«ΔΡΑΞΑΣΘΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ…»

ΓΙΑΝΝΗ Γ. ΧΡΗΣΤΑΚΗ
«ΔΡΑΞΑΣΘΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ…»
[Έκδοση «Γραφικές Τέχνες Καββαδία», Ηράκλειο 2011, σχ. 8ο (21Χ15), σσ. 79]

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://www.ret-anadromes.blogspot.com/

Τις μέρες αυτές γνώρισε το φως τής δημοσιότητας ένα νέο βιβλίο με τον παραπάνω λακωνικό τίτλο: «Δράξασθαι Παιδείας…». Συγγραφέας του ο επίτ. Σχολικός Σύμβουλος κ. Γιάννης Γ. Χρηστάκης. Διαβάζοντάς το συνεχώς μονολογούσα: ναι! το βιβλίο αυτό γράφτηκε πάνω στην ώρα τού!! Ναι! Αυτό είναι το βιβλίο των «αγανακτισμένων πολιτών» τής Χώρας μας- όπως, εξάλλου, το χαρακτηρίζει και αυτός ο ίδιος ο συγγραφέας του- που αντιλαμβανόμενοι την κατάσταση στην οποία έχουμε περιέλθει τον τελευταίο καιρό άρχισαν να αντιδρούν σωστά. με ήρεμο, αξιοπρεπή και δημοκρατικό τρόπο. Είναι το βιβλίο των απογοητευμένων και αδικημένων νέων μας, που κατά χιλιάδες αποχωρούν κάθε χρόνο στο εξωτερικό αναζητώντας μιαν αξιοπρεπή επαγγελματική αποκατάσταση, αυξάνοντας και επιτείνοντας, με τον τρόπο αυτόν, το ήδη μέγα και επαχθές δημογραφικό πρόβλημα τής Χώρας. Είναι το βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν, πρωτίστως, όλοι οι πολιτικοί, αλλά και κάθε Έλληνας πολίτης.
Ο κ. Χρηστάκης- γνωστός και στην πόλη μας από το πλήθος των μελετών και των δεκάδων βιβλίων του, άνθρωπος με γνώση, ήθος και ορθή αντίληψη τής προοδευτικότητας, ώστε, αυτή η τελευταία, να μην καταντά οπισθοδρομικότητα, μελετά τη σύγχρονη κοινωνική τής Χώρας πραγματικότητα, στη αργή μα σταθερή διολίσθησή της σε έναν δρόμο δύσκολο, κατηφορικό, που, απ’ ό,τι φαίνεται, μας οδηγεί σε σοβαρές και ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Ο συγγραφέας, μέσα από το εν λόγω βιβλίο του, αφήνει κραυγή αγωνίας ενός ανθρώπου που δεν μπορεί να μένει ασυγκίνητος με ό,τι βλέπει γύρω του να συμβαίνει, για τη πολύπλευρη και πολύμορφη κρίση και κυρίως για την κρίση των αξιών που «χτυπά» όλους τους τομείς και όλο το φάσμα τής σύγχρονης συλλογικής και κοινωνικής μας ζωής. παρανομία, καταπάτηση ηθικών αξιών, αρχών και κανόνων, ψεύδος, αναλγησία, υποκρισία, εκμετάλλευση τού ανθρώπου από τον συνάνθρωπο, ανηθικότητα, βρωμιά, απάτη, ατιμία. Με κάθε τρόπο και μέσο επιζητείται από τους πολλούς ο εύκολος πλουτισμός, χωρίς κόπο, αγώνα και προσπάθεια. Χάθηκαν οι αξίες. η δικαιοσύνη, η ειλικρίνεια, η εντιμότητα, η χριστιανική αγάπη, οι όμορφες κοινωνικές αρετές.
Προς ανάσχεση τής θλιβερής αυτής κατάστασης ο συγγραφέας με την παρουσιαζόμενη μελέτη του επιχειρεί να δώσει λύσεις και απαντήσεις με μοναδικό κριτήριο και οδηγό την πείρα και τη λογική τού απλού ανθρώπου που ξέρει να στοχάζεται ελεύθερα και άρα καλά [«στοχάζεται καλά όποιος στοχάζεται ελεύθερα» (Ρήγας Φεραίος)].
Τη λύση τού προβλήματος ο συγγραφέας εντοπίζει στην Παιδεία και μόνο στην Παιδεία που σήμερα, δυστυχώς, δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες απαιτήσεις. Υπεύθυνος γι’ αυτήν την κατάσταση και για την εν γένει εκπαιδευτική πολιτική που ακολουθείται είναι, φυσικά, αποκλειστικά το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Αυτό καθορίζει τον σκοπό, τα μέσα, τα προγράμματα τής εκπαίδευσης κι αυτό ετοιμάζει και καταρτίζει επαγγελματικά το εκπαιδευτικό προσωπικό, που θα αναλάβει την υλοποίηση των στόχων του. Χρειαζόμαστε σωστούς δασκάλους, για να αλλάξουμε τον κόσμο μας γύρω και την αθλιότητά μας.
Ο κ. Χρηστάκης στο βιβλίο του μελετά την ελληνική εκπαίδευση διαχρονικά, από την ελληνική αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Έτσι, η μελέτη του καθίσταται ταυτόχρονα ένα άριστο ιστορικό εγχειρίδιο, στο οποίο δίνεται έμφαση, αρχικά, στις ιδεαλιστικές αρχές τής αρχαίας ελληνικής παιδείας και, στη συνέχεια, και της χριστιανικής, που επέφερε τη μεγάλη «αλλαγή» στο παγκόσμιο ιστορικό «γίγνεσθαι», εξυψώνοντας τον άνθρωπο σε πρωταρχική, σε κύρια αξία. Παρακολουθεί στη συνέχεια, την παιδεία κατά τα χρόνια τής Τουρκοκρατίας και φθάνει στη σύγχρονη εποχή, όπου εκθέτει με οξύ κριτικό πνεύμα όλες τις σύγχρονες (μεταπολεμικές) μεταρρυθμίσεις, που και ο ίδιος, ως Σχολικός Σύμβουλος, τις έζησε στην πράξη και από κοντά.
Με βρίσκουν απόλυτα σύμφωνο όλες οι τεκμηριωμένες απόψεις που ο συγγραφέας καταθέτει για το σύγχρονο γλωσσικό ζήτημα (οι νέοι σήμερα αδυνατούν να μελετήσουν τα αριστουργήματα τού Παπαδιαμάντη), για την εισαγωγή των Ξένων Γλωσσών από την Α΄ Δημοτικού (πριν ακόμα εδραιωθεί στα παιδιά η μητρική γλώσσα), για την ελαστικότητα τής βαθμολόγησης και τη χαλάρωση τής πειθαρχίας των μαθητών, για την αλόγιστη χρήση των Η/Υ στην εκπαίδευση, για τα σχολικά εγχειρίδια που βρίθουν σφαλμάτων και ανακριβειών, για την κατάργηση τής επετηρίδας που έχει καταστεί ένα διαρκές «έγκλημα» για τους εκπαιδευτικούς.
Πέραν των παραπάνω, που αφορούν αποκλειστικά στην εκπαίδευση, ο συγγραφέας παρακολουθεί, περαιτέρω, με λύσεις που με βρίσκουν, επίσης, απόλυτα σύμφωνο και τις ανεξέλεγκτες καταστάσεις στις οποίες έχει διολισθήσει η σημερινή ελληνική και κοινωνική πραγματικότητα με τα μόνιμα φαινόμενα κοινωνικής βίας, παράνομου και εύκολου πλουτισμού, τρομοκρατίας, ναρκομανίας, ανθρώπινης και κοινωνικής αδιαφορίας και αναλγησίας, αδιαφάνειας και χρηματισμού, ανάξιας κατάληψης θέσεων (ρουσφετιού) και νομικής κατοχύρωσης αντικοινωνικών προνομίων. Όλες αυτές οι γκρίζες κοινωνικές καταστάσεις διαμορφώνουν «τα κακώς έχοντα» τής ελληνικής κοινωνικής πραγματικότητας, που οδήγησαν στη σημερινή εξαθλίωση των πάντων και στο νεοφανές φαινόμενο των «αγανακτισμένων πολιτών», που και βεβαίως δίκαια πρέπει να εκφράσουν την αγανάκτησή τους- χωρίς όμως και να εξωθούν στα άκρα χειροτερεύοντας τα ήδη κακώς κείμενα τής ελληνικής κοινωνικής πραγματικότητας- μήπως και οι υπεύθυνοι, κυρίως πολιτικοί, ξυπνήσουν και αναλάβουν την κατάσταση τής Χώρας με χέρια σωστά, καθαρά και υπεύθυνα.
Οι θέσεις και οι προτάσεις τού κ. Χρηστάκη, σε όλα τα παραπάνω ζητήματα, είναι εξαιρετικά σοβαρές και υπεύθυνες, αφού στην πλειονότητά τους πατάνε στα στερεά και βέβαια ερείσματα τής αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας και των ευαγγελικών διδαγμάτων- όπως αυτά τα τελευταία βγαίνουν ανόθευτα και καθάρια μέσα από τον ευαγγελικό λόγο- που μόνα αυτά παρέχουν ελπίδα και οράματα στον άνθρωπο διδάσκοντάς τον την αγάπη προς τον πλησίον, την αλληλεγγύη, τη συγχώρηση, τη φιλανθρωπία και χαρίζοντάς του ελπίδα και τα εχέγγυα για ένα νέο τρόπο ζωής.
Πρότασή μου και παράκλησή μου μαζί στον καλό φίλο και συγγραφέα τού παρόντος πονήματος κ. Γ. Χρηστάκη, να προωθήσει το βιβλίο του αυτό σε όλους τους πολιτικούς τής Χώρας μας (και στους Τριακοσίους). Ευχής έργο αν βρισκόταν για τον σκοπό αυτόν ένας χορηγός, που θα αναλάμβανε το κόστος δαπάνης. Ένα τέτοιο βιβλίο το χρειάζονται σήμερα περισσότερο παρά ποτέ άλλοτε. Θα πράξει, όποιος το κάνει αυτό, έργο εθνικά σωτήριο!

H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ TOY ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΚΟΥΜΠΕ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΑΙ Ο ΝΕΟΤΕΡΟΣ ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ ΝΕΣΤΩΡ Ι . ΒΑΣΣΑΛΟΣ Ο ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΗΣ

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ
ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ
ΚΟΥΜΠΕ ΡΕΘΥΜΝΟΥ
ΚΑΙ Ο ΝΕΟΤΕΡΟΣ ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ
ΝΕΣΤΩΡ Ι . ΒΑΣΣΑΛΟΣ
Ο ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΗΣ

[Εκδόσεις «Γραφοτεχνική», Ρέθυμνο 2011, σχ. 4ο (29Χ16,5), σσ. 242]

Με τη μελέτη μας αυτή, για πρώτη φορά, αποδεικνύουμε ότι στη σημερινή Ι. Μονή τού Σωτήρος Χριστού, Κουμπέ, επί Ενετοκρατίας υπήρχε- παράλληλα με αυτήν τού Σωτήρα Χριστού- και η λατρεία τού αγίου Ιωάννου τού Ερημίτου, του Γουβερνέτου Χανίων. Αυτό βεβαιώνεται τόσο από τα διάφορα σχεδιογραφήματα της Ενετοκρατίας όσο και από την ύπαρξη, την ίδια εποχή, στην περιοχή τής Μονής τής παράκτιας Σκοπιάς του Αγίου Ιωάννου τού Ερημίτου (San Giovanni Eremita), που το όνομά της έλαβε, όπως και το όμορο σε αυτήν ακρωτήριο (όπου βρίσκεται σήμερα το στρατόπεδο) San Zuanne (ή Punta di S. Giovanni) από την εν λόγω Μονή, που επί Ενετοκρατίας ήταν ευρύτερα γνωστή ως μονή Αγίου Ιωάννου (του Ερημίτου).

Μελετούμε, περαιτέρω, τους οικιστές τής μονής στα χρόνια τής Ενετοκρατίας (απογραφή 1637), που- όπως και τα περισσότερα τον καιρό εκείνο μοναστήρια- ήταν ιδιωτική και βρισκόταν κάτω από το ιδιοκτησιακό καθεστώς των υιών τού ποτέ (= μακαρίτη) Κωνσταντίνου Βεβέλη, στους οποίους είχε περιέλθει από δωρεά τού Γεωργιλά Κλαροτζάνε στον ποτέ Λουκά Βεβέλη, πατέρα τού Κωνσταντίνου Βεβέλη.

Τέλος, παρακολουθούμε τη νεότερη τής Μονής Ιστορία από την επανίδρυσή της, από τον νεότερο ιδρυτή της Νέστορα Βασσάλο, μέχρι σήμερα και την εν γένει κοινωνική, πολιτιστική και πνευματική προσφορά της στον τόπο.

Είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς που αξιωθήκαμε να εκπληρώσουμε το χρέος μας προς την ιερή μορφή τού θρυλικού Γέροντος Νέστορος Βασσάλου, παρουσιάζοντας την πρώτη αυτήν αυτοτελή βιογραφική ανάδειξη τής προσωπικότητάς του, του έργου και της προσφοράς του προς την πόλη μας και τον πνευματικό πολιτισμό της.

Είναι τα έτη, κυρίως, από το 1915 μέχρι το 1957, που σημαδεύτηκαν από την παρουσία του, που, κατά κοινή ομολογία και μαρτυρία, αποτέλεσαν καθοριστικό παράγοντα και ορόσημο πνευματικότητας για την πόλη μας. Ο όλος βίος του, η αγία πολιτεία του, η φιλανθρωπία του, η αγάπη του προς τον άνθρωπο και η σημαντική προσφορά του στον πολιτισμό αυτού τού τόπου, με την πολύχρονη διδασκαλία τής ζωγραφικής τέχνης και αγιογραφίας στους νέους, σε μιαν εποχή ιδιαίτερα μίζερη και εξαθλιωμένη, τον έκαναν να αγαπηθεί ιδιαίτερα από τους Ρεθεμνιώτες, που προσέτρεχαν όλοι τους αθρόοι, νέοι και γέροι, στο μοναστήρι του, την κυψέλη αυτήν της χάριτος. Όλα αυτά και, περαιτέρω, η κατά τρόπον θαυμαστό ανεύρεση και επαναλειτουργία από τον ίδιο μιας παντελώς, μέχρι τότε, άγνωστης ορθόδοξης μονής τής Ενετοκρατίας, που αγαπήθηκε ιδιαίτερα και συνεχίζει μέχρι σήμερα να αγαπάται και να προσφέρει πολλαπλώς στο πνευματικό στερέωμα τού Ρεθύμνου, θα μπορούσαν, ασφαλώς, να αναδείξουν τον Νέστορα σε πολιτιστικό παράγοντα του τόπου και να τον προβάλλουν ως λαμπρό παράδειγμα προς μίμησιν από τους μεταγενεστέρους.

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ- ΚΥΠΡΙΑΔΟΥ

πρωτ. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ. ΚΑΒΡΟΥΛΑΚΗ

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ- ΚΥΠΡΙΑΔΟΥ

                          (Η Κ Α Ρ Τ Ε Ρ Ο Υ Σ Α)

[Εκδόσεις «Σαΐτης», Αθήνα 2011, σχ. 8ο (21Χ15), σσ. 144]

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://www.ret-anadromes.blogspot.com

Το βιβλίο που παρουσιάζουμε με το σημείωμά μας αυτό καίτοι αναφέρεται σε έναν άγνωστο για το Ρέθυμνο ναό τής Αθήνας, όμως, κάπου, σχετίζεται, θεωρώ, και με την πόλη μας και περικλείνει, γενικότερα, σπουδαίο ενδιαφέρον. Πρόκειται για το βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα με τον τίτλο: «Ο ιερός ναός Κοιμήσεως τής Θεοτόκου- Κυπριάδου (Η Καρτερούσα)», του πρωτ. π. Εμμανουήλ Δ. Καβρουλάκη.
Και πρώτα- πρώτα ο π. Εμμανουήλ Καβρουλάκης, από τους Αρμένους Χανίων καταγόμενος, είναι πολύ γνωστός και στην πόλη μας, το Ρέθυμνο, από την πολύχρονη διακονία του τόσο στη Μικρή Παναγία, όσο και στο Μοναστηράκι Αμαρίου, την «πρώτη του αγάπη», όπως, συχνά, το αποκαλεί με τους φίλους του, γιατί «δεύτερη» θα καθίστατο, με τον καιρό, η «Παναγία η Καρτερούσα», στην Αθήνα, αυτό το προσωπικό μεγάλο δημιούργημά του. Από αυτόν τον τελευταίο ναό τής Μικρής Παναγίας Ρεθύμνου μετέβη, τον Φεβρουάριο τού 1977, στην ως άνω ενορία τής Κοιμήσεως τής Θεοτόκου- Κυπριάδου, και, έκτοτε, έθεσε μοναδικό σκοπό τής ζωής του την ανέγερση τού παραπάνω περικαλλούς ι. ναού. Και ο π. Εμμανουήλ τα κατάφερε με τη βοήθεια τού Θεού και των πολλών και λαμπρών συνεργατών του εν μέσω απείρων μόχθων, κόπων, απογοητεύσεων, προπηλακισμών αλλά και πολλών και ωραίων αγώνων, διοργανώνοντας ποικίλες εξορμήσεις, εκδηλώσεις και ερανικές επιτροπές προς ανεύρεση των απαιτούμενων χρημάτων. Και όλα αυτά έγιναν με αγάπη και πάντοτε «εν καρτερία», γι’ αυτό και «Καρτερούσα» επονόμασαν την Παναγία, που τόσα χρόνια (από το 1923) «καρτερούσε» υπομονετικά την ίδρυσή της, από τότε που ο μακαρίτης Επαμεινώνδας Κυπριάδης, γεωπόνος- μηχανικός, είχε δωρίσει τον συγκεκριμένο χώρο για την ανέγερση ι. ναού. Και λέγεται, έκτοτε, η περιοχή τού ναού «Κυπριάδου», από τον άνθρωπο αυτόν, που, έχοντας πολλά οικόπεδα στην κατοχή του, πήγε στις αρμόδιες υπηρεσίες τής Αθήνας και ζήτησε να τα εντάξουν στο σχέδιο πόλεως τής Αθήνας και εκείνος θα ήταν υποχρεωμένος να άφηνε χώρους για εκκλησία, σχολείο, πάρκα, πλατείες και άλλους κοινόχρηστους χώρους. Και οι αρχές, τώντις, προώθησαν σχετικό Βασιλικό Διάταγμα (Δεκέμβριο 1923) «περί εγκρίσεως, τροποποιήσεως και επεκτάσεως» τού σχεδίου πόλεως Αθηνών και δημιουργήθηκε η συνοικία Κυπριάδου.Πρόκειται, ακριβώς, για την πρώτη Κηπούπολη της Αθήνας και μια από τις ωραιότερες και υγιεινότερες συνοικίες της. Και κάτι άλλο ακόμα. η Κυπριάδου υπήρξε περιοχή καλλιτεχνών, συγγραφέων και διανοουμένων. Εκεί δημιουργήθηκε μια συγκέντρωση εργαστηρίων γνωστών ζωγράφων, αντιπροσώπων εν μέρει της Γενιάς του '30. Ανάμεσα σ' αυτούς ήταν οι ζωγράφοι Φώτης Κόντογλου, Σπύρος Παπαλουκάς, Ουμβέρτος Αργυρός, Σπύρος Βικάτος, Γιάννης Σπυρόπουλος, Γιώργος Βακαλό κ.ά. Επίσης, εδώ διιέμενε ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Πικιώνης, ο συγγραφέας και ακαδημα'ι'κός Σπύρος Μελάς, ο Δ. Γληνός, ο Σπυρ. Μαρινάτος, ο Θ. Βέγγος, ο αρχιμουσικός Αντίοχος Ευαγγελάτος και άλλοι.
Κάπως έτσι ξεκίνησαν τα πράγματα με την εκκλησία και επί των ημερών τού καλού Λευίτη π. Εμμανουήλ Καβρουλάκη, τού Κρητός, το θαύμα συντελέσθηκε και ο ναός έλαβε σάρκα και οστά και έγινε πραγματικότητα (θεμελίωση 1980- εγκαίνια 1995). Πρόκειται, αλήθεια, για έναν ναό εντυπωσιακό, ευρύχωρο, πάμφωτο, πιστό αντίγραφο τής Αγιά- Σοφιάς στην Κωνσταντινούπολη, αλλά με σύγχρονες προδιαγραφές. Και επί πλέον, θαυμάσια ευπρεπισμένο με σπάνιας ωραιότητας ξυλόγλυπτα (τέμπλο, παγκάρια, προσκυνητάρια κ.λπ), αλλά και πλήρως αγιογραφημένο (κατάγραφο) με εξαίρετης τέχνης βυζαντινές αγιογραφίες.
Να σημειώσουμε, τέλος, ότι στον εν λόγω ναό τής Παναγίας Κυπριάδου με αίτηση τού π. Εμμανουήλ Καβρουλάκη προς τον τότε Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κυρό Τίτο, χορηγήθηκε ένας σπόνδυλος από τα μαρτυρικά λείψανα των αγίων Τεσσάρων Νεομαρτύρων τής πόλης μας, που έκτοτε καθαγιάζει το δημιούργημά του, ενώ στη ΒΔ γωνία τής αυλής τού ναού έχει στηθεί χάλκινη προτομή τού σπουδαίου Μικρασιάτη αγιογράφου και λογοτέχνη Φώτη Κόντογλου, γιατί ο Κόντογλου, όπως μας πληροφορεί ο συγγραφέας και σημειώνουμε παραπάνω, έζησε τα περισσότερα χρόνια τής ζωής του στην εν λόγω ενορία, όπου βρίσκεται και η οικία του (επί τής οδού Βιζυηνού 16), ενώ σε αίθουσα Μουσείου εκτίθενται προσωπικά τού άνδρα και τής αγιογραφικής τέχνης του αντικείμενα. Να υπενθυμίσουμε, με την ευκαιρία, ότι εξαιρετικά εικονίσματα τού εν λόγω μεγάλου βυζαντινού αγιογράφου, του Πατέρα, θα έλεγα, των νεοελλήνων βυζαντινών αγιογράφων, φιλοξενούν στην πόλη μας και οι ι. ναοί των Τεσσάρων Μαρτύρων, του αγίου Νικολάου τής ομώνυμης συνοικίας τής πόλης μας, του αγίου Διονυσίου Περιβολίων και του ομώνυμου ναού των Τεσσάρων Μαρτύρων, στον γενέθλιό τους τόπο, στις Μέλαμπες.
Ευχαριστούμε τον π. Εμμανουήλ Καβρουλάκη για την ευκαιρία που μας έδωσε με το σημείωμά μας αυτό να πλησιάσουμε το μεγαλόπνοο αυτό έργο του και να γνωρίσουμε πράγματα που μας ενδιαφέρουν ως Κρητικούς, αλλά και ως Ορθόδοξους Έλληνες.

ΝΙΚΗΣΕ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ

ΜΑΝΟΛΗ Ι. ΚΟΥΝΟΥΠΑ

ΝΙΚΗΣΕ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ
[Έκδοση «Γραφοτεχνική Κρήτης», Ρέθυμνο 2011, σχ. 8ο (24 Χ 17), σσ. 171+Παραρτήματα]

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://ret-anadromes.blogspot.com/

Με τον όρο αυτοβιογραφία χαρακτηρίζουμε, συνήθως, ένα συνεχές αφηγηματικό κείμενο, στο οποίο ένας άνθρωπος καταγράφει ο ίδιος την ιστορία τής ζωής του ή ενός μόνο μέρους αυτής. Η αυτοβιογραφία, στις περισσότερες περιπτώσεις, γράφεται σε χρόνο αρκετά μεταγενέστερο από τα όσα εξιστορεί. Στην αυτοβιογραφία ανήκει και το Ημερολόγιο, στο οποίο βιογράφος είναι αυτός ο ίδιος ο αυτοβιογραφούμενος και αφορά στη συστηματική καταγραφή από ένα άτομο των πιο σημαντικών γεγονότων τής προσωπικής του ζωής. Κατά κανόνα δεν γράφεται για να δημοσιευτεί ή να διαβαστεί από άλλους πλην τού ίδιου τού συγγραφέα του. Γι’ αυτό και ειδικά χαρακτηριστικά αναγνώρισης τού ημερολογιακού είδους είναι ο προσωπικός- εξομολογητικός χαρακτήρας του, η κυριαρχία τού α΄ ρηματικού προσώπου, η αποσπασματικότητα και το γεγονός ότι στην καταγραφή είναι όλα ιδωμένα κάτω από την οπτική γωνία τού ατόμου που κρατά το ημερολόγιο.
Όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά τού είδους ανευρίσκουμε πλουσίως στο βιβλίο που γνώρισε πρόσφατα το φως τής δημοσιότητας με τον εντυπωσιακό και πρωτότυπο τίτλο «Νίκησε δυο φορές το θάνατο», τού συνταξ. οδοντιάτρου και λογοτέχνη κ. Μανόλη Ι. Κούνουπα, ώστε να μπορούμε να το κατατάξουμε στο είδος αυτό τής ημερολογιακής αυτοβιογραφίας.
Στο Ημερολόγιό του ο αυτοβιογραφούμενος Παντελής Σαββάκης καταγράφει βήμα προς βήμα, με έναν χαρισματικό ερασιτεχνισμό που συναρπάζει τον αναγνώστη, την καθημερινή του ζωή, την οποία διηγείται με εξαιρετική στωικότητα και απρόσμενη ωριμότητα παρά το νεαρότατο τής ηλικίας του, ήταν μόλις είκοσι χρονών! Το ημερολόγιό του καθίσταται, στη συνέχεια, μια αποκάλυψη με τη φωνή ενός νέου, που ενσωματώνει μέσα της τη φρίκη και τα δεινά τού πολέμου και αποκορυφώνεται στην έκφραση όλου τού πατριωτικού και αντιπολεμικού μένους τής ψυχής του. Θα ήταν ευχής έργο η διάσωση Ημερολογίων τού είδους αυτού, που είναι αυτή ίδια η ιστορία τού τόπου μας γραμμένη σε πρώτο χέρι, αυθεντική, γνήσια, καθαρή από ανθρώπους που έζησαν και βίωσαν «στο πετσί» τους την ανατριχίλα και την αποστροφή των γεγονότων- πβ., στο σημείο αυτό, και το γνωστό Ημερολόγιο τής Γερμανοεβραίας έφηβης Άννας Φράνκ, αυτήν την de profundis (εκ βαθέων) αποκάλυψη με τη φωνή ενός παιδιού, που ενσωματώνει τη αποτροπιασμό τού φασισμού περισσότερο από οποιοδήποτε στοιχείο τής Νυρεμβέργης (Jan Romein).
Έτσι και το «Νίκησε δυο φορές το θάνατο» αποβαίνει το εκφραστικό µέσο µιας νεωτερικής αντίληψης τού πολέµου και τής υποκειµενικής έκφρασης τής πραγµατικότητας. ∆εν πρόκειται εδώ για την ηρωική μόνο διάσταση τού πολέµου, αλλά για µια πραγµατικότητα φρικιαστική, έτσι, ακριβώς, όπως βιώνεται από τον ανθυπολοχαγό Παντελή Σαββάκη και καταγράφεται στο ηµερολόγιό του, σύμφωνα, θεωρώ, με τον τρόπο και του λοχία Κωστούλα στη «Ζωή εν Τάφω» τού Μυριβήλη.
Είναι η φρίκη τής ανθρωποσφαγής των χαρακωµάτων, οι άθλιες συνθήκες πείνας, κρύου και μαρτυρίου. Το αντιπολεµικό µήνυµα τού έργου αναδεικνύεται µέσα από την ωµότητα τής ρεαλιστικής περιγραφής που χρησιµοποιεί τη αποστροφή και τον θάνατο ως µέσον απώθησης που εξισώνει όλους τους ανθρώπους, φίλους και εχθρούς, κάτω από το βάρος τής συντριβής τής ανθρώπινης ύπαρξης.
Η αυθεντικότητα τής πρώτης ύλης, το βάρος τής προσωπικής εµπειρίας και η αντιπολεµική ιδεολογική φόρτιση προσδίδουν στη γραφή την αµεσότητα τού ρεαλισµού. Ο ήρωας άλλοτε εκθέτει πλήρη σχέδια δράσης, στρατηγικής και αντιμετώπισης τού εχθρού, άλλοτε σού μεταφέρει τον ενθουσιασμό και τη χαρά τής επιτυχούς έκβασης των επιχειρήσεων και άλλοτε την πικρή γεύση και την παγωμάρα τού θανάτου. Η εσωτερικευµένη, όμως, πραγματικότητα επιτρέπει, κάποτε, λυρικές εξάρσεις και έντονη συναισθηµατική φόρτιση. Ο ρεαλισµός τού Σαββάκη παραμένει λυρικός χωρίς να αναιρείται ούτε η αυθεντικότητα τής πραγματικής έντασης τού πολέμου, ούτε και η εσωτερικευµένη βίωσή του. Φρικιαστικές σκηνές αιχμαλωσίας- Ιταλοί να αυτομολούν και να αυτοπαραδίδονται στους Έλληνες- πείνας και απαισιοδοξίας εναλλάσσονται ξαφνικά με σκηνές δύναμης, αισιοδοξίας, βαθιάς επιθυμίας για ζωή και χαράς αναστάσιμης. Άλλωστε, µμοναδική διέξοδος από τον παραλογισμό τού πολέμου είναι η αγάπη για τη ζωή και η ερωτική έλξη για τον άνθρωπο και το φυσικό του περιβάλλον. Σκηνές αλτρουισμού και καλοκαγαθίας από εντελώς άγνωστους και, συχνά, άλλης εθνικότητας ανθρώπους (Μανταλένα, ένας φύλακας Άγγελος) καταμαρτυρούν ότι η αγάπη και η καλοσύνη έχουν διεθνή γλώσσα. Η πολύ συγκεκριμένη και πολύ τραυματική εμπειρία τού πολέμου αρχικά υποδεικνύει τη δύναµη τής φύσης, ως φυσικής ανάγκης επιβίωσης. Αργότερα, όμως, καταλήγει σε έναν οικουµενικό ανθρωπισµό, που ποτίζεται από τους ίδιους τους ανθρώπους- ήρωες τού έργου, την αξιοπρέπειά τους και την πνευματική τους ελευθερία.
Βλέπουμε, περαιτέρω, και διδασκόμαστε από το παράδειγμα τού ήρωα πως οι εξαιρετικές καταστάσεις και δυσκολίες τής ζωής καθίστανται στον άνθρωπο δύναμη, δημιουργώντας του αντιστάσεις και ικανότητα στο μυαλό να σκέφτεται γόνιμα και δημιουργικά και να επιζητεί τη βοήθεια τού Θεού, εκδαπανώντας στο έπακρον όλα τα ανεξάντλητα αποθέματα των δυνάμεων τής ψυχής του. Και καλύτερη µαρτυρία γι’ αυτό δεν µπορεί να είναι παρά αυτή η προσωπική τού ήρωα Παντελή Σαββάκη αγάπη για τη ζωή, για τον άνθρωπο, που παραµένει, άλλωστε, ο συνεκτικός ιστός τής σκέψης του και ολόκληρου τού έργου του στην εξελικτική του πορεία και μαρτυρία. Αυτό, εξάλλου, είναι που τον έκανε να νικήσει δυο φορές τον θάνατο και μετά από επανειλημμένες μεταπτώσεις σε καταστάσεις ψυχικής ανεπάρκειας και αδυναμίας ο ήρωας να επανέρχεται και πάλι με όλη τη δύναμη τής ψυχής και την αμετάθετη αποφασιστικότητά του να βγει, και πάλι, νικητής στη ζωή και τον θάνατο. «Ήμουν, σημειώνει σε κάποιο σημείο των σημειώσεών του, καλά στο ηθικό μου και παρακαλούσα το Θεό, να μη χάσω τα λογικά μου. Όλα μου φαίνονταν σαν να ζούσα ένα εφιαλτικό όνειρο. Δεν μπορούσα να καταλάβω πώς βρέθηκα σ’ αυτό το άθλιο άντρο, πώς περνούσα, πώς πέρασα όλες αυτές τις ατέλειωτες φοβερές νύχτες χωρίς να τρελαθώ, απομονωμένος από τον έξω κόσμο, χωρίς να ξέρω αν είναι ημέρα ή νύχτα, χωρίς καμιά μα καμιά επικοινωνία». Δεν άφησε η ατέρμονη αγάπη του για τη ζωή ούτε στιγμή την απογοήτευση να φωλιάσει μέσα του και να τον καταβάλει, αλλά μονίμως η ψυχή του φωτιζόταν από τη δύναμη τής θέλησης, της υπομονής και τής ελπίδας. Δεν άφησε ούτε στιγμή τη σκέψη του να θολώσει, μπροστά σε αναπάντεχα περιστατικά και εξελίξεις και ήταν το μέγεθος τού εκάστοτε αναφαινόμενου προβλήματος που κινούσε τις δυνάμεις τής ψυχής. Έχουμε ένα μοναδικό παράδειγμα θάρρους και ευψυχίας για τους νέους μας, που, για τον λόγο αυτόν, πρέπει το εν λόγω βιβλίο να φθάσει στα χέρια τους και να το διαβάσουν. Έχουν πολλά, μα πολλά να ωφεληθούν!
Ο κ. Μανόλης Κούνουπας κατάφερε στο βιβλίο του αυτό και ζωντάνεψε σε ένα σημαντικό για τα νεοελληνικά γράμματα έργο- ύμνο στη ζωή και την ειρήνη τις παραπάνω μνήμες- σημειώσεις τού Παντελή Σαββάκη από τα χαρακώματα τού Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και μιλάει με τη φωνή του- ή, καλύτερα, με τα χειρόγραφά του.
Η μετατροπή τους σε αφηγηματικό λόγο από την πένα τού κ. Μανόλη Κούνουπα έγινε κατά τον αριστοτεχνικότερο τρόπο. Ο συγγραφέας σκιαγραφεί πρόσωπα, στήνει σκηνικά δράσης και γενικά φωτίζει την αφήγησή του με ποικίλες άμεσες ή έμμεσες πληροφορίες. Ασήμαντα γεγονότα ο συγγραφέας τα παρουσιάζει συνοπτικά, με την συμπύκνωση τού χρόνου, ενώ σε αυτά που τα θεωρεί περισσότερο σημαντικά εστιάζει επιτυχώς με την παράταση τής χρονικής διάρκειας. Δεν περιορίζεται στην περιγραφή των γεγονότων, αλλά τα παρουσιάζει όλοζώντανα σαν να ξετυλίγονται μπροστά στα μάτια μας. Συμμετέχει, πράγματι, σε αυτά ενεργά βιώνοντας το πρωτότυπο κείμενο τού αυτοβιογράφου του και συμμετέχοντας σε αυτό ως πρωταγωνιστής ή ως αυτόπτης μάρτυρας. Αυτοβιογράφος- συγγραφέας μιλούν στην ίδια γλώσσα και στο κείμενο επιτυχώς επικρατεί το α΄ ρηματικό πρόσωπο τού πρωτότυπου κειμένου. Πετυχαίνει ομαλή μετάβαση από το ένα αφηγηματικό μέρος στο άλλο, προκαλεί αγωνία και αναμονή στον αναγνώστη με τεχνητές επιβραδύνσεις τής δράσης, όταν και όπου χρειάζονται, ενώ με την καλλιέπεια και κομψότητα τού λόγου τού προσφέρει γενναιόδωρα την αισθητική απόλαυση.
Ο κ. Μανόλης Κούνουπας είναι άξιος τού «δικαίου επαίνου» αλλά και τής αγάπης όλων των Ρεθεμνιωτών και γι’ αυτό το νέο πόνημά του, που αποτελεί, τώντις, περισπούδαστη και κεφαλαιώδους σημασίας μελέτη για τον τόπο μας. Στη συγγραφή του αυτήν προχώρησε, γιατί γνωρίζει πολύ καλά ότι ο άνθρωπος σε κάθε περίοδο τής ιστορικής του πορείας είναι φως και γι’ αυτό πρέπει να φωτίζει και να φωτίζεται και να διδάσκει ορθά τους μεταγενεστέρους. Για άλλη μια φορά συγχαίρουμε και θερμά ευχαριστούμε τον ακούραστο φίλο και δόκιμο συγγραφέα τής πόλης μας και τού ευχόμαστε ο Θεός να τού χαρίζει δύναμη και υγεία, για να συνεχίζει τη γόνιμη, εργώδη και δημιουργική δραστηριότητά του στον χώρο των "ρεθεμνιώτικων Γραμμάτων", στα οποία η μέχρι σήμερα συμβολή του είναι τόσο μεγάλη και ουσιαστική.

ΣΕΡΒΙΑ, ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥΣ ΔΕΣΜΟΥΣ ΦΙΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Εικόνες από το Ντουμπρόβνικ Κροατίας, μια υπέροχη καστρούπολη

Κάστρο Μπούτβα, Μαυροβούνιο (Μοντενέγκρο)

Κάστρο Κοτόρ, Μαυροβούνιο (Μοντενέγκρο)

         Δούναβης, Σερβία


ΣΕΡΒΙΑ, ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥΣ ΔΕΣΜΟΥΣ ΦΙΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Με αφορή ένα ταξίδι στις Δαλματικές Ακτές)
ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ http://ret-anadromes.blogspot.com/

Από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς τής Βαλκανικής είναι και οι Δαλματικές Ακτές με τα χιλιάδες νησάκια τους, στην ανατολική Αδριατική, όπου η σημερινή Κροατία. Η μορφολογία των Δαλματικών ακτών είναι τέτοια που έχει επιτρέψει τον σχηματισμό αναρίθμητων κολπίσκων, νησιών και ισθμών. Για όλα αυτά, η περιοχή είναι πολύ ελκυστική για θαλάσσιο τουρισμό, γι’ αυτό διαθέτει και ικανό αριθμό από μαρίνες. Οι τουρίστες γνωρίζουν, περαιτέρω, την Κροατία και από τις ιστορικές πόλεις Ντουμπρόβνικ, που δίκαια θεωρείται το Διαμάντι της Αδριατικής, Σπλιτ και Ζαντάρ, ενώ διαθέτει και έξι μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς και οκτώ εθνικά πάρκα, που μαρτυρούν την τεράστια πολιτιστική και φυσική κληρονομιά της. Ο πολιτιστικός πλούτος της Κροατίας προέρχεται από την ενίοτε ταραχώδη ιστορία της, ως μέρους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αρχικά, και, στη συνέχεια, ως μεθοριακής περιοχής στα σύνορα μεταξύ της Αυστροουγγρικής και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Το εκδρομικό πρόγραμμά μας- σε μια πρόσφατη εξόρμησή μας στις Δαλματικές Ακτές- προέβλεπε επισκέψεις και σε άλλες ελκυστικές νεότευκτες χώρες τής πρώην Γιουγκοσλαβίας, το Μαυροβούνιο (Μοντενέγκρο), τη Βοσνία, τη Σλαβονία και τη Σερβία. Όλες με αξιοθέατα από πολλές απόψεις μέρη. Όμως, από όλα αυτά τα ενδιαφέροντα που περιηγηθήκαμε, στο σημείωμά μου αυτό, λόγω έλλειψης χώρου, θα σταθώ αποκλειστικά και μόνο στη φίλη χώρα, Σερβία, γιατί ειδικοί ιστορικοί λόγοι το επιβάλλουν αυτό. Είναι γνωστοί οι παραδοσιακοί δεσμοί φιλίας ανάμεσα Ελλάδας και Σερβίας, λόγος, μάλιστα, για τον οποίο η Ελλάδα παραμένει ο δημοφιλέστερος προορισμός των Σέρβων τουριστών. "Μόνο στην Ελλάδα, λένε, αισθάνονται σαν να βρίσκονται στη πατρίδα τους".
Πρωτεύουσα της Σερβίας είναι το Βελιγράδι (που στα σέρβικα σημαίνει «λευκή πόλη»). Εδώ βρίσκεται ο Ιερός Ναός του Αγίου Σάββα, ο μεγαλύτερος εν ενεργεία- όπως λένε- ορθόδοξος ναός τού κόσμου και ένας από τους μεγαλύτερους του χριστιανικού κόσμου, αλλά εδώ και ο πύργος- φυλακή, όπου φυλακίστηκε και εκτελέστηκε ο δικός μας Ρήγας Φερραίος. Στο Βελιγράδι, επίσης, μπορείς να δεις και τα βομβαρδισμένα κτίρια τού πρόσφατου εμφυλίου πολέμου, ενώ στη Σερβία ανήκει και η Νις, η πόλη όπου γεννήθηκε ο Μέγας Κωνσταντίνος.
Σχετικά με το πρώτο θέμα, αυτό του ιερού Ναού του Αγίου Σάββα, Οι Σέρβοι, που είναι ορθόδοξοι με το Παλαιό Ημερολόγιο, διακατέχονται από βαθύ θρησκευτικό αίσθημα και ίσως είναι και αυτή η λαίλαπα τού αθεϊσμού που έζησαν τα τελευταία χρόνια, που τους ώθησε στην απόφασή τους να ολοκληρώσουν τον έν λόγω ναό με μια δόση, θεωρώ, υπερβολής και εξεζητημένου μεγαλείου, που κτίζεται επί έναν αιώνα και πλέον και συνεχίζεται- χωρίς να έχει τελειώσει- ακόμα η ανοικοδόμησή του.

                                                     Ο ναός του αγίου Σάββα στο Βελιγράδι

Η Σερβική Αυτοκέφαλη Εκκλησία ιδρύθηκε το 1219 και ο Άγιος Σάββας, κατά κόσμον Ράστκο Νεμάνιτς, ανακηρύχθηκε πρώτος αρχιεπίσκοπος Σερβίας την ίδια χρονιά. Δύο χρόνια νωρίτερα είχε στεφθεί βασιλιάς της Σερβίας ο μεγαλύτερος αδελφός του Στέφανος ο πρωτόστεπτος. Ο Άγιος Σάββας πέθανε το 1236, στη διάρκεια μιας επίσκεψής του στη Βουλγαρία. Το σώμα του ενταφιάστηκε αρχικά στην τότε βουλγαρική πρωτεύουσα Τύρνοβο. Ένα χρόνο αργότερα τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στο μοναστήρι Mileseva της νότιας Σερβίας.Το 1597 οι Οθωμανοί έκαψαν δημοσία το σκήνωμά του, στην πλατεία Vracar του Βελιγραδίου, εκδικούμενοι κάποιαν εξέγερση της εποχής.Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία δρομολόγησε το πρώτον, στο σημείο της αποτέφρωσης, προετοιμασίες για το χτίσιμο του καθεδρικού αυτού ναού το έτος 1894, αλλά η κατασκευή ξεκίνησε σαράντα χρόνια αργότερα, το έτος 1935. Οι εργασίες διακόπηκαν στις 6 Απριλίου 1941, όταν άρχισε η επίθεση της Ναζιστικής Γερμανίας, και ξανάρχισαν το 1985, αφού η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία πήρε άδεια από το Κομμουνιστικό καθεστώς, ενώ τα τραγικά γεγονότα τής διάλυσης τής Γιουγκοσλαβίας, τού εμφυλίου πολέμου και τού βομβαρδισμού της Σερβίας από το ΝΑΤΟ, προκάλεσαν και πάλι την παύση των εργασιών μέχρι το έτος 2000.
Όσον αφορά στο δεύτερο θέμα που μας απασχολεί, από τη βόρεια και ανατολική άκρη του κάστρου Καλέμεγκνταν του Βελιγραδίου μπορεί κάποιος να δει από μακριά, αλλά και να ξεκινήσει να περπατάει για να το επισκεφθεί, ένα μνημείο του αγώνα εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια, στα τέλη του 18ου αιώνα. Είναι ο πύργος-φυλακή όπου φυλακίστηκε ο Έλληνας επαναστάτης Ρήγας Φεραίος, γνωστός για την προώθηση της ιδέας ενός παμβαλκανικού απελευθερωτικού αγώνα. Μαρτύρησε και θανατώθηκε το 1798, ως ένας από τους πρώτους «ταραξίες» υπέρ της ανεξαρτησίας των βαλκανικών λαών.

Ο πύργος- φυλακή του Ρήγα Φερραίου παρά τον Δούναβη, 

από το κάστρο Καλέμεγκνταν του Βελιγραδίου

Στην Τεργέστη, ευρισκόμενος ο Ρήγας, μαζί με τον αφοσιωμένο φίλο του Χριστόφορο Περραιβό, καταδόθηκε από τον Δημήτριο Οικονόμου στην αυστριακή αστυνομία και συνελήφθη 1η Δεκεμβρίου 1797 μαζί με τον Περραιβό. Οδηγήθηκε στη Βιέννη, όπου ανακρίθηκε μαζί με τους υπόλοιπους συντρόφους του. Κατάληξη των ανακρίσεων ήταν να οδηγηθεί με συνοδεία των αυστριακών αρχών και να παραδοθεί, στις 10 Μαΐου, στους Τούρκους του Βελιγραδίου. Οι Τούρκοι φυλάκισαν τον Ρήγα στον πύργο Νεμπόισα, παραποτάμιο φρούριο του. Εκεί, ύστερα από συνεχή βασανιστήρια, στις 24 Ιουνίου του , τον στραγγάλισαν και έριξαν το πτώμα του στον Δούναβη ποταμό.
Στην «Ελληνική Νομαρχία», του Ανωνύμου Έλληνος, σημειώνεται χαρακτηριστικά για τον Ρήγα: «...Μόνον το όνομα της ελευθερίας φθάνει, διά να δειλιάση τας ανάνδρους καρδίας όλων των μιαρών τυράννων της γης. Ε! πόσον ήθελε το αποδείξει εμπράκτως ο αείμνηστος Έλλην, ο Ήρως ο μέγας, λέγω, και θαυμαστός Ρήγας, αν μία ανέλπιστος προδοσία δεν ήθελε τον θανατώσει. Αυτός ο αξιάγαστος ανήρ ήτον εστολισμένος από την φύσιν με όλας τας χάριτας των μεγάλων υποκειμένων, ευφυής, αγχίνους και άοκνος, ωραίος τω σώματι και ωραιότερος τω πνεύματι, δίκαιος και εξακολούθως, αληθής φιλέλλην και φιλόπατρις». Ο Πύργος- φυλακή τού Ρήγα έχει κηρυχθεί ιστορικό μνημείο και έχει επισκευαστεί. Χτίστηκε περίπου το 1460 και είναι ένα από τα πιο σημαντικά αμυντικά κτίσματα του οχυρού συγκροτήματος του κάστρου της μεσαιωνικής πόλης του Βελιγραδίου. Η ονομασία του (Νεμπόισα σημαίνει ατρόμητος) και οφείλεται στην καίρια θέση του εκτός των βασικού αμυντικού τείχους του κάστρου του Βελιγραδίου.
Τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του μοιάζουν με αντίστοιχα άλλων πύργων του 15ου και 16ου αιώνα που υπάρχουν στα Βαλκάνια, όπως ο Λευκός Πύργος, το Τριγώνιο της Θεσσαλονίκης και το Γεντί Κουλέ. Μετά την κατάκτηση από τους Οθωμανούς, ο Πύργος χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή.
Στο εσωτερικό του Πύργου διαμορφώθηκε μουσείο τεσσάρων επιπέδων, με μόνιμη έκθεση, αφιερωμένο στην προσωπικότητα, την εποχή, το έργο και την επιρροή του Ρήγα Φεραίου. Ο χώρος της εισόδου του ιστορικού Πύργου είναι αφιερωμένος στην ιστορία του μνημείου σε σχέση με την πόλη τού Βελιγραδίου, ενώ ο χώρος του ισογείου «αφηγείται» τη μετεξέλιξη του Πύργου από οχυρωματικό έργο σε τόπο φυλάκισης και μαρτυρίου. Στον πρώτο όροφο του Πύργου παρουσιάζονται -με τη βοήθεια πολυμέσων- η ζωή, οι ιδέες και το έργο του Ρήγα Βελεστινλή, ενώ ο δεύτερος όροφος είναι αφιερωμένος στον απελευθερωτικό αγώνα των Σέρβων, στις συνθήκες και στους ανθρώπους που πρωτοστάτησαν σ’ αυτόν κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα.
Τέλος, στο τελευταίο επίπεδο γίνεται μια παρουσίαση της ιστορίας του Βελιγραδίου και της μεταμόρφωσής του από την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Συνοπτικά η έκθεση για τον Ρήγα αποτελείται από τα εξής εκθέματα: Με βίντεο-προβολή, γίνεται εισαγωγή στο θέμα «Ρήγας Βελεστινλής» και ταυτόχρονα σύνδεση με το μνημείο και την ιστορία τού, που παρουσιάζεται στο ισόγειο, το Βελιγράδι και το άγαλμα τού Ρήγα σε κεντρικό δρόμο τής πόλης που φέρει το όνομά του. Σε διζωνικό χρονολόγιο θα παρουσιάζεται η ζωή του Ρήγα και τα κύρια ιστορικά γεγονότα σε ευρωπαϊκό επίπεδο (1669-1821), ενώ σε τρεις διαδραστικούς πληροφοριακούς σταθμούς θα εμφανίζονται οι θεματικές «Ρήγας. Από το Βελεστίνο στη Βλαχιά», «Το Όραμα του Ρήγα» και «Πνευματική κληρονομιά του Ρήγα». Επίσης, θα γίνεται βιντεοπροβολή της «Χάρτας του Ρήγα», καθώς και άλλων πληροφοριών σχετικά με το όραμά του, ενώ σε «ολογραμμική»- τρισδιάστατη απεικόνιση θα εμφανίζεται η μορφή του. Τέλος, σε ηχητικό έκθεμα θα απαγγέλλεται ο «Θούριος» στις διάφορες βαλκανικές γλώσσες. Ειδική ιστοσελίδα στα σερβικά, τα αγγλικά και τα ελληνικά θα πληροφορεί κάθε ενδιαφερόμενο για το έργο, την ιστορία και τη σημερινή λειτουργία του Πύργου, ενώ πληροφοριακό έντυπο θα προσφέρει συνοπτικές αλλά χρήσιμες πληροφορίες και στις τρεις γλώσσες.

                                           Ο ανδριάντας του Ρήγα σε κεντρικό δρόμο τού Βελιγραδίου 

Έξω από το κάστρο και το πάρκο του Καλέμεγκνταν, 100 μ.. περίπου. αριστερά από την κεντρική είσοδο, βρίσκεται το προαναφερθέν άγαλμα και η οδός Ρήγα Φεραίου προς τιμήν του μεγάλου Έλληνα αγωνιστή και εκπροσώπου των νέων τάσεων για τα Βαλκάνια, την εποχή του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης.
Τελευταίο θέμα που θέσαμε, η πόλη Νις είναι ίσως η πιο παλιά από ιστορική άποψη πόλη της Νότιας Σερβίας. Είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της χώρας με πληθυσμό 305.518 (απογραφή του 2002), στις όχθες του ποταμού Νισάβα. Ο Έλληνας Γεωγράφος Κλαύδιος Πτολεμαίος την ονομάζει Ναϊσσό, ενώ είναι γνωστή και ως Νίσσα. Ο Ιουστινιανός την είχε ονομάσει Ναϊσσόπολη. Εδώ το 269 μ.Χ. ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κλαύδιος Β' νίκησε τους Γότθους και εδώ το 274 μ.Χ. γεννήθηκε ο Μέγας Κωνσταντίνος, ο ιδρυτής της Κωνσταντινουπόλεως και της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

ΠΑΙΧΝΙΔΙΣΜΑΤΑ ΦΩΤOΣ

ΦΡΕΝΤ ΦΗΤΑΜ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΣΜΑΤΑ ΦΩΤOΣ

(10- 21 Αυγούστου, Έκθεση ζωγραφικής στο Σπίτι τού Πολιτισμού)

 

 

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

www.ret-anadromes.blogspot.com 

     Από τις 10 ως τις 21 Αυγούστου θα λειτουργεί στο «Σπίτι τού Πολιτισμού» τής πόλης μας έκθεση ζωγραφικής τού Φρέντ Φήταμ με θέμα: «Τοπία στο φως». Την επισκεφθήκαμε και εμείς την ημέρα των εγκαινίων. Η τέχνη τού Φρέντ πραγματικά μάς εξέπληξε, μας άγγιξε από την πρώτη, κιόλας, στιγμή, για την όλως ιδεαλιστική πορεία της και τις βαθιές καταβολές της, που αποτυπώνονται πάνω στην κάθε πτυχή των έργων του. ο ήλιος, το φεγγάρι, το φως των εναγώνιων αναζητήσεών του, σε μια, τώντις, σπάνια σε πλούτο φωτός χρωματική κλίμακα και λάμψη δονούν και, συχνά, δίνουν το βασικό τους περίγραμμα στις κεντρικές επιφάνειες της ζωγραφικής του. Ο Φρέντ στη ζωγραφική φαίνεται να δοκιμάζει τα πάντα. πειραματίζεται, αναζητά δημιουργικά και προτείνει όλο και κάτι καινούριο, κάτι σπουδαίο, έξοχα εντυπωσιακό. Μελετά τις διαστάσεις, τις αναλογίες, τα χρώματα, τους όγκους, δείχνοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην ακριβή θέση των πραγμάτων που ζωγραφίζει κάθε φορά. Τίποτε δεν είναι τυχαίο στις ακουαρέλες και τις ελαιογραφίες του. Αυτό, όμως, που, σε κάθε του έργο φαίνεται να ενδιαφέρει ιδιαίτερα τον καλλιτέχνη είναι το φως, το οποίο εξόχως αξιοποιεί και προάγει με τους καλύτερους δυνατούς τρόπους, βάζοντάς το σε δυναμική τροχιά και αναμέτρηση μαζί του. Πειραματίζεται και «παίζει» με αυτό και «παιγνιδίσματα φωτός» αποκαλεί τις δημιουργίες του. Χρησιμοποιεί προς τούτο όλες τις αρμονίες και τονικότητες, που εντείνονται με τις συχνά έντονες αντιθέσεις φωτός και σκιάς, ώστε, σε τελική ανάλυση, οι πίνακες του Φρέντ να αποπνέουν φως και μόνον φως, φως που ποικίλει ανάλογα με την εποχή, τον καιρό και την ώρα, τη συννεφιά ή το θέμα τού έργου. Είναι φορές που καταφεύγει σε παράξενους φωτισμούς, δραματικές καιρικές συνθήκες με έντονες αντιθέσεις φωτός και σκιάς, στοιχεία που δείχνουν να τον εκφράζουν ιδιαίτερα, γιατί πρώτα- πρώτα εκφράζουν και χαρακτηρίζουν αυτήν την ίδια τη ζωή. Συχνά, βλέποντας τους πίνακες τού Φρέντ διερωτιέσαι και ψάχνεις να ανακαλύψεις την «πηγή» από την οποία πηγάζει όλο αυτό το φως που τόσο σπάταλα τους πλημμυρίζει. Και διαπιστώνεις ξαφνικά ότι μια απλή φωτεινή γραμμή μπορεί να είναι η αιτία και η πηγή τής διάχυσης σε ολόκληρο τον πίνακα του φωτός. Άλλες φορές νιώθεις από τους πίνακες τού Φήταμ να αναπηδά ένα φως εξαΰλωσης, που φωτίζει το όλον έργο, προσδίνοντάς του «αληθινή και ουσιαστική ύπαρξή». Ο πίνακας αντανακλά φως, γίνεται ολόκληρος φως, που μεταγγίζεται γενναιόδωρα στην ψυχή τού θεατή του. Το έργο τού Φρέντ, σε τελική ανάλυση, φανερώνει την ατέρμονη αγωνία και αναζήτηση του καλλιτέχνη- συχνά έντονα φιλοσοφική- να ανακαλύψει και μοιραστεί με τον θεατή των έργων του τη μεταμορφωτική δύναμη τού φωτός, που κάνει τα αντικείμενα και τη φύση γύρω τους να φαίνονται με διαύγεια και καθαρότητα στο φως τού μεσημεριού, ενώ στο φως τού δειλινού αποπνέουν μιαν ήρεμη και βαθιά στοχαστική γλυκύτητα. Αυτό είναι που χαρακτηρίζει και την ιδιαίτερη κλίση και φύση τού καλλιτέχνη, ως ατόμου ιδιαίτερα λεπτού και ευαίσθητου, που λατρεύει τη φύση και μάλιστα το ελληνικό τοπίο, που το αποδίδει με χρώματα κατ’ εξοχήν ελληνικά σε όλο το εύρος της πλούσιας βιοποικιλότητάς του. Συγχαίρουμε τον φίλο Φρέντ μέσα από τη καρδιά μας και του ευχόμαστε καλή συνέχεια στις γόνιμες και δημιουργικές αυτές αναζητήσεις του στη ζωγραφική, που γίνονται όλες ανοίγματα φωτός, που αφήνουν μέσα τους να περάσει και να διαχυθεί πλούσιο το φως των εναγώνιων αναζητήσεών του, σε μια, τώντις, σπάνια σε πλούτο χρωματική κλίμακα και λάμψη, που μεταγγίζεται και δίνει σε όλους μας δυναμικές διεξόδους στη μεγαλειώδη ομορφιά της ψυχής και τής φύσης, που τόσο εναγώνια και ο ίδιος φαίνεται να αναζητεί.

13. Α Γ Ι Α Π Ε Λ Α Γ Ι Α

Εικ. Αγία Πελαγία

ΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΜΑΣ

ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
ΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ



13. Α Γ Ι Α Π Ε Λ Α Γ Ι Α


ΚΩΣΤΗΣ ΗΛ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ
(http://ret-anadromes.blogspot.com)

Γενικά στοιχεία για το χωριό
Οικισμός πρώην κοινότητας Μιξορρούματος και σήμερα Τοπικής κοινότητας Μιξορρούματος, Δήμου Αγίου Βασιλείου, υψόμ. 360 μ.. Οι κάτοικοί του ασχολούνται με τη γεωργία και, κυρίως, την ελαιοκαλλιέργεια και την κτηνοτροφία. Απέχει από το Ρέθυμνο 27 χλμ., διακλάδωση δεξιά, από το χωριό Μιξόρρουμα, με το οποίο, παλαιότερα, και το χωριό Φραττί αποτελούσαν μιαν κοινότητα.
Η Αγία Πελαγία είναι ένας από τους οικισμούς που αποτελούν σήμερα την Τοπική Κοινότητα Μιξορρούματος (κάτ. 395): Μιξόρρουμα (κάτ. 0), Αγία Πελαγία (κάτ. 51), Άνω Μιξόρρουμα (260), Φραττί (84).
Συνοικισμοί που αρχικά (Διάτ. 26-1-1925, Φ.Ε.Κ. Α 27/1925) απάρτισαν την κοινότητα Μιξορρούματος: Μιξόρρουμα, Αγία Πελαγία, Φραττί, Λαμπηνή[1].
Ερειπωμένοι Οικισμοί: Καστανέ.

Πληθυσμιακά στοιχεία
Είναι από τα μικρότερα χωριά τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Δεν αναφέρεται στις βενετσιάνικες απογραφές, ούτε στην τουρκική απογραφή τού 1659 μ.Χ., από την οποία, όμως, έχουμε κάποια κτηματολογικά στοιχεία. ότι, δηλαδή, το χωριό διέθετε 37 τσερίπια[2] χωράφια, 16 ελαιόδεντρα και 7,5 τσερίπια αμπέλια[3].
Πρώτη φορά απαντά στην Αιγυπτιακή απογραφή τού 1834 ως Haghia Pelagia[4]. Το 1881 αναφέρεται με 62 κατοίκους στον Δήμο Λάμπης. Το 1900, επίσης, στον δήμο Λάμπης με 74 κατοίκους. Το 1928 αναφέρεται στην κοινότητα Μιξορρούματος με 108 κατ. (53 άρρενες και 55 θήλεις), το 1940 με 121 κατ. (59 άρρ. και 62 θήλεις) και συνεχίζει κατά τον ίδιο τρόπο: 1951: 116, 1961: 104, 1971: 91, 1981: 89, 1991: 59, 2001: 51.

Η ίδρυση τού χωριού- Καστανέ το πρώτο χωριό
Στα δυτικά τού χωριού, σε μικρή απόσταση από αυτό, υπάρχει η περιοχή Καστανέ, μια όμορφη εξοχή με νερό, εύφορα περβόλια και πλούσια αμπέλια λιάτικου σταφυλιού. Στη θέση αυτήν αναφέρεται, πριν από την Τουρκοκρατία, πλούσιο χριστιανικό χωριό, ερείπια των σπιτιών τού οποίου υπάρχουν ακόμα και σήμερα. Το χωριό αναφέρεται από τον Fr. Barozzi ως Castanea, από τον Καστροφύλακα, το έτος 1583, επίσης ως Castanea με 90 κατοίκους, από τον Basilicata, το έτος 1630, με 48 οφειλόμενες αγγαρείες και στην τουρκική απογραφή τού 1659 αναφέρεται ως Kastane με 12 σπίτια, 10 τσερίπια χωράφια, 7,5 τσερίπια αμπέλια[5] και πληρώνει 12 χαράτζια κεφαλικό φόρο. Άθικτες παραμένουν οι δυο εκκλησίες τού χωριού, η Μεταμόρφωση τού Σωτήρος και ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, μεγαλύτερη η πρώτη (καθεδρικός;) και μικρότερη η δεύτερη (μάλλον νεκροταφειακός ναός). Το χωριό καταστράφηκε από τους Τούρκους ολοσχερώς και οι περιουσίες των κατοίκων του κατασχέθηκαν. Οι περισσότεροι κάτοικοί του σφάχτηκαν και όσοι απέμειναν αναγκάσθηκαν να εκπατριστούν και να φύγουν από τον τόπο τους.
Ύστερα από αρκετά χρόνια δόθηκε από τους Τούρκους αμνηστεία και επιτράπηκε στους εναπομείναντες κατοίκους να επανέλθουν στο χωριό τους. Ήταν, όμως, παντελώς ρημαγμένο και οι περιουσίες τους είχαν περιέλθει στα χέρια τού εχθρού, οπότε θεώρησαν θελκτικότερη και πολύ βολικότερη μια άλλη λύση. ανατολικότερα, εκεί όπου βρίσκεται σήμερα το χωριό Αγία Πελαγία, εκείνα τα χρόνια υπήρχε ένα μετόχι τού ερειπωμένου στις μέρες μας μοναστηριού τού αγίου Γεωργίου Μαλαθρέ (ΝΔ της Μουρνέ), με το εκκλησάκι τής οσίας Πελαγίας κι ένα γύρο μερικά κελλιά, στάβλους, πατητήρια και αποθήκες για τις ανάγκες των μοναχών, καθώς και έναν μεγαλύτερο ναό τού αγίου Γεωργίου. Εδώ, στο μετόχι αυτό τού Μαλαθρέ- που είχε, φαίνεται, αρχίσει από τον καιρό εκείνο να ερημώνεται- αναπτύχθηκε, για πρώτη φορά, το σημερινό χωριό τής Αγίας Πελαγίας, από μερικές οικογένειες που εγκαταστάθηκαν σε αγροκτήματα τού μετοχίου και σε οικήματα που τα βρήκαν έτοιμα για να κατοικηθούν. Η εγκατάσταση αυτή, αρχικά, είχε προσωρινό χαρακτήρα, όταν, όμως, αργότερα, το μοναστήρι διαλύθηκε και έπαυσε πλέον να υπάρχει, οι κάτοικοι αυτοί θεώρησαν καλό να οριστικοποιηθούν στις εγκαταστάσεις τους, δημιουργώντας το σημερινό χωριό τής Αγίας Πελαγίας από τον ομώνυμο, ασφαλώς, ναΐσκο τής Αγίας.
Επειδή, όμως, τα κτήματα τού μετοχίου ήταν περιορισμένα και το χωριό, στα μετέπειτα χρόνια, συνέχιζε να παραμένει πολύ μικρό. Το γεγονός αυτό θεωρήθηκε από τους κατοίκους ως θεία δίκη για την ασέβειά τους να καταλάβουν μοναστηριακά κτήματα. Λέγεται, ακόμα, ότι ενώ, στην αρχή, οι μοναχοί τούς περιέθαλψαν με αγάπη, αργότερα, όταν τους είδαν να εγκαθίστανται πια μόνιμα στις περιουσίες και τα οικήματα τού μοναστηριού θύμωσαν και τους καταράστηκαν. Εντυπωσιάζει, μάλιστα, το γεγονός ότι στην παράδοση αυτήν δόθηκε στα νεότερα χρόνια ιστορική διάσταση, όταν στην επισκοπή Λάμπης επίσκοπος ήλθε ο αείμνηστος Ευμένιος Φανουράκης[6], ο οποίος και διάβασε σχετική ευχή στη διάρκεια θείας λειτουργίας στο χωριό και οι κάτοικοι έλαβαν συγχώρηση παρά Κυρίου και άρση τής κατάρας, ότι ήταν θέλημα Θεού η κατάληψη από τους προγόνους τους τής Μονής προς διάσωση, στερέωση και διαφύλαξή τους από τους Τούρκους[7].

Λοιπά ιστορικά στοιχεία
Από την Αγία Πελαγία καταγόταν ο ιερέας Παναγιώτης Παπαδάκης, που ήταν ο λειτουργός τού Υψίστου στον μαρτυρικό ναό της Παναγίας τής Λαμπηνής, κατά την αποφράδα εκείνη μέρα τής 20ης Ιανουαρίου 1827, που έγινε το τραγικό ολοκαύτωμα. Τον ιερέα αυτόν- φορώντας τα ιερά άμφια τής ατέλειωτης θείας λειτουργίας- οι Τούρκοι διαπόμπευσαν ανά τους δρόμους τού Ρεθύμνου σε άθλια κατάσταση. Σύμφωνα με την παράδοση, ένας χότζας τον είδε, τον ευσπλαχνίσθηκε και τον προστάτευσε στο τζαμί του από τα έξαλλα πλήθη, αλλά σε λίγες ώρες ο παπα- Παναγιώτης πέθανε από τις πολλές ταλαιπωρίες, τις θλίψεις και τα βάσανά του.
Πέραν τής προαναφερθείσας παράδοσης για καταστροφή τού χωριού από τους Τούρκους, υπάρχει και άλλη παράδοση που κάνει λόγο για καταστροφή του από τους Ενετούς, όταν οι κάτοικοι τού χωριού Καστανέ, σε κάποια από τις επαναστάσεις κατά των Ενετών, αρνήθηκαν να πληρώσουν τους φόρους που τους επέβαλε η ενετική διοίκηση.
Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το χωριό συμμετείχε στους αγώνες τού έθνους και στη γερμανική κατοχή προσέφερε καταφύγιο και προστασία στους μη παραδοθέντες Άγγλους, Αυστραλούς και Νεοζηλανδούς. Για τον λόγο αυτόν η Νεοζηλανδική Κυβέρνηση απένειμε στο μικρό αυτό χωριό τα εύσημα τής ευγνωμοσύνης της, για την ουσιαστική βοήθεια που προσέφεραν οι κάτοικοί του στους συμμάχους Νεοζηλανδούς στρατιώτες.

Βυζαντινοί ναοί
Στην περιφέρεια τού χωριού βρίσκονται και δυο, ακόμα, βυζαντινοί ναοί. ο άγιος Γεώργιος, βορειοδυτικά, και ο άγιος Αντώνιος, δυτικά, στην περιοχή Καστανέ, σπηλαιώδης κατά το βόρειο τμήμα αυτού, με πλούσιο αγιογραφικό διάκοσμο (Ιεράρχες, φιλοξενία Αβραάμ, Ευαγγελισμός) και ερείπια κελλιών και τάφων μοναχών (15; αι.).
Στον σπηλαιώδη αυτόν ναό εγκαταστάθηκε και ο μοναχός Γεράσιμος, από τη Μουρνέ, του οποίου ανακαίνισε τα παλιά κελλιά, στα οποία ο αγαθοεργός τής Εκκλησίας εργάτης φιλοξενούσε τους κυνηγημένους από τους Τούρκους χριστιανούς. Κοντά στο ερημητήριο υπήρχε πηγή, που χρησιμοποιούνταν για ύδρευση και πότισμα των κήπων του.
Χαρακτηριστική τής άγνοιας ορισμένων είναι η περίπτωση του άλλου ναού, του αγίου Γεωργίου. κάποιος ιδιώτης συντήρησε προ αρκετών ετών τον ναό και κάλυψε τη στέγη του με τσιμέντο. Θεώρησε, όμως, σωστό να τον… περιποιηθεί ακόμα περισσότερο- όπως συμβαίνει, συχνά, με τις γυναίκες, κυρίως, των χωριών μας- και… ασβέστωσε τον αγιογραφικό[8] διάκοσμο του ναού[9]. Σήμερα μόνο ίχνη τοιχογραφιών είναι ευδιάκριτα σε όλους τους τοίχους, κάτω από το ασβεστοκονίαμα, τού άλλοτε κατάγραφου ναού. Ο ναός ανήκει στον τύπο τού απλού τετρακιόνιου σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο. Δυτικά έχει, μεταγενέστερα, προστεθεί ισοπλατής νάρθηκας. Το μνημείο με βάση τα αρχιτεκτονικά του χαρακτηριστικά, αλλά και τα λίγα ίχνη τοιχογράφησης, τοποθετείται στα μέσα τού 11ου αιώνα[10].
Στο χωριό υπάρχουν και οι νεότεροι ναοί τής αγίας Παρασκευής και τού αγίου Νεκταρίου.

Άγιος Γεώργιος στον Μαλαθρέ
Ο ναός τού αγίου Γεωργίου, στην τοποθεσία Μαλαθρές, ΝΔ της Μουρνές, είναι ερείπιο πιθανόν από την επανάσταση τού 1897. Από τα ερείπιά του συνάγεται ότι ο ναός ήταν πολύ μεγάλος, σταυροειδής μετά τρούλου, διαστάσεων περίπου 10Χ10 μ. Σε αυτόν προστέθηκε, αργότερα, τμήμα προς τα δυτικά διαστάσεων 8Χ6 μ., ώστε να σχηματισθεί, τελικά, ναός 18 μ., τεράστιος για την περιοχή, ο μεγαλύτερος τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Τόσο ο πρώτος ναός όσο και η προσθήκη του ήταν πλήρεις αγιογραφιών, που σήμερα διατηρούνται σε λίγα μόνο μέρη του ναού, στα οποία δεν έχει καταστραφεί το ασβεστοκονίαμα. στην εποχή του Gerola υπήρχαν, ακόμα, οι εξής τοιχογραφίες: Άγιος Κωνσταντίνος και αγία Ελένη, έφιπποι άγιοι, Δέηση, τιμωρίες κολασμένων (στην καμάρα), μαρτύριο του αγίου Γεωργίου, Γέννηση, Βάπτιση, Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ιεράρχες[11].
Στην περιοχή, που χαρακτηρίζεται από μεγάλη ευφορία, υπήρχε Μονή που αριθμούσε πολλούς μοναχούς. Ο ναός παρουσιάζει σπάνια αρχιτεκτονική, με θολωτές αίθουσες, που επικοινωνούν μεταξύ τους με καμαρωτές πόρτες και με πήλινα αγγεία κτισμένα στους τοίχους με το στόμιό τους ανοικτό προς τα έξω, που μάλλον θα χρησίμευαν ως ηχεία, για να ακούγεται η λειτουργία σε όλες τις αίθουσες. Ο Μαν. Παπαδογιάννης την ανέγερσή του ανάγει στα παλαιοχριστιανικά χρόνια[12].
Θρύλος που μας τον διασώζει ο Αλέξ. Χατζηγάκης μιλεί για τον συγκεκριμένο ναό- που τον ονομάζει Αϊ- Γιώργη Φραττιανό (από το χωριό Φραττί, δίπλα στην Αγία Πελαγία)- ότι είχε 101 πορτοπαράθυρα και μια χρυσή πύλη, κάτω από την οποία βρίσκεται θαμμένος αμύθητος θησαυρός. Σύμφωνα με άλλη παράδοση οι Τούρκοι κατέλαβαν το μοναστήρι τού Μαλαθρέ, σκότωσαν τους καλόγερούς του και όσοι διασώθηκαν κατέφυγαν στην περιοχή τού σημερινού μοναστηριού τού Πρέβελη, που, σύμφωνα πάντα με τοπική παράδοση, αποτελούσε μετόχι τής μονής Μαλαθρέ και έτσι δημιουργήθηκε η μονή τού Πρέβελη[13].

Οικογένειες τού χωριού
Οι κυριότερες οικογένειες τού χωριού είναι οι Αγγελογιαννάκηδες, οι Πολυχρονάκηδες, οι Παπαδάκηδες, οι Χατζηδάκηδες, οι Νινιδάκηδες και Δασκαλάκηδες. Αργότερα προστέθηκαν και οι Αλεξανδράκηδες, Δημητρακάκηδες, οι Σπιταδάκηδες και οι Κοκοτσάκηδες.

Προϊόντα
Όπως έχουμε, ήδη, επισημάνει βασικά του χωριού προϊόντα είναι το ελαιόλαδο, το κρασί και η τσικουδιά. Αυτή η τελευταία δικαιολογείται και από την ύπαρξη στο χωριό έντεκα παραδοσιακών ρακοκάζανων. Κάθε Οκτώβριο, που τα ρακοκάζανα παραμένουν ανοικτά, γίνεται μια πραγματική γιορτή. Στο χωριό υπήρχαν, επίσης, και δύο ελαιοτριβεία. Το ένα βρισκόταν στο κέντρο, στη θέση όπου ανεγέρθηκε τελευταία το διώροφο κτίριο του «Πολιτιστικού συλλόγου» που, δυστυχώς, κατέστρεψε κάθε ίχνος από το παλιό αυτό ελαιοτριβείο. Του άλλου, που ήταν οικογενειακό, διασώζονται οι καμάρες, η κάτω μυλόπετρα και οι τοίχοι.
Παράγονται, όμως, σε αρκετές ποσότητες και δημητριακά, όσπρια, σταφύλια, διάφορα φρούτα και λαχανικά, τα τελευταία περισσότερο για τοπική κατανάλωση και αρκετά κτηνοτροφικά. Παλιότερα, η καλαθοπλεκτική, απασχολούσε σχεδόν ολόκληρο τον ανδρικό πληθυσμό, ενώ οι γυναίκες ασχολούνταν με το σπίτι, την ύφανση με το αργαλειό και τις αγροτικές δουλειές.

Πολιτισμός
Το χωριό έχει ένα δραστήριο «Πολιτιστικό Σύλλογο» που ιδρύθηκε το 1980. Ο σύλλογος διαθέτει αίθουσα, βιβλιοθήκη, αρχείο παλαιών φωτογραφιών, στεγάζει τις κοινωνικές ανάγκες τού χωριού και διοργανώνει κατά καιρούς διαφορές εκδηλώσεις.

Αρχαιολογικοί χώροι
Μέσα στο χωριό έχουν εντοπιστεί αρχαιολογικοί χώροι σε θέσεις, που προέρχονται από τα ΥΜ ΙΙΙ χρόνια και διάφορα αντικείμενα, όπως αποθηκευτικός πίθος και πολλά επιφανειακά όστρακα από άλλους πίθους και αγγεία καθημερινής χρήσης. Επίσης, στη θέση Αμυγδάλους, πέντε λεπτά Δ. του χωριού, παρατηρούνται ερείπια πιθανής ρωμαϊκής βίλας και στη θέση Κατσάρες βρέθηκαν πέντε πήλινα ρωμαϊκά ΥΜ Ι ειδώλια που θα είχαν προσφερθεί ως αφιέρωμα σε μινωικό ιερό που θα υπήρχε στην περιοχή[14].


[1] Ο συνοικισμός Λαμπηνή και τα Δαριβιανά της κοινότητας Σπηλίου αποτέλεσαν την κοινότητα Σπηλίου με το Δ. 12- 1- 1931, Φ.Ε.Κ. Α 12/1931.
[2] Τσερίπ (cerib)= μονάδα μέτρησης επιφανείας, που ισοδυναμεί προς 60 τετραγωνικούς πήχεις.
[3] Ευαγγελία Μπαλτά- Mustafa Oguz, Το Οθωμανικό Κτηματολόγιο τού Ρεθύμνου, Ρέθυμνο 2007, 509.
[4] Pashley Rob., Travels in Crete, II, London 1837, 313.
[5] Ευαγγελία Μπαλτά- Mustafa Oguz, ό.π., 509.
[6] Ο Ευμένιος Φανουράκης γεννήθηκε στο Λουτράκι Μαλεβιζίου το έτος 1887. Κληρικός χειροτονήθηκε το έτος 1912 και επίσκοπος Λάμπης και Σφακίων διετέλεσε από το 1936 μέχρι το 1956. Ο Φανουράκης κατά τα έτη 1945-1950 διέμενε στο Ηράκλειο ως Πρόεδρος τής επιτροπής προστασίας των μεσαιωνικών μνημείων της Κρήτης και της επιτροπής τού περιοδικού «Κρητικά Χρονικά», στα οποία δημοσίευσε αξιόλογες ιστορικές μελέτες. Πέθανε στην επισκοπή του, στο Σπήλι, στις 2-1-1956.
[7] Πβ. τα στοιχεία αυτά γύρω από την ίδρυση τού χωριού στον Ευάγγελο Γ. Δημητρακάκη, Η Αγία Πελαγία, το μικρό χωριό , ο «Βενιαμίν» τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμης Κρήτης, χ.τ. 1974.
[8] Χρυσής Πολυχρονάκη, «Ενορία Αγίας Πελαγίας», περιοδ. Ορθόδοξο Μήνυμα, Ι. Μητροπόλεως Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, τ. 55 (Σεπτ.-Οκτ. 2007), 10.
[9] Θεοδ. Στ. Πελαντάκη, Βυζαντινοί Ναοί της επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ν. Ρεθύμνης, Ρέθυμνο 1973, 20.
[10] Αρχαία μνημεία δέκα ναοί στο νομό Ρεθύμνου, Κρητική Επιθεώρηση 10/11-5-2008.
[11] G. Gerola, Monumenti Veneti Nell’ isola di Creta, Venezia NCM.V, vol. II, 344, 34.
[12] Μαν. Γ. Παπαδογιάννη, «Η ερειπωμένη “Μονή τού Μαλαθρέ” στη Μουρνέ (Θρύλοι και Παραδόσεις)», Προμηθεύς ο Πυρφόρος, 31 (1982), 269-270.
[13] Μαν. Γ. Παπαδογιάννη, «Η ερειπωμένη “Μονή τού Μαλαθρέ”», ό.π., 271.
[14] Χάρη Κ. Στρατιδάκη, Αρχαιολογικές θέσεις στο Ν. Ρεθύμνης από τα νεολιθικά ως και τα ρωμαϊκά χρόνια, Κρητολογικά Γράμματα 9/10 και 11(1994-1995), 108. Βλ. και Χρίστου Μακρή, Ιστορικά- Αρχαιολογικά Νέα, εφημ. Ρεθύμνου Βήμα τής 16/11/1960 κ.ε.