τα έτη, κυρίως, από το 1915 μέχρι το 1957, που σημαδεύτηκαν από την παρουσία του, που, κατά κοινή ομολογία και μαρτυρία, αποτέλεσαν καθοριστικό παράγοντα και ορόσημο πνευματικότητας για την πόλη μας. Ο όλος βίος του, η αγία πολιτεία του, η φιλανθρωπία του, η αγάπη του προς τον άνθρωπο και η σημαντική προσφορά του στον πολιτισμό αυτού τού τόπου, με την πολύχρονη διδασκαλία τής ζωγραφικής τέχνης και αγιογραφίας στους νέους, σε μιαν εποχή ιδιαίτερα μίζερη και εξαθλιωμένη, τον έκαναν να αγαπηθεί ιδιαίτερα από τους Ρεθεμνιώτες, που προσέτρεχαν όλοι τους αθρόοι, νέοι και γέροι, στο μοναστήρι του, την κυψέλη αυτήν της χάριτος. Όλα αυτά και, περαιτέρω, η κατά τρόπον θαυμαστό ανεύρεση και επαναλειτουργία από τον ίδιο μιας παντελώς, μέχρι τότε, άγνωστης ορθόδοξης μονής τής Ενετοκρατίας, που αγαπήθηκε ιδιαίτερα και συνεχίζει μέχρι σήμερα να αγαπάται και να προσφέρει πολλαπλώς στο πνευματικό στερέωμα τού Ρεθύμνου, θα μπορούσαν, ασφαλώς, να αναδείξουν τον Νέστορα σε πολιτιστικό παράγοντα του τόπου και να τον προβάλλουν ως λαμπρό παράδειγμα προς μίμησιν από τους μεταγενεστέρους.

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ- ΚΥΠΡΙΑΔΟΥ



πρωτ. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ. ΚΑΒΡΟΥΛΑΚΗ
Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ- ΚΥΠΡΙΑΔΟΥ
                          (Η Κ Α Ρ Τ Ε Ρ Ο Υ Σ Α)

[Εκδόσεις «Σαΐτης», Αθήνα 2011, σχ. 8ο (21Χ15), σσ. 144]

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://www.ret-anadromes.blogspot.com

Το βιβλίο που παρουσιάζουμε με το σημείωμά μας αυτό καίτοι αναφέρεται σε έναν άγνωστο για το Ρέθυμνο ναό τής Αθήνας, όμως, κάπου, σχετίζεται, θεωρώ, και με την πόλη μας και περικλείνει, γενικότερα, σπουδαίο ενδιαφέρον. Πρόκειται για το βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα με τον τίτλο: «Ο ιερός ναός Κοιμήσεως τής Θεοτόκου- Κυπριάδου (Η Καρτερούσα)», του πρωτ. π. Εμμανουήλ Δ. Καβρουλάκη.
Και πρώτα- πρώτα ο π. Εμμανουήλ Καβρουλάκης, από τους Αρμένους Χανίων καταγόμενος, είναι πολύ γνωστός και στην πόλη μας, το Ρέθυμνο, από την πολύχρονη διακονία του τόσο στη Μικρή Παναγία, όσο και στο Μοναστηράκι Αμαρίου, την «πρώτη του αγάπη», όπως, συχνά, το αποκαλεί με τους φίλους του, γιατί «δεύτερη» θα καθίστατο, με τον καιρό, η «Παναγία η Καρτερούσα», στην Αθήνα, αυτό το προσωπικό μεγάλο δημιούργημά του. Από αυτόν τον τελευταίο ναό τής Μικρής Παναγίας Ρεθύμνου μετέβη, τον Φεβρουάριο τού 1977, στην ως άνω ενορία τής Κοιμήσεως τής Θεοτόκου- Κυπριάδου, και, έκτοτε, έθεσε μοναδικό σκοπό τής ζωής του την ανέγερση τού παραπάνω περικαλλούς ι. ναού. Και ο π. Εμμανουήλ τα κατάφερε με τη βοήθεια τού Θεού και των πολλών και λαμπρών συνεργατών του εν μέσω απείρων μόχθων, κόπων, απογοητεύσεων, προπηλακισμών αλλά και πολλών και ωραίων αγώνων, διοργανώνοντας ποικίλες εξορμήσεις, εκδηλώσεις και ερανικές επιτροπές προς ανεύρεση των απαιτούμενων χρημάτων. Και όλα αυτά έγιναν με αγάπη και πάντοτε «εν καρτερία», γι’ αυτό και «Καρτερούσα» επονόμασαν την Παναγία, που τόσα χρόνια (από το 1923) «καρτερούσε» υπομονετικά την ίδρυσή της, από τότε που ο μακαρίτης Επαμεινώνδας Κυπριάδης, γεωπόνος- μηχανικός, είχε δωρίσει τον συγκεκριμένο χώρο για την ανέγερση ι. ναού. Και λέγεται, έκτοτε, η περιοχή τού ναού «Κυπριάδου», από τον άνθρωπο αυτόν, που, έχοντας πολλά οικόπεδα στην κατοχή του, πήγε στις αρμόδιες υπηρεσίες τής Αθήνας και ζήτησε να τα εντάξουν στο σχέδιο πόλεως τής Αθήνας και εκείνος θα ήταν υποχρεωμένος να άφηνε χώρους για εκκλησία, σχολείο, πάρκα, πλατείες και άλλους κοινόχρηστους χώρους. Και οι αρχές, τώντις, προώθησαν σχετικό Βασιλικό Διάταγμα (Δεκέμβριο 1923) «περί εγκρίσεως, τροποποιήσεως και επεκτάσεως» τού σχεδίου πόλεως Αθηνών και δημιουργήθηκε η συνοικία Κυπριάδου.Πρόκειται, ακριβώς, για την πρώτη Κηπούπολη της Αθήνας και μια από τις ωραιότερες και υγιεινότερες συνοικίες της. Και κάτι άλλο ακόμα. η Κυπριάδου υπήρξε περιοχή καλλιτεχνών, συγγραφέων και διανοουμένων. Εκεί δημιουργήθηκε μια συγκέντρωση εργαστηρίων γνωστών ζωγράφων, αντιπροσώπων εν μέρει της Γενιάς του '30. Ανάμεσα σ' αυτούς ήταν οι ζωγράφοι Φώτης Κόντογλου, Σπύρος Παπαλουκάς, Ουμβέρτος Αργυρός, Σπύρος Βικάτος, Γιάννης Σπυρόπουλος, Γιώργος Βακαλό κ.ά. Επίσης, εδώ διιέμενε ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Πικιώνης, ο συγγραφέας και ακαδημα'ι'κός Σπύρος Μελάς, ο Δ. Γληνός, ο Σπυρ. Μαρινάτος, ο Θ. Βέγγος, ο αρχιμουσικός Αντίοχος Ευαγγελάτος και άλλοι.
Κάπως έτσι ξεκίνησαν τα πράγματα με την εκκλησία και επί των ημερών τού καλού Λευίτη π. Εμμανουήλ Καβρουλάκη, τού Κρητός, το θαύμα συντελέσθηκε και ο ναός έλαβε σάρκα και οστά και έγινε πραγματικότητα (θεμελίωση 1980- εγκαίνια 1995). Πρόκειται, αλήθεια, για έναν ναό εντυπωσιακό, ευρύχωρο, πάμφωτο, πιστό αντίγραφο τής Αγιά- Σοφιάς στην Κωνσταντινούπολη, αλλά με σύγχρονες προδιαγραφές. Και επί πλέον, θαυμάσια ευπρεπισμένο με σπάνιας ωραιότητας ξυλόγλυπτα (τέμπλο, παγκάρια, προσκυνητάρια κ.λπ), αλλά και πλήρως αγιογραφημένο (κατάγραφο) με εξαίρετης τέχνης βυζαντινές αγιογραφίες.
Να σημειώσουμε, τέλος, ότι στον εν λόγω ναό τής Παναγίας Κυπριάδου με αίτηση τού π. Εμμανουήλ Καβρουλάκη προς τον τότε Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κυρό Τίτο, χορηγήθηκε ένας σπόνδυλος από τα μαρτυρικά λείψανα των αγίων Τεσσάρων Νεομαρτύρων τής πόλης μας, που έκτοτε καθαγιάζει το δημιούργημά του, ενώ στη ΒΔ γωνία τής αυλής τού ναού έχει στηθεί χάλκινη προτομή τού σπουδαίου Μικρασιάτη αγιογράφου και λογοτέχνη Φώτη Κόντογλου, γιατί ο Κόντογλου, όπως μας πληροφορεί ο συγγραφέας και σημειώνουμε παραπάνω, έζησε τα περισσότερα χρόνια τής ζωής του στην εν λόγω ενορία, όπου βρίσκεται και η οικία του (επί τής οδού Βιζυηνού 16), ενώ σε αίθουσα Μουσείου εκτίθενται προσωπικά τού άνδρα και τής αγιογραφικής τέχνης του αντικείμενα. Να υπενθυμίσουμε, με την ευκαιρία, ότι εξαιρετικά εικονίσματα τού εν λόγω μεγάλου βυζαντινού αγιογράφου, του Πατέρα, θα έλεγα, των νεοελλήνων βυζαντινών αγιογράφων, φιλοξενούν στην πόλη μας και οι ι. ναοί των Τεσσάρων Μαρτύρων, του αγίου Νικολάου τής ομώνυμης συνοικίας τής πόλης μας, του αγίου Διονυσίου Περιβολίων και του ομώνυμου ναού των Τεσσάρων Μαρτύρων, στον γενέθλιό τους τόπο, στις Μέλαμπες.
Ευχαριστούμε τον π. Εμμανουήλ Καβρουλάκη για την ευκαιρία που μας έδωσε με το σημείωμά μας αυτό να πλησιάσουμε το μεγαλόπνοο αυτό έργο του και να γνωρίσουμε πράγματα που μας ενδιαφέρουν ως Κρητικούς, αλλά και ως Ορθόδοξους Έλληνες.

ΝΙΚΗΣΕ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ


ΜΑΝΟΛΗ Ι. ΚΟΥΝΟΥΠΑ

ΝΙΚΗΣΕ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ
[Έκδοση «Γραφοτεχνική Κρήτης», Ρέθυμνο 2011, σχ. 8ο (24 Χ 17), σσ. 171+Παραρτήματα]

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://ret-anadromes.blogspot.com/

Με τον όρο αυτοβιογραφία χαρακτηρίζουμε, συνήθως, ένα συνεχές αφηγηματικό κείμενο, στο οποίο ένας άνθρωπος καταγράφει ο ίδιος την ιστορία τής ζωής του ή ενός μόνο μέρους αυτής. Η αυτοβιογραφία, στις περισσότερες περιπτώσεις, γράφεται σε χρόνο αρκετά μεταγενέστερο από τα όσα εξιστορεί. Στην αυτοβιογραφία ανήκει και το Ημερολόγιο, στο οποίο βιογράφος είναι αυτός ο ίδιος ο αυτοβιογραφούμενος και αφορά στη συστηματική καταγραφή από ένα άτομο των πιο σημαντικών γεγονότων τής προσωπικής του ζωής. Κατά κανόνα δεν γράφεται για να δημοσιευτεί ή να διαβαστεί από άλλους πλην τού ίδιου τού συγγραφέα του. Γι’ αυτό και ειδικά χαρακτηριστικά αναγνώρισης τού ημερολογιακού είδους είναι ο προσωπικός- εξομολογητικός χαρακτήρας του, η κυριαρχία τού α΄ ρηματικού προσώπου, η αποσπασματικότητα και το γεγονός ότι στην καταγραφή είναι όλα ιδωμένα κάτω από την οπτική γωνία τού ατόμου που κρατά το ημερολόγιο.
Όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά τού είδους ανευρίσκουμε πλουσίως στο βιβλίο που γνώρισε πρόσφατα το φως τής δημοσιότητας με τον εντυπωσιακό και πρωτότυπο τίτλο «Νίκησε δυο φορές το θάνατο», τού συνταξ. οδοντιάτρου και λογοτέχνη κ. Μανόλη Ι. Κούνουπα, ώστε να μπορούμε να το κατατάξουμε στο είδος αυτό τής ημερολογιακής αυτοβιογραφίας.
Στο Ημερολόγιό του ο αυτοβιογραφούμενος Παντελής Σαββάκης καταγράφει βήμα προς βήμα, με έναν χαρισματικό ερασιτεχνισμό που συναρπάζει τον αναγνώστη, την καθημερινή του ζωή, την οποία διηγείται με εξαιρετική στωικότητα και απρόσμενη ωριμότητα παρά το νεαρότατο τής ηλικίας του, ήταν μόλις είκοσι χρονών! Το ημερολόγιό του καθίσταται, στη συνέχεια, μια αποκάλυψη με τη φωνή ενός νέου, που ενσωματώνει μέσα της τη φρίκη και τα δεινά τού πολέμου και αποκορυφώνεται στην έκφραση όλου τού πατριωτικού και αντιπολεμικού μένους τής ψυχής του. Θα ήταν ευχής έργο η διάσωση Ημερολογίων τού είδους αυτού, που είναι αυτή ίδια η ιστορία τού τόπου μας γραμμένη σε πρώτο χέρι, αυθεντική, γνήσια, καθαρή από ανθρώπους που έζησαν και βίωσαν «στο πετσί» τους την ανατριχίλα και την αποστροφή των γεγονότων- πβ., στο σημείο αυτό, και το γνωστό Ημερολόγιο τής Γερμανοεβραίας έφηβης Άννας Φράνκ, αυτήν την de profundis (εκ βαθέων) αποκάλυψη με τη φωνή ενός παιδιού, που ενσωματώνει τη αποτροπιασμό τού φασισμού περισσότερο από οποιοδήποτε στοιχείο τής Νυρεμβέργης (Jan Romein).
Έτσι και το «Νίκησε δυο φορές το θάνατο» αποβαίνει το εκφραστικό µέσο µιας νεωτερικής αντίληψης τού πολέµου και τής υποκειµενικής έκφρασης τής πραγµατικότητας. ∆εν πρόκειται εδώ για την ηρωική μόνο διάσταση τού πολέµου, αλλά για µια πραγµατικότητα φρικιαστική, έτσι, ακριβώς, όπως βιώνεται από τον ανθυπολοχαγό Παντελή Σαββάκη και καταγράφεται στο ηµερολόγιό του, σύμφωνα, θεωρώ, με τον τρόπο και του λοχία Κωστούλα στη «Ζωή εν Τάφω» τού Μυριβήλη.
Είναι η φρίκη τής ανθρωποσφαγής των χαρακωµάτων, οι άθλιες συνθήκες πείνας, κρύου και μαρτυρίου. Το αντιπολεµικό µήνυµα τού έργου αναδεικνύεται µέσα από την ωµότητα τής ρεαλιστικής περιγραφής που χρησιµοποιεί τη αποστροφή και τον θάνατο ως µέσον απώθησης που εξισώνει όλους τους ανθρώπους, φίλους και εχθρούς, κάτω από το βάρος τής συντριβής τής ανθρώπινης ύπαρξης.
Η αυθεντικότητα τής πρώτης ύλης, το βάρος τής προσωπικής εµπειρίας και η αντιπολεµική ιδεολογική φόρτιση προσδίδουν στη γραφή την αµεσότητα τού ρεαλισµού. Ο ήρωας άλλοτε εκθέτει πλήρη σχέδια δράσης, στρατηγικής και αντιμετώπισης τού εχθρού, άλλοτε σού μεταφέρει τον ενθουσιασμό και τη χαρά τής επιτυχούς έκβασης των επιχειρήσεων και άλλοτε την πικρή γεύση και την παγωμάρα τού θανάτου. Η εσωτερικευµένη, όμως, πραγματικότητα επιτρέπει, κάποτε, λυρικές εξάρσεις και έντονη συναισθηµατική φόρτιση. Ο ρεαλισµός τού Σαββάκη παραμένει λυρικός χωρίς να αναιρείται ούτε η αυθεντικότητα τής πραγματικής έντασης τού πολέμου, ούτε και η εσωτερικευµένη βίωσή του. Φρικιαστικές σκηνές αιχμαλωσίας- Ιταλοί να αυτομολούν και να αυτοπαραδίδονται στους Έλληνες- πείνας και απαισιοδοξίας εναλλάσσονται ξαφνικά με σκηνές δύναμης, αισιοδοξίας, βαθιάς επιθυμίας για ζωή και χαράς αναστάσιμης. Άλλωστε, µμοναδική διέξοδος από τον παραλογισμό τού πολέμου είναι η αγάπη για τη ζωή και η ερωτική έλξη για τον άνθρωπο και το φυσικό του περιβάλλον. Σκηνές αλτρουισμού και καλοκαγαθίας από εντελώς άγνωστους και, συχνά, άλλης εθνικότητας ανθρώπους (Μανταλένα, ένας φύλακας Άγγελος) καταμαρτυρούν ότι η αγάπη και η καλοσύνη έχουν διεθνή γλώσσα. Η πολύ συγκεκριμένη και πολύ τραυματική εμπειρία τού πολέμου αρχικά υποδεικνύει τη δύναµη τής φύσης, ως φυσικής ανάγκης επιβίωσης. Αργότερα, όμως, καταλήγει σε έναν οικουµενικό ανθρωπισµό, που ποτίζεται από τους ίδιους τους ανθρώπους- ήρωες τού έργου, την αξιοπρέπειά τους και την πνευματική τους ελευθερία.
Βλέπουμε, περαιτέρω, και διδασκόμαστε από το παράδειγμα τού ήρωα πως οι εξαιρετικές καταστάσεις και δυσκολίες τής ζωής καθίστανται στον άνθρωπο δύναμη, δημιουργώντας του αντιστάσεις και ικανότητα στο μυαλό να σκέφτεται γόνιμα και δημιουργικά και να επιζητεί τη βοήθεια τού Θεού, εκδαπανώντας στο έπακρον όλα τα ανεξάντλητα αποθέματα των δυνάμεων τής ψυχής του. Και καλύτερη µαρτυρία γι’ αυτό δεν µπορεί να είναι παρά αυτή η προσωπική τού ήρωα Παντελή Σαββάκη αγάπη για τη ζωή, για τον άνθρωπο, που παραµένει, άλλωστε, ο συνεκτικός ιστός τής σκέψης του και ολόκληρου τού έργου του στην εξελικτική του πορεία και μαρτυρία. Αυτό, εξάλλου, είναι που τον έκανε να νικήσει δυο φορές τον θάνατο και μετά από επανειλημμένες μεταπτώσεις σε καταστάσεις ψυχικής ανεπάρκειας και αδυναμίας ο ήρωας να επανέρχεται και πάλι με όλη τη δύναμη τής ψυχής και την αμετάθετη αποφασιστικότητά του να βγει, και πάλι, νικητής στη ζωή και τον θάνατο. «Ήμουν, σημειώνει σε κάποιο σημείο των σημειώσεών του, καλά στο ηθικό μου και παρακαλούσα το Θεό, να μη χάσω τα λογικά μου. Όλα μου φαίνονταν σαν να ζούσα ένα εφιαλτικό όνειρο. Δεν μπορούσα να καταλάβω πώς βρέθηκα σ’ αυτό το άθλιο άντρο, πώς περνούσα, πώς πέρασα όλες αυτές τις ατέλειωτες φοβερές νύχτες χωρίς να τρελαθώ, απομονωμένος από τον έξω κόσμο, χωρίς να ξέρω αν είναι ημέρα ή νύχτα, χωρίς καμιά μα καμιά επικοινωνία». Δεν άφησε η ατέρμονη αγάπη του για τη ζωή ούτε στιγμή την απογοήτευση να φωλιάσει μέσα του και να τον καταβάλει, αλλά μονίμως η ψυχή του φωτιζόταν από τη δύναμη τής θέλησης, της υπομονής και τής ελπίδας. Δεν άφησε ούτε στιγμή τη σκέψη του να θολώσει, μπροστά σε αναπάντεχα περιστατικά και εξελίξεις και ήταν το μέγεθος τού εκάστοτε αναφαινόμενου προβλήματος που κινούσε τις δυνάμεις τής ψυχής. Έχουμε ένα μοναδικό παράδειγμα θάρρους και ευψυχίας για τους νέους μας, που, για τον λόγο αυτόν, πρέπει το εν λόγω βιβλίο να φθάσει στα χέρια τους και να το διαβάσουν. Έχουν πολλά, μα πολλά να ωφεληθούν!
Ο κ. Μανόλης Κούνουπας κατάφερε στο βιβλίο του αυτό και ζωντάνεψε σε ένα σημαντικό για τα νεοελληνικά γράμματα έργο- ύμνο στη ζωή και την ειρήνη τις παραπάνω μνήμες- σημειώσεις τού Παντελή Σαββάκη από τα χαρακώματα τού Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και μιλάει με τη φωνή του- ή, καλύτερα, με τα χειρόγραφά του.
Η μετατροπή τους σε αφηγηματικό λόγο από την πένα τού κ. Μανόλη Κούνουπα έγινε κατά τον αριστοτεχνικότερο τρόπο. Ο συγγραφέας σκιαγραφεί πρόσωπα, στήνει σκηνικά δράσης και γενικά φωτίζει την αφήγησή του με ποικίλες άμεσες ή έμμεσες πληροφορίες. Ασήμαντα γεγονότα ο συγγραφέας τα παρουσιάζει συνοπτικά, με την συμπύκνωση τού χρόνου, ενώ σε αυτά που τα θεωρεί περισσότερο σημαντικά εστιάζει επιτυχώς με την παράταση τής χρονικής διάρκειας. Δεν περιορίζεται στην περιγραφή των γεγονότων, αλλά τα παρουσιάζει όλοζώντανα σαν να ξετυλίγονται μπροστά στα μάτια μας. Συμμετέχει, πράγματι, σε αυτά ενεργά βιώνοντας το πρωτότυπο κείμενο τού αυτοβιογράφου του και συμμετέχοντας σε αυτό ως πρωταγωνιστής ή ως αυτόπτης μάρτυρας. Αυτοβιογράφος- συγγραφέας μιλούν στην ίδια γλώσσα και στο κείμενο επιτυχώς επικρατεί το α΄ ρηματικό πρόσωπο τού πρωτότυπου κειμένου. Πετυχαίνει ομαλή μετάβαση από το ένα αφηγηματικό μέρος στο άλλο, προκαλεί αγωνία και αναμονή στον αναγνώστη με τεχνητές επιβραδύνσεις τής δράσης, όταν και όπου χρειάζονται, ενώ με την καλλιέπεια και κομψότητα τού λόγου τού προσφέρει γενναιόδωρα την αισθητική απόλαυση.
Ο κ. Μανόλης Κούνουπας είναι άξιος τού «δικαίου επαίνου» αλλά και τής αγάπης όλων των Ρεθεμνιωτών και γι’ αυτό το νέο πόνημά του, που αποτελεί, τώντις, περισπούδαστη και κεφαλαιώδους σημασίας μελέτη για τον τόπο μας. Στη συγγραφή του αυτήν προχώρησε, γιατί γνωρίζει πολύ καλά ότι ο άνθρωπος σε κάθε περίοδο τής ιστορικής του πορείας είναι φως και γι’ αυτό πρέπει να φωτίζει και να φωτίζεται και να διδάσκει ορθά τους μεταγενεστέρους. Για άλλη μια φορά συγχαίρουμε και θερμά ευχαριστούμε τον ακούραστο φίλο και δόκιμο συγγραφέα τής πόλης μας και τού ευχόμαστε ο Θεός να τού χαρίζει δύναμη και υγεία, για να συνεχίζει τη γόνιμη, εργώδη και δημιουργική δραστηριότητά του στον χώρο των "ρεθεμνιώτικων Γραμμάτων", στα οποία η μέχρι σήμερα συμβολή του είναι τόσο μεγάλη και ουσιαστική.

ΣΕΡΒΙΑ, ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥΣ ΔΕΣΜΟΥΣ ΦΙΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

















Εικόνες από το Ντουμπρόβνικ Κροατίας, μια υπέροχη καστρούπολη









Κάστρο Μπούτβα, Μαυροβούνιο (Μοντενέγκρο)


Κάστρο Κοτόρ, Μαυροβούνιο (Μοντενέγκρο)









         Δούναβης, Σερβία


ΣΕΡΒΙΑ, ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥΣ ΔΕΣΜΟΥΣ ΦΙΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Με αφορή ένα ταξίδι στις Δαλματικές Ακτές)
ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ http://ret-anadromes.blogspot.com/

Από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς τής Βαλκανικής είναι και οι Δαλματικές Ακτές με τα χιλιάδες νησάκια τους, στην ανατολική Αδριατική, όπου η σημερινή Κροατία. Η μορφολογία των Δαλματικών ακτών είναι τέτοια που έχει επιτρέψει τον σχηματισμό αναρίθμητων κολπίσκων, νησιών και ισθμών. Για όλα αυτά, η περιοχή είναι πολύ ελκυστική για θαλάσσιο τουρισμό, γι’ αυτό διαθέτει και ικανό αριθμό από μαρίνες. Οι τουρίστες γνωρίζουν, περαιτέρω, την Κροατία και από τις ιστορικές πόλεις Ντουμπρόβνικ, που δίκαια θεωρείται το Διαμάντι της Αδριατικής, Σπλιτ και Ζαντάρ, ενώ διαθέτει και έξι μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς και οκτώ εθνικά πάρκα, που μαρτυρούν την τεράστια πολιτιστική και φυσική κληρονομιά της. Ο πολιτιστικός πλούτος της Κροατίας προέρχεται από την ενίοτε ταραχώδη ιστορία της, ως μέρους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αρχικά, και, στη συνέχεια, ως μεθοριακής περιοχής στα σύνορα μεταξύ της Αυστροουγγρικής και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Το εκδρομικό πρόγραμμά μας- σε μια πρόσφατη εξόρμησή μας στις Δαλματικές Ακτές- προέβλεπε επισκέψεις και σε άλλες ελκυστικές νεότευκτες χώρες τής πρώην Γιουγκοσλαβίας, το Μαυροβούνιο (Μοντενέγκρο), τη Βοσνία, τη Σλαβονία και τη Σερβία. Όλες με αξιοθέατα από πολλές απόψεις μέρη. Όμως, από όλα αυτά τα ενδιαφέροντα που περιηγηθήκαμε, στο σημείωμά μου αυτό, λόγω έλλειψης χώρου, θα σταθώ αποκλειστικά και μόνο στη φίλη χώρα, Σερβία, γιατί ειδικοί ιστορικοί λόγοι το επιβάλλουν αυτό. Είναι γνωστοί οι παραδοσιακοί δεσμοί φιλίας ανάμεσα Ελλάδας και Σερβίας, λόγος, μάλιστα, για τον οποίο η Ελλάδα παραμένει ο δημοφιλέστερος προορισμός των Σέρβων τουριστών. "Μόνο στην Ελλάδα, λένε, αισθάνονται σαν να βρίσκονται στη πατρίδα τους".
Πρωτεύουσα της Σερβίας είναι το Βελιγράδι (που στα σέρβικα σημαίνει «λευκή πόλη»). Εδώ βρίσκεται ο Ιερός Ναός του Αγίου Σάββα, ο μεγαλύτερος εν ενεργεία- όπως λένε- ορθόδοξος ναός τού κόσμου και ένας από τους μεγαλύτερους του χριστιανικού κόσμου, αλλά εδώ και ο πύργος- φυλακή, όπου φυλακίστηκε και εκτελέστηκε ο δικός μας Ρήγας Φερραίος. Στο Βελιγράδι, επίσης, μπορείς να δεις και τα βομβαρδισμένα κτίρια τού πρόσφατου εμφυλίου πολέμου, ενώ στη Σερβία ανήκει και η Νις, η πόλη όπου γεννήθηκε ο Μέγας Κωνσταντίνος.
Σχετικά με το πρώτο θέμα, αυτό του ιερού Ναού του Αγίου Σάββα, Οι Σέρβοι, που είναι ορθόδοξοι με το Παλαιό Ημερολόγιο, διακατέχονται από βαθύ θρησκευτικό αίσθημα και ίσως είναι και αυτή η λαίλαπα τού αθεϊσμού που έζησαν τα τελευταία χρόνια, που τους ώθησε στην απόφασή τους να ολοκληρώσουν τον έν λόγω ναό με μια δόση, θεωρώ, υπερβολής και εξεζητημένου μεγαλείου, που κτίζεται επί έναν αιώνα και πλέον και συνεχίζεται- χωρίς να έχει τελειώσει- ακόμα η ανοικοδόμησή του.

                                                     Ο ναός του αγίου Σάββα στο Βελιγράδι

Η Σερβική Αυτοκέφαλη Εκκλησία ιδρύθηκε το 1219 και ο Άγιος Σάββας, κατά κόσμον Ράστκο Νεμάνιτς, ανακηρύχθηκε πρώτος αρχιεπίσκοπος Σερβίας την ίδια χρονιά. Δύο χρόνια νωρίτερα είχε στεφθεί βασιλιάς της Σερβίας ο μεγαλύτερος αδελφός του Στέφανος ο πρωτόστεπτος. Ο Άγιος Σάββας πέθανε το 1236, στη διάρκεια μιας επίσκεψής του στη Βουλγαρία. Το σώμα του ενταφιάστηκε αρχικά στην τότε βουλγαρική πρωτεύουσα Τύρνοβο. Ένα χρόνο αργότερα τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στο μοναστήρι Mileseva της νότιας Σερβίας.Το 1597 οι Οθωμανοί έκαψαν δημοσία το σκήνωμά του, στην πλατεία Vracar του Βελιγραδίου, εκδικούμενοι κάποιαν εξέγερση της εποχής.Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία δρομολόγησε το πρώτον, στο σημείο της αποτέφρωσης, προετοιμασίες για το χτίσιμο του καθεδρικού αυτού ναού το έτος 1894, αλλά η κατασκευή ξεκίνησε σαράντα χρόνια αργότερα, το έτος 1935. Οι εργασίες διακόπηκαν στις 6 Απριλίου 1941, όταν άρχισε η επίθεση της Ναζιστικής Γερμανίας, και ξανάρχισαν το 1985, αφού η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία πήρε άδεια από το Κομμουνιστικό καθεστώς, ενώ τα τραγικά γεγονότα τής διάλυσης τής Γιουγκοσλαβίας, τού εμφυλίου πολέμου και τού βομβαρδισμού της Σερβίας από το ΝΑΤΟ, προκάλεσαν και πάλι την παύση των εργασιών μέχρι το έτος 2000.
Όσον αφορά στο δεύτερο θέμα που μας απασχολεί, από τη βόρεια και ανατολική άκρη του κάστρου Καλέμεγκνταν του Βελιγραδίου μπορεί κάποιος να δει από μακριά, αλλά και να ξεκινήσει να περπατάει για να το επισκεφθεί, ένα μνημείο του αγώνα εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια, στα τέλη του 18ου αιώνα. Είναι ο πύργος-φυλακή όπου φυλακίστηκε ο Έλληνας επαναστάτης Ρήγας Φεραίος, γνωστός για την προώθηση της ιδέας ενός παμβαλκανικού απελευθερωτικού αγώνα. Μαρτύρησε και θανατώθηκε το 1798, ως ένας από τους πρώτους «ταραξίες» υπέρ της ανεξαρτησίας των βαλκανικών λαών.


Ο πύργος- φυλακή του Ρήγα Φερραίου παρά τον Δούναβη, 

από το κάστρο Καλέμεγκνταν του Βελιγραδίου

Στην Τεργέστη, ευρισκόμενος ο Ρήγας, μαζί με τον αφοσιωμένο φίλο του Χριστόφορο Περραιβό, καταδόθηκε από τον Δημήτριο Οικονόμου στην αυστριακή αστυνομία και συνελήφθη 1η Δεκεμβρίου 1797 μαζί με τον Περραιβό. Οδηγήθηκε στη Βιέννη, όπου ανακρίθηκε μαζί με τους υπόλοιπους συντρόφους του. Κατάληξη των ανακρίσεων ήταν να οδηγηθεί με συνοδεία των αυστριακών αρχών και να παραδοθεί, στις 10 Μαΐου, στους Τούρκους του Βελιγραδίου. Οι Τούρκοι φυλάκισαν τον Ρήγα στον πύργο Νεμπόισα, παραποτάμιο φρούριο του. Εκεί, ύστερα από συνεχή βασανιστήρια, στις 24 Ιουνίου του , τον στραγγάλισαν και έριξαν το πτώμα του στον Δούναβη ποταμό.
Στην «Ελληνική Νομαρχία», του Ανωνύμου Έλληνος, σημειώνεται χαρακτηριστικά για τον Ρήγα: «...Μόνον το όνομα της ελευθερίας φθάνει, διά να δειλιάση τας ανάνδρους καρδίας όλων των μιαρών τυράννων της γης. Ε! πόσον ήθελε το αποδείξει εμπράκτως ο αείμνηστος Έλλην, ο Ήρως ο μέγας, λέγω, και θαυμαστός Ρήγας, αν μία ανέλπιστος προδοσία δεν ήθελε τον θανατώσει. Αυτός ο αξιάγαστος ανήρ ήτον εστολισμένος από την φύσιν με όλας τας χάριτας των μεγάλων υποκειμένων, ευφυής, αγχίνους και άοκνος, ωραίος τω σώματι και ωραιότερος τω πνεύματι, δίκαιος και εξακολούθως, αληθής φιλέλλην και φιλόπατρις». Ο Πύργος- φυλακή τού Ρήγα έχει κηρυχθεί ιστορικό μνημείο και έχει επισκευαστεί. Χτίστηκε περίπου το 1460 και είναι ένα από τα πιο σημαντικά αμυντικά κτίσματα του οχυρού συγκροτήματος του κάστρου της μεσαιωνικής πόλης του Βελιγραδίου. Η ονομασία του (Νεμπόισα σημαίνει ατρόμητος) και οφείλεται στην καίρια θέση του εκτός των βασικού αμυντικού τείχους του κάστρου του Βελιγραδίου.
Τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του μοιάζουν με αντίστοιχα άλλων πύργων του 15ου και 16ου αιώνα που υπάρχουν στα Βαλκάνια, όπως ο Λευκός Πύργος, το Τριγώνιο της Θεσσαλονίκης και το Γεντί Κουλέ. Μετά την κατάκτηση από τους Οθωμανούς, ο Πύργος χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή.
Στο εσωτερικό του Πύργου διαμορφώθηκε μουσείο τεσσάρων επιπέδων, με μόνιμη έκθεση, αφιερωμένο στην προσωπικότητα, την εποχή, το έργο και την επιρροή του Ρήγα Φεραίου. Ο χώρος της εισόδου του ιστορικού Πύργου είναι αφιερωμένος στην ιστορία του μνημείου σε σχέση με την πόλη τού Βελιγραδίου, ενώ ο χώρος του ισογείου «αφηγείται» τη μετεξέλιξη του Πύργου από οχυρωματικό έργο σε τόπο φυλάκισης και μαρτυρίου. Στον πρώτο όροφο του Πύργου παρουσιάζονται -με τη βοήθεια πολυμέσων- η ζωή, οι ιδέες και το έργο του Ρήγα Βελεστινλή, ενώ ο δεύτερος όροφος είναι αφιερωμένος στον απελευθερωτικό αγώνα των Σέρβων, στις συνθήκες και στους ανθρώπους που πρωτοστάτησαν σ’ αυτόν κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα.
Τέλος, στο τελευταίο επίπεδο γίνεται μια παρουσίαση της ιστορίας του Βελιγραδίου και της μεταμόρφωσής του από την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Συνοπτικά η έκθεση για τον Ρήγα αποτελείται από τα εξής εκθέματα: Με βίντεο-προβολή, γίνεται εισαγωγή στο θέμα «Ρήγας Βελεστινλής» και ταυτόχρονα σύνδεση με το μνημείο και την ιστορία τού, που παρουσιάζεται στο ισόγειο, το Βελιγράδι και το άγαλμα τού Ρήγα σε κεντρικό δρόμο τής πόλης που φέρει το όνομά του. Σε διζωνικό χρονολόγιο θα παρουσιάζεται η ζωή του Ρήγα και τα κύρια ιστορικά γεγονότα σε ευρωπαϊκό επίπεδο (1669-1821), ενώ σε τρεις διαδραστικούς πληροφοριακούς σταθμούς θα εμφανίζονται οι θεματικές «Ρήγας. Από το Βελεστίνο στη Βλαχιά», «Το Όραμα του Ρήγα» και «Πνευματική κληρονομιά του Ρήγα». Επίσης, θα γίνεται βιντεοπροβολή της «Χάρτας του Ρήγα», καθώς και άλλων πληροφοριών σχετικά με το όραμά του, ενώ σε «ολογραμμική»- τρισδιάστατη απεικόνιση θα εμφανίζεται η μορφή του. Τέλος, σε ηχητικό έκθεμα θα απαγγέλλεται ο «Θούριος» στις διάφορες βαλκανικές γλώσσες. Ειδική ιστοσελίδα στα σερβικά, τα αγγλικά και τα ελληνικά θα πληροφορεί κάθε ενδιαφερόμενο για το έργο, την ιστορία και τη σημερινή λειτουργία του Πύργου, ενώ πληροφοριακό έντυπο θα προσφέρει συνοπτικές αλλά χρήσιμες πληροφορίες και στις τρεις γλώσσες.

                                           Ο ανδριάντας του Ρήγα σε κεντρικό δρόμο τού Βελιγραδίου 

Έξω από το κάστρο και το πάρκο του Καλέμεγκνταν, 100 μ.. περίπου. αριστερά από την κεντρική είσοδο, βρίσκεται το προαναφερθέν άγαλμα και η οδός Ρήγα Φεραίου προς τιμήν του μεγάλου Έλληνα αγωνιστή και εκπροσώπου των νέων τάσεων για τα Βαλκάνια, την εποχή του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης.
Τελευταίο θέμα που θέσαμε, η πόλη Νις είναι ίσως η πιο παλιά από ιστορική άποψη πόλη της Νότιας Σερβίας. Είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της χώρας με πληθυσμό 305.518 (απογραφή του 2002), στις όχθες του ποταμού Νισάβα. Ο Έλληνας Γεωγράφος Κλαύδιος Πτολεμαίος την ονομάζει Ναϊσσό, ενώ είναι γνωστή και ως Νίσσα. Ο Ιουστινιανός την είχε ονομάσει Ναϊσσόπολη. Εδώ το 269 μ.Χ. ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κλαύδιος Β' νίκησε τους Γότθους και εδώ το 274 μ.Χ. γεννήθηκε ο Μέγας Κωνσταντίνος, ο ιδρυτής της Κωνσταντινουπόλεως και της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

ΠΑΙΧΝΙΔΙΣΜΑΤΑ ΦΩΤOΣ

ΦΡΕΝΤ ΦΗΤΑΜ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΣΜΑΤΑ ΦΩΤOΣ



(10- 21 Αυγούστου, Έκθεση ζωγραφικής στο Σπίτι τού Πολιτισμού)

 

 

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ


     Από τις 10 ως τις 21 Αυγούστου θα λειτουργεί στο «Σπίτι τού Πολιτισμού» τής πόλης μας έκθεση ζωγραφικής τού Φρέντ Φήταμ με θέμα: «Τοπία στο φως». Την επισκεφθήκαμε και εμείς την ημέρα των εγκαινίων. Η τέχνη τού Φρέντ πραγματικά μάς εξέπληξε, μας άγγιξε από την πρώτη, κιόλας, στιγμή, για την όλως ιδεαλιστική πορεία της και τις βαθιές καταβολές της, που αποτυπώνονται πάνω στην κάθε πτυχή των έργων του. ο ήλιος, το φεγγάρι, το φως των εναγώνιων αναζητήσεών του, σε μια, τώντις, σπάνια σε πλούτο φωτός χρωματική κλίμακα και λάμψη δονούν και, συχνά, δίνουν το βασικό τους περίγραμμα στις κεντρικές επιφάνειες της ζωγραφικής του. Ο Φρέντ στη ζωγραφική φαίνεται να δοκιμάζει τα πάντα. πειραματίζεται, αναζητά δημιουργικά και προτείνει όλο και κάτι καινούριο, κάτι σπουδαίο, έξοχα εντυπωσιακό. Μελετά τις διαστάσεις, τις αναλογίες, τα χρώματα, τους όγκους, δείχνοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην ακριβή θέση των πραγμάτων που ζωγραφίζει κάθε φορά. Τίποτε δεν είναι τυχαίο στις ακουαρέλες και τις ελαιογραφίες του. Αυτό, όμως, που, σε κάθε του έργο φαίνεται να ενδιαφέρει ιδιαίτερα τον καλλιτέχνη είναι το φως, το οποίο εξόχως αξιοποιεί και προάγει με τους καλύτερους δυνατούς τρόπους, βάζοντάς το σε δυναμική τροχιά και αναμέτρηση μαζί του. Πειραματίζεται και «παίζει» με αυτό και «παιγνιδίσματα φωτός» αποκαλεί τις δημιουργίες του. Χρησιμοποιεί προς τούτο όλες τις αρμονίες και τονικότητες, που εντείνονται με τις συχνά έντονες αντιθέσεις φωτός και σκιάς, ώστε, σε τελική ανάλυση, οι πίνακες του Φρέντ να αποπνέουν φως και μόνον φως, φως που ποικίλει ανάλογα με την εποχή, τον καιρό και την ώρα, τη συννεφιά ή το θέμα τού έργου. Είναι φορές που καταφεύγει σε παράξενους φωτισμούς, δραματικές καιρικές συνθήκες με έντονες αντιθέσεις φωτός και σκιάς, στοιχεία που δείχνουν να τον εκφράζουν ιδιαίτερα, γιατί πρώτα- πρώτα εκφράζουν και χαρακτηρίζουν αυτήν την ίδια τη ζωή. Συχνά, βλέποντας τους πίνακες τού Φρέντ διερωτιέσαι και ψάχνεις να ανακαλύψεις την «πηγή» από την οποία πηγάζει όλο αυτό το φως που τόσο σπάταλα τους πλημμυρίζει. Και διαπιστώνεις ξαφνικά ότι μια απλή φωτεινή γραμμή μπορεί να είναι η αιτία και η πηγή τής διάχυσης σε ολόκληρο τον πίνακα του φωτός. Άλλες φορές νιώθεις από τους πίνακες τού Φήταμ να αναπηδά ένα φως εξαΰλωσης, που φωτίζει το όλον έργο, προσδίνοντάς του «αληθινή και ουσιαστική ύπαρξή». Ο πίνακας αντανακλά φως, γίνεται ολόκληρος φως, που μεταγγίζεται γενναιόδωρα στην ψυχή τού θεατή του. Το έργο τού Φρέντ, σε τελική ανάλυση, φανερώνει την ατέρμονη αγωνία και αναζήτηση του καλλιτέχνη- συχνά έντονα φιλοσοφική- να ανακαλύψει και μοιραστεί με τον θεατή των έργων του τη μεταμορφωτική δύναμη τού φωτός, που κάνει τα αντικείμενα και τη φύση γύρω τους να φαίνονται με διαύγεια και καθαρότητα στο φως τού μεσημεριού, ενώ στο φως τού δειλινού αποπνέουν μιαν ήρεμη και βαθιά στοχαστική γλυκύτητα. Αυτό είναι που χαρακτηρίζει και την ιδιαίτερη κλίση και φύση τού καλλιτέχνη, ως ατόμου ιδιαίτερα λεπτού και ευαίσθητου, που λατρεύει τη φύση και μάλιστα το ελληνικό τοπίο, που το αποδίδει με χρώματα κατ’ εξοχήν ελληνικά σε όλο το εύρος της πλούσιας βιοποικιλότητάς του. Συγχαίρουμε τον φίλο Φρέντ μέσα από τη καρδιά μας και του ευχόμαστε καλή συνέχεια στις γόνιμες και δημιουργικές αυτές αναζητήσεις του στη ζωγραφική, που γίνονται όλες ανοίγματα φωτός, που αφήνουν μέσα τους να περάσει και να διαχυθεί πλούσιο το φως των εναγώνιων αναζητήσεών του, σε μια, τώντις, σπάνια σε πλούτο χρωματική κλίμακα και λάμψη, που μεταγγίζεται και δίνει σε όλους μας δυναμικές διεξόδους στη μεγαλειώδη ομορφιά της ψυχής και τής φύσης, που τόσο εναγώνια και ο ίδιος φαίνεται να αναζητεί.