ΠΥΛΕΣ ΤΩΝ ΒΕΝΕΤΣΙΑΝΙΚΩΝ ΤΕΙΧΩΝ ΤΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ, ΠΟΥ ΕΔΩΣΑΝ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ

ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΠΥΛΕΣ ΤΩΝ ΒΕΝΕΤΣΙΑΝΙΚΩΝ ΤΕΙΧΩΝ ΤΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ, ΠΟΥ ΕΔΩΣΑΝ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

      Κατά τον Εμμανουήλ Λαμπρινάκη ο δήμος Ρεθύμνου κείται στο μέσον τής βόρειας παραλίας τής επαρχίας και αποτελείται από την ομώνυμη πόλη και τα προάστια. Η πρωτεύουσά του είναι το Ρέθυμνο, τειχισμένο με βενετικό φρούριο, που έχει τρεις πύλες ^. αυτήν τής Άμμου (Kum Kapi), τη Μεγάλη Πόρτα και την Καινούρια (Πόρτα) [=Yeni Kapi ή Μαρμαρόπορτα ή του Στρατώνος [Κισλά (τουρκ. kişla= στρατώνας)].

    Υπήρχε, βέβαια, και μία τέταρτη πύλη, η Πύλη Squero[1], στη δυτική πλευρά τού τείχους, όπου σήμερα ο περιφερειακός δρόμος, εντελώς, πάντως, δευτερεύουσα, που χρησιμοποιούνταν για στρατιωτικούς και μόνο λόγους. Η πύλη, πάντως, αυτή, σύμφωνα με τον Gerola, προβλεπόταν με το σχέδιο Crema, αλλά είναι άγνωστο αν κτίστηκε ποτέ[2]. 

                  1.  ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΑΜΜΟΥ (ΑΜΜΟΣ ΠΟΡΤΑ) 

                                      Α. ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

      Kum  Kapi (Άμμος Πόρτα)

       Τουρκ. kum (= άμμος) + kapi (= πόρτα)= Άμμος Πόρτα.

    Έτσι ονομαζόταν επί Τουρκοκρατίας- από την εν λόγω «Πόρτα τής Άμμου»- και η συνοικία, γενικότερα, που βρισκόταν στο τμήμα αυτό τής Αμμουδιάς, όπου υπήρχε η ανατολική είσοδος τού τείχους τής πόλης (δηλαδή η ευρύτερη περιοχή γύρω από τη σημερινή πλατεία Αγνώστου Στρατιώτου). 

    H συνοικία αυτή μάς είναι γνωστή, ήδη, από το έτος 1658[3]. Επί Ενετοκρατίας, η εν λόγω περιοχή (Kum Kapi της Τουρκοκρατίας) εντασσόταν στην ευρύτερη περιοχή που ακουγόταν ως Sabbionara (ή Sabbionera), λόγω του ότι βρισκόταν στην περιοχή τής αμμουδιάς (από βεν.  sabbia= άμμος). Ενώ, πολύ αργότερα, στα τέλη τής Τουρκοκρατίας (1886- 1888), σε συμβολαιογραφικές πράξεις, η συνοικία Άμμος Πόρτα (ή Κούμ- Καπί) σημειώνεται και ως Σεπέρια[4] («αγρού κειμένου έξωθι τής πόλεως Ρεθύμνης, κατά την θέσιν Άμμου Πόρταν ή Σεπέρια, γνωστού υπό το όνομα τού «Σιράγα Περιβόλι»[5]).

      Τόσο η «Μεγάλη Πόρτα» όσο και η «Πόρτα τής Άμμου», των τειχών τής πόλης τού Ρεθύμνου, άνοιγαν τα ξημερώματα και έκλειναν το βράδυ, ενώ η τρίτη Πύλη, η Μαρμαρόπορτα, άνοιγε και έκλεινε μόνο για στρατιωτικούς σκοπούς. Τα θυρόφυλλά τους ήταν ξύλινα με μεταλλική εξωτερική επένδυση, όπως φτιάχνονταν τότε οι περισσότερες καστρόπορτες. Στο γείσο της τελευταίας εικονιζόταν ένα λιοντάρι κολλημένο πάνω στο γδαρμένο οικόσημο[6].

     Στη συνοικία Kum Kapi (Άμμος Πόρτα), επί Τουρκοκρατίας, βρισκόταν το αχτάρικο κάποιου Μερτζάνη («αχτάρικο» ήταν το μαγαζί όπου πουλούσαν μπαχαρικά και πρακτικά φάρμακα και «αχτάρης» ονομαζόταν ο πωλητής αυτών)[7]. Από τον Ποιητή τού Ρεθύμνου Γ. Καλομενόπουλο επιβεβαιώνεται το παραπάνω τουρκικό οικογενειακό, το οποίο, μάλιστα, ακόμα και στις αρχές τού 20^ου αιώνα συνέχιζε να απαντά στο Ρέθυμνο[8].

      Σε Διάταξη τής Κρητικής Πολιτείας [Ημερ. Διάτ. αρ. 25, παράγρ. 11 (29/3/1899)], την οποία υπογράφει ο Θεόδωρος Δε Χιόστακ, προβλέπεται η κατεδάφιση αυτής της ανατολικής Πύλης τής πόλης (Πόρτας τής Άμμου), προκειμένου η πόλη να επεκταθεί «προς το χωρίον Περιβόλια»[9]. Η κατεδάφιση τού μνημείου προσέλαβε πανηγυρικό χαρακτήρα, όπως φαίνεται από τη γνωστή  φωτογραφία τού αρχείου τού Ιστορικού Λαογραφικού Μουσείου Ρεθύμνου (I.Λ.Μ.Ρ), του έτους 1898[10].

 ____________________________

---

[1] Έτσι, ονομαζόταν το μικρό ναυπηγείο (squero= μικρό ναυπηγείο), που βρισκόταν στο δυτικό άκρο τής πόλης, στη σημερινή Σωχώρα, κάπου μεταξύ προμαχώνα τού Καλλέργη και της Φορτέτσας [Ιωάννας Στεριώτου, Οι Βενετικές οχυρώσεις τού  Ρεθύμνου (1540-1646), Συμβολή στη φρουριακή αρχιτεκτονική τού 16ου και 17ου αιώνα, Αθήνα 1979, σχέδ. VII]. 

[2] Ιορδάνη Ε. Δημακόπουλου, Τα σπίτια τού Ρεθέμνου, Αθήνα 1977, 58. Πβ. και Ιωάννα Στεριώτου, Οι Βενετικές οχυρώσεις τού Ρεθύμνου (1540-1646), Συμβολή στη φρουριακή αρχιτεκτονική τού 16ου και 17ου αιώνα, Αθήνα 1979, τ. Α', 248, 260. 

[3]  Νικολάου Σ. Σταυρινίδη, Μεταφράσεις Τουρκικών Ιστορικών Εγγράφων, τ. Α΄ (1657- 1672), Ηράκλειον Κρήτης 1986, πρ. 51, σ. 34. 

[4] Σεπέρια ονομάζονταν οι αμμοθίνες (= αμμώδεις λόφοι) που υπήρχαν στην παραλιακή περιοχή, ανατολικά τής πόλης (Καλλιθέα- Περιβόλια και ανατολικότερα). 

[5] Υποθηκοφυλακείο Ρεθύμνης, Δήμος πόλεως Ρεθύμνης, Βιβλίο Υποθηκών 1886- 1888, τ. 3, πρ. α/α 368, σελ. 43, Γ.Α.Κ. Νομού Ρεθύμνου. Η εν λόγω περιοχή πρέπει να αφορά σε θέση στον παραλιακό δρόμο, περί το σημερινό «Λιμενικό Ταμείο», όπου και στις μέρες μας συνεχίζουν να υπάρχουν περιουσίες τής εν λόγω ρεθεμνιώτικης οικογένειας. 

[6]  Ανδρέα Νενεδάκη, Οι Βουκέφαλοι, Αθήνα 1991, 7. 

[7]  Βλ. στον Μαν. Α. Παπαδογιάννη, «Μια σπάνια μαρτυρία για το Ρέθεμνος τού 1740», Προμηθεύς ο Πυρφόρος, τ. 36 (Οκτ. – Δεκ. 1983), 320, σημ. 13. 

[8]  Γ. Καλομενόπουλου, Ποιήματα, Ρέθυμνο1964, 237, όπου υπάρχει τραγούδι με τίτλο: «Η τιμωρία τού Μερτζάνη». 

[9] Γ. Ζ. Παπιομύτογλου, Ημερήσιες Διατάξεις τής Ρωσικής Διοίκησης στο Ρέθυμνο,  Ρέθυμνο 2007, 245. 

[10] Βλ. την εν λόγω φωτογραφία στον Γ.Π.Εκκεκάκη, Πληροφορίες και βιώματα τού M.J. Tancoigne από την Κρήτη τού 1811- 1814, Ρέθυμνο 2008, 107, όπου, σε αυτήν ίδια σελίδα, δημοσιεύεται και άλλη φωτογραφία (από το αρχείο Γ.Π.Ε.) τής εν λόγω ιστορικής πύλης, που πρόλαβε, ευτυχώς, ομάδα Γάλλων περιηγητών να φωτογραφίσει πριν την κατεδάφισή της.

Μια επιστολή τού Γιαννούλη Χαλεπά προς τον Εμμανουήλ Τσουδερό

Μια επιστολή τού Γιαννούλη Χαλεπά   προς τον Εμμανουήλ Τσουδερό 

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ 

     Με αφορμή το συμβάν τής καταστροφής των προτομών τού Εμμανουήλ Ι. Τσουδερού και του Κωστή Παπαδάκη, σε άρθρο μας (Κρητική Επιθεώρηση, 3 Ιουλίου 2014), υπό τον τίτλο: «Ο Τσουδερός τού Γιανούλη Χαλεπά πρέπει να στηθεί και πάλι στην πόλη των Τεχνών και των Γραμμάτων», αναφερθήκαμε εκτενώς στο ιστορικό τής πρώτης, κυρίως, εκ των προτομών, αυτής τού Εμμ. Τσουδερού, έργο τού πιο διακεκριμένου νεοέλληνα γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά. Ή αναφορά μας αυτή έγινε όπως είναι καταγεγραμμένη στο βιβλίο μας «Γλυπτά και Ενεπίγραφες Πλάκες τού Ρεθύμνου» (έκδοση τού 1^ου Γυμνασίου Ρεθύμνου, Ρέθυμνο 2000), με στοιχεία που μας είχε δώσει τότε (2000) η κ. Βιργινία Τσουδερού, πρώην Υπουργός και κόρη τού Εμμανουήλ Τσουδερού, Διοικητή τής Τράπεζας τής Ελλάδος και Πρωθυπουργού τής Μάχης τής Κρήτης, όταν, για πρώτη φορά- με αφορμή τη συγγραφή τού προαναφερθέντος βιβλίου μας- αποκαλύπταμε στους Ρεθυμνιώτες ότι η πόλη μας είχε το μεγάλο προνόμιο να φιλοξενεί στους κόλπους της  και να την κοσμεί ένα γλυπτό (το τελευταίο γλυπτό μιας μυθιστορηματικής ανάμεσα στην τρέλα και τον θρίαμβο δημιουργίας) τού ως άνω κορυφαίου νεοέλληνα γλύπτη, του Van Gogh τής σύγχρονης Ελλάδας- όπως από πολλούς έχει αποκληθεί ο Γιαννούλης Χαλεπάς- που, δυστυχώς, η πόλη μας στάθηκε ανίκανη να το κρατήσει!....

        Με την ίδια ευκαιρία απευθύναμε και θερμή προς τον Δήμο μας παράκληση να προστατεύει με κάθε τρόπο την ιστορική μνήμη τού λαού μας απομακρύνοντας άμεσα από τα μνημεία μας περιστατικά και πράξεις βίας και βαρβαρότητας (συνηθέστατα είναι εδώ τα γκράφιτι αλλά και άλλες μεγαλύτερες, όπως η παρούσα, καταστροφές), που βεβηλώνουν βαριά στα μάτια των ξένων επισκεπτών και, κυρίως, των παιδιών μας, την ιστορική και πολιτιστική μας κληρονομιά, τα ήθη και την αξιοπρέπειά μας ως λαού. Δεν θα μπορούσαν, αλήθεια, οι εν λόγω προτομές να είχαν μεταφερθεί και διαφυλαχθεί αξιοπρεπώς, κοσμώντας, ταυτόχρονα, προσωρινά, το παρακείμενο μέγαρο τής Νομαρχίας μας, αλλά έπρεπε ένα έργο τού Γιαννούλη Χαλεπά- ένα από τα 115 μοναδικά που διασώζονται σήμερα στην Ελλάδα- να μεταφερθεί στον Δημοτικό Κήπο και να… αφεθεί εκεί στην τύχη του, με το… πρόσωπο κατά γης στις πευκοβελόνες, για να (όπως ισχυρίζονται εκ των υστέρων)… το προστατεύσουν!...

      Διερευνώντας, περαιτέρω, το θέμα στο προσωπικό μας Αρχείο ανακαλύψαμε επιστολή τού Γιαννούλη Χαλεπά προς τον Πρωθυπουργό τής Ελλάδος Εμμανουήλ Τσουδερό, με την οποία τον ευχαριστούσε για την ευγενική υπομονή του να «ποζάρει στο ατελιέ του» γι’ αυτήν ακριβώς την προτομή, που είχε την τύχη, στις μέρες μας (μετά από εβδομήντα έξι χρόνια), να γνωρίσει τη θλιβερή αυτήν κατάληξη. Την εν λόγω επιστολή είχαμε εντοπίσει πριν από πολλά χρόνια και αντιγράψει από το «Ιστορικό Μουσείο Κρήτης», στο Ηράκλειο, μετά, δυστυχώς, την έκδοση τού ως άνω βιβλίου μας για τα Γλυπτά και τις Ενεπίγραφες Πλάκες τού Ρεθύμνου κι έτσι δεν την έχουμε περιλάβει σε αυτό.

       Να σημειώσουμε, με την ευκαιρία, ότι στο Ιστορικό Μουσείο Ηρακλείου υπάρχει ειδική αίθουσα Εμμανουήλ Τσουδερού (Επίπεδο Γ΄, αίθ. 14), όπου φυλάσσονται το γραφείο, η βιβλιοθήκη και τα προσωπικά του ενθύμια, χαλκογραφίες, χάρτες, σπάνιες εκδόσεις και μία συλλογή κρητικών γραμματοσήμων. Μεταξύ αυτών εντοπίσαμε και την παρακάτω σύντομη επιστολή, γραμμένη από το χέρι τού μεγάλου Τήνιου καλλιτέχνη, που η χρονολογία της, 18 Απριλίου 1938, φανερώνει ότι εγράφη τέσσερις, μόλις, μήνες πριν από τον θάνατό του (πέθανε τον Σεπτέμβριο τού 1938) και ότι όταν έγραφε την επιστολή η προτομή δεν είχε τελειώσει ακόμα (τώρα που τελειώνει), άρα θα πρόκειται για το τελευταίο έργο τής ζωής του. Δεν είναι, πιστεύουμε, δυνατόν σε τέσσερις μήνες ζωής που του εναπέμεναν να δημιούργησε και άλλο έργο. 

              Η επιστολή έχει ως εξής: 

              Πολύτιμε φίλε κ. Τσουδερέ,

           αφού είχατε την ευγενική υπομονή να ποζάρετε στο ατελιέ μου για την προτομή, παρακαλώ τώρα που τελειώνει να θελήσετε να την δεχθείτε ως δώρον τού καλλιτέχνη που προσπάθησε να εμφυσήσει εις αυτήν όλη την καλλιτεχνική πνοή των τελευταίων ημερών του.Με ξεχωριστή τιμή 

                              Γιαννούλης Χαλεπάς
                        Αθήνα 18 Απριλίου 1938                                       

Ο Τσουδερός τού Γιανούλη Χαλεπά πρέπει να στηθεί και πάλι στην πόλη των Τεχνών και των Γραμμάτων

Ο Τσουδερός τού Γιανούλη Χαλεπά πρέπει να στηθεί και πάλι

στην πόλη των Τεχνών και των Γραμμάτων

              ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

            www.ret-anadromes.blogspot.com

Έκπληκτοι παρακολουθήσαμε στην τοπική εφημερίδα «Ρέθεμνος» (φ. Σαββάτου, 21/6/2014) πρωτοσέλιδο ρεπορτάζ τής δημοσιογράφου Αθηνάς Πετρακάκη, με τον τίτλο: «Κατέστρεψαν έργο τού Γιαννούλη Χαλεπά». Η συνέχεια τού πρωτοσέλιδου (στη σελίδα τρία τής εφημερίδας) συγκεκριμενοποιεί την ειδησεογραφία ότι πρόκειται για την προτομή τού Εμμανουήλ Ι. Τσουδερού, Διοικητή τής Τράπεζας τής Ελλάδος και Πρωθυπουργού τής Ελλάδος κατά τη Μάχη τής Κρήτης. Κοντά σε αυτήν, παραθέτει και δεύτερη καταστροφή, με αποκεφαλισμό (!), τη φορά αυτήν, τής προτομής τού Κωστή Παπαδάκη, του 29χρονου εφέδρου αξιωματικού και δημοσιογράφου και πρώτου νεκρού τού Αλβανικού έπους, έργο του Ν. Γ. Παρασκευά.

Ο Κ. Παπαδάκης αποκεφαλισμένος

  Αναζητήσαμε να διασταυρώσουμε την είδηση που μας είχε συγκλονίσει και στις άλλες καθημερινές εφημερίδες τής πόλης, αλλά, προς έκπληξή μας, δεν υπήρχε καμιά απολύτως αναφορά στο θέμα!  Όπως  και να έχει το πράγμα, το Ρέθυμνο των…. «Τεχνών» και των Γραμμάτων δεν αντιλήφθηκε, φαίνεται, έγκαιρα, το μέγεθος τής συντελεσθείσας καταστροφής, ειδικά για το πρώτο γλυπτό, αυτό τού Τήνιου καλλιτέχνη Γιαννούλη Χαλεπά, του κορυφαίου νεοέλληνα γλύπτη, του van Gogh τής σύγχρονης Ελλάδας, όπως από πολλούς έχει αποκληθεί. Πέρασαν έξι μέρες, για να αντιληφθούν και οι άλλες εφημερίδες τής πόλης μας την καταστροφή που είχε γίνει για το Ρέθυμνο!
 Οι πράξεις βανδαλισμού που μόνιμα δέχονται τα γλυπτά τής πόλης μας αποτελούν κατάφορη βεβήλωση τής τοπικής μας ιστορίας και αδικούν κατάφορα και προσβάλλουν όχι μόνον την καλλιτεχνική τους αξία, όσο και, κυρίως, την ανεκτίμητη ιστορική σημασία που αυτά έχουν στο να μας νουθετούν και παραδειγματίζουν όλους και, κυρίως, τα νεότερα στην ηλικία άτομα ως προς το χρέος μας απέναντι στις αξίες και τα ιδανικά που οι άνθρωποι αυτοί με το αίμα τους (Κωστής Παπαδάκης) ή τη δράση, τον ζήλο και την αυταπάρνησή τους (Εμμ. Τσουδερός) υπηρέτησαν και υλοποίησαν κατά τον επίγειο βίο τους, ώστε ο τόπος τους να τους τιμήσει, στήνοντάς τους αγάλματα και προτομές αιώνιας ευγνωμοσύνης. Αλίμονο στους λαούς που δεν διαθέτουν ιστορική μνήμη ή βεβηλώνουν την ιστορική τους συνείδηση με πράξεις βαρβαρισμού (ίσως και εξ αμελείας). Με βεβαιότητα οι λαοί αυτοί είναι καταδικασμένοι να πεθάνουν.

Μετά από αυτά και για την ιστορία τού δευτέρου από τα παραπάνω γλυπτά παραθέτουμε όσα γράφουμε στο βιβλίο μας «Γλυπτά και Ενεπίγραφες Πλάκες τού Ρεθύμνου», έκδοση τού 1^ου Γυμνασίου Ρεθύμνου, όταν για πρώτη φορά, πριν 15 χρόνια, αποκαλύπταμε στους Ρεθυμνιώτες ότι η πόλη μας είχε το εξαιρετικό προνόμιο να φιλοξενεί και να την κοσμεί ένα γλυπτό τού μεγάλου νεοέλληνα γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά. Τότε, για πρώτη φορά, καταγράψαμε και την ιστορία αλλά και την αξία τού εν λόγω γλυπτού, που αξίζει, νομίζω, να την υπενθυμίσουμε στους Ρεθεμνιώτες, προκειμένου να γνωρίζουν την ιστορία τού τόπου τους.

Έτσι προστάτεψαν το έργο τού Χαλεπά!

 Όταν, λοιπόν- όπως σημειώνουμε στις σελίδες 50- 52 τού παραπάνω βιβλίου μας- καταγράφαμε με τους μαθητές μας τη συγκεκριμένη προτομή τού Εμμανουήλ Ι. Τσουδερού εντυπωσιαστήκαμε από τη διαφορά των τριάντα, περίπου, χρόνων, που παρατηρείται ανάμεσα στη χρονολογία που ο Χαλεπάς φιλοτέχνησε την προτομή (1938), και αναγράφεται στο πίσω μέρος αυτής, και τη χρονολογία των αποκαλυπτηρίων αυτής (1963). Απευθυνθήκαμε, με επιστολή μας, στην κ. Βιργινία Τσουδερού, πρώην Υπουργό και κόρη τού Εμμανουήλ Τσουδερού, πρωθυπουργού κατά τη Μάχη τής Κρήτης, η οποία, δι’ επιστολής της, μας έλυσε την απορία ως εξής: Πραγματικά, η προτομή τού πατέρα της φιλοτεχνήθηκε το έτος 1937 από τον μεγάλο τηνιακό γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά, ένα χρόνο, μόλις, πριν από τον θάνατό του, κατόπιν παραγγελίας τής Τράπεζας τής Ελλάδος, που επί ημερών τού Εμμανουήλ Τσουδερού αγοράσθηκαν τα οικόπεδα και κτίστηκε το γνωστό κεντρικό μέγαρό της στην οδό Ελευθερίου Βενιζέλου (Πανεπιστημίου), της Αθήνας. Όμως, τελικά, η προτομή δεν χρησιμοποιήθηκε από το Ίδρυμα τής Τράπεζας, γιατί προτιμήθηκε να εντοιχιστεί στην είσοδο τού κτιρίου μία πλάκα από μέταλλο με το «προφίλ» τού Εμμανουήλ Τσουδερού.
    Από το σημείο, όμως, αυτό και πέρα κανένας από την οικογένεια Τσουδερού, σημειώνει η κ. Βιργινία Τσουδερού, δεν θυμάται πώς, τελικά, η προτομή αυτή τού Χαλεπά έφθασε στα χέρια τους και, στη συνέχεια, δωρήθηκε στον Δήμο Ρεθύμνου, μετά τον θάνατο τού Εμμ. Τσουδερού, στις 10/2/1956. Ίσως- και αυτό η κ. Β. Τσουδερού θεωρεί ως πιθανότερο- ο Ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης, ανώτερος υπάλληλος τότε στην Τράπεζα τής Ελλάδος και κατόπιν βιογράφος τού Εμμανουήλ Τσουδερού, να είχε εντοπίσει την προτομή κάπου στην Τράπεζα και να κατάφερε, στη συνέχεια, να πείσει την τότε διοίκηση – Διοικητής τής Τράπεζας ήταν τότε ο Ξενοφών Ζολώτας- να τη δωρίσουν απ’ ευθείας στον Δήμο Ρεθύμνου, μετά από υπόδειξη και της οικογένειας Τσουδερού. Άλλωστε, ο Ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης παραβρισκόταν και στα αποκαλυπτήρια τής προτομής και είχε αναλάβει και τον σχετικό πανηγυρικό λόγο.  

Με την ευκαιρία απευθύνουμε γενικότερη θερμή παράκληση προς τον Δήμο μας να προστατεύει με κάθε τρόπο την ιστορική μνήμη τού λαού μας, απομακρύνοντας άμεσα από τα μνημεία μας περιστατικά και πράξεις βίας (γκράφιτι και, ίσως, και άλλες μεγαλύτερες καταστροφές), που βεβηλώνουν βαριά στα μάτια των ξένων επισκεπτών και, κυρίως, των παιδιών μας, την ιστορική και πολιτιστική μας κληρονομιά, τα ήθη και την αξιοπρέπειά μας ως λαού. Τέλος- ως προς το συγκεκριμένο σοβαρότατο συμβάν που μας ώθησε στη σύνταξη τού παρόντος άρθρου- θεωρούμε υποχρέωση τού Δήμου ο Τσουδερός τού Γιανούλη Χαλεπά να στηθεί και πάλι στην πόλη των Τεχνών και των Γραμμάτων, που, δυστυχώς, στάθηκε ανίκανη να τον κρατήσει!     

ΧΑΡΗΣ Κ. ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗΣ - Μια μέρα στο σχολείο τής ύστερης Κρητικής Πολιτείας

ΧΑΡΗΣ Κ. ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗΣ

Μια μέρα στο σχολείο

τής ύστερης Κρητικής Πολιτείας

Εκπαιδευτικό Βιωματικό Πρόγραμμα

   [Έκδοση «Γραφοτεχνική Κρήτης», Ρέθυμνο 2014, σχ. 8^ο (24Χ20), σσ. 63]  

       ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

            http://ret-anadromes.blogspot.com

Ο Χάρης Κ. Στρατιδάκης είναι ένας δραστήριος και εξαιρετικά ανήσυχος δάσκαλος, Δρ. Παιδαγωγικής τής Σχολής Επιστημών Αγωγής τού Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης στη 2^η Περιφέρεια Χανίων, που ενδιαφέρεται ενεργά για την πνευματική πρόοδο και καταξίωση των μαθητών του, αλλά, περαιτέρω, και για την διευκόλυνση των συναδέλφων του διδασκάλων στο διδακτικό έργο που επιτελούν. Η δημιουργική αυτή ανησυχία του είναι που τον ώθησε να προβεί, πρόσφατα, στην έκδοση μίας χρήσιμης και πρωτότυπης βιωματικής μελέτης για τη διδασκαλία τής τοπικής μας Ιστορίας, με την ευγενική χορηγία τού Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης νομού Ρεθύμνης και του Πολιτιστικού Συλλόγου Αμνάτου.

Η εν λόγω μελέτη αναφέρεται, ειδικότερα, στην ανάγκη ενός ευέλικτου και συμβατού προς τις γνώσεις τού παιδιού Εκπαιδευτικού Προγράμματος για τη διδασκαλία τής Τοπικής Ιστορίας, με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από την Ένωση τής Κρήτης με την Ελλάδα. Με την ευκαιρία αυτήν αναζητήθηκε από τον συγγραφέα η δυνατότητα προσέγγισης από τα παιδιά τής περιόδου τής Αυτονομίας και της Ένωσης τής Κρήτης με την Ελλάδα. Έτσι, ο συγγραφέας εμψύχωσε, βελτίωσε και στάθμισε το περιγραφόμενο στο εν λόγω βιβλίο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα, με αρχικό τίτλο: «Μια μέρα στο σχολείο τής Κρητικής Πολιτείας, στο λυκαυγές τής Ένωσης», πρόγραμμα, πάντως, που αποτελεί μετεξέλιξη αντίστοιχου παλαιοτέρου, το οποίο εμψυχώνεται από τον συγγραφέα ήδη από το έτος 1991 και πιο συστηματικά κατά την περίοδο 1996- 2000, οπότε διετέλεσε υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Αγωγής στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση τού Ν. Ρεθύμνου. Το Πρόγραμμα εκείνο, υπό τον τίτλο: «Στο σχολείο των γονιών και των παππούδων μου» πήρε, στη συνέχεια, και τη μορφή μουσειοβαλίτσας στο «Κέντρο Περιβαλλοντικής Αγωγής “Φάλκονας”».

Στο Α΄ Μέρος παρακολουθούμε την ιστορική εξέλιξη τής εκπαίδευσης κατά τα χρόνια τής Κρητικής Πολιτείας μέσα από τη μελέτη των ιδιαιτεροτήτων τής Κρητικής Εκπαίδευσης επί Αυτονομίας, όπως: την παράλληλη χριστιανική και μουσουλμανική εκπαίδευση, τη γεωργική εκπαίδευση [που εισάχθηκε, είναι γεγονός, στην Κρήτη πολύ πριν την εισαγωγή της στο ελεύθερο ελληνικό βασίλειο (Κήποι- Αγροκήπια)], τη γυμναστική διδασκαλία και τη διδασκαλία τής σκοποβολής, τόσο απαραίτητης τον καιρό εκείνο στα πλαίσια των αγώνων των χριστιανών Κρητών για εθνική αποκατάσταση.

   Στο Β΄ Μέρος επιτυγχάνεται η Εισαγωγή στην εποχή και τον χώρο με προβολή φωτεινών διαφανειών. Ο χώρος στο συγκεκριμένο Πρόγραμμα είναι η Αμνάτος, λόγω του «Σχολικού Μουσείου τού Δήμου Ρεθύμνου» που διαθέτει το χωριό και προσφέρει ιδανικές συνθήκες προς εφαρμογή τού προτεινόμενου, με το παρουσιαζόμενο βιβλίο, προγράμματος, αλλά διαθέτει, περαιτέρω, και το «Λαογραφικό Μουσείο Αμνάτου Ρεθύμνου», που στηρίζει παράλληλο Πρόγραμμα για τον λαϊκό πολιτισμό τής Κρήτης επί της Αυτονομίας.

Η εκπαιδευτική διαδικασία ακολουθεί επακριβώς το ημερήσιο Πρόγραμμα μαθημάτων ενός σχολείου τής Κρητικής Πολιτείας με όλες τις λεπτομέρειές του (π.χ. κρούση κώδωνος, προσευχή, έπαρση σημαίας, έλεγχο καθαριότητας κ.λπ.), καθώς και μαθήματα που διδάσκονταν την εποχή εκείνη, όπως διδασκαλία ποιήματος, ιχνογραφία, χειροτεχνία, εκκλησιαστική μουσική κ.λπ. Κάθε μάθημα διδάσκεται στα παιδιά με προσομοίωση, αναπαραγωγή και αναπαράσταση τής συμπεριφοράς και των χαρακτηριστικών του.

Πρωθυστέρως τής προσομοίωσης διδασκαλίας «Στο σχολείο των γονιών και των παππούδων» ακολουθεί και άλλο πρόγραμμα (που, κανονικά, θα έπρεπε να προηγείται) με τον τίτλο: «Στο σπίτι των προ- προπαππούδων μου». Με το πρόγραμμα αυτό οι μαθητές βοηθιούνται από τους εμψυχωτές τού Προγράμματος να έρθουν στη θέση των μαθητών εκείνων τής Κρητικής Πολιτείας, παίρνοντας βασικές γνώσεις για την κατοικία τους, τη διατροφή, την οικογένεια, τη θρησκευτικότητά τους, την εργασία των γονέων αλλά κι εκείνη των ίδιων των παιδιών προς την υπόλοιπη οικογένεια με τις πολλαπλές της ανάγκες. Το Πρόγραμμα αυτό υλοποιείται στο «Λαογραφικό Μουσείο Αμνάτου» παράλληλα προς το άλλο, της προσομοίωσης διδασκαλίας.

Το βιβλίο ολοκληρώνεται: α) με οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς εμψυχωτές τού Προγράμματος, β) επισκέψεις σε χώρους σχετικούς με την Κρητική Πολιτεία (Ιστορικά- Λαογραφικά Μουσεία) και γ) με «Επίμετρο», που περιλαμβάνει «Κατάλογο κρητικών σχολικών βιβλίων» τής υπό μελέτην περιόδου 1800- 1913, που συνέταξε ο φίλος Κρητολόγος- ερευνητής κ. Γ. Π. Εκκεκάκης.  

       Και για τη νέα του αυτήν προσφορά στην Τοπική μας Ιστορία και τη διδασκαλία της στους μαθητές τού τόπου μας, συγχαίρουμε και, για άλλη μια φορά, θερμά ευχαριστούμε τον φίλο Χάρη Κ. Στρατιδάκη, που με πραγματικά αξιοθαύμαστη προθυμία, ζήλο και μεράκι αναλαμβάνει το λεπτό και υπεύθυνο έργο της καθοδήγησης των νεαρών μαθητών και των διδασκάλων τους στη δημιουργική και βιωματική αφομοίωση πολύτιμων για τον τόπο μας στοιχείων, αλλά, ταυτόχρονα, και στην, κατά το δυνατόν, γόνιμη και καρποφόρα ανάπτυξη της προσωπικότητας και κοινωνικότητάς τους.

       

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΩΦΩΝ ΚΑΙ ΒΑΡΗΚΟΩΝ ΝΟΜΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ, «ΤΟ ΑΡΚΑΔΙ» «25 χρόνια Παρουσίας & Προσφοράς 1989-2014»

ΑΝΤΩΝΟΥΣΑ Ι. ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΑ - Η Λ Α Μ Π Ρ Ω - Τραγωδία εις πράξεις πέντε

ΑΝΤΩΝΟΥΣΑ  Ι. ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΑ

Η  Λ Α Μ Π Ρ Ω

Τραγωδία εις πράξεις πέντε

Εισαγωγή- Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Φουρναράκης

[Εκδόσεις Έρεισμα, Χανιά 2013, σχ. 8^ο (21 Χ 14), σσ.159]

             ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

          www.ret-anadromes.blogspot.com

Τον τελευταίο καιρό, με εξαιρετικό ενδιαφέρον παρακολουθούμε τον σπουδαίο εκδοτικό οργασμό που παρουσιάζει το ΓΑΚ- Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, στα Χανιά, παρουσιάζοντάς μας μία σειρά σημαντικών εκδόσεων τού 19^ου αιώνα, με κορυφαίες αυτές από το ανέκδοτο Αρχείο (93 χειρόγραφοι τόμοι) τού μεγάλου Ρεθεμνιώτη λαογράφου Παύλου Γ. Βλαστού («Βουκολικόν», «Θούρια», «Άσματα Λαϊκά Κρητών ή Συλλογή Κρητικής Ποιήσεως Ποικίλης»), αλλά και άλλες εκδόσεις με σπουδαία έργα Κρητών, της ίδιας περιόδου, όπως «Η Κρητικοπούλα, ήτοι αγώνες και πάθη τής Κρήτης τού 1866» τού Χατζή Μιχάλη Γιάνναρη, με Εισαγωγή- Επιμέλεια- όπως και οι λοιπές εκδόσεις- του Κωνσταντίνου Φουρναράκη.

Από σήμερα, στις λαμπρές αυτές εκδόσεις τού Ιστορικού Αρχείου συγκαταλέγεται και «Η Λάμπρω, Τραγωδία εις πράξεις πέντε», το σημαντικότερο δράμα τής Αντωνούσας Ι. Καμπουροπούλας, μίας πρωτοπόρου γυναίκας τού 19^ου αι., προδρόμου τής φεμινιστικής συνείδησης στην Ελλάδα και των φιλελεύθερων ιδεών, αφού, αξίζει να σημειωθεί ότι διατήρησε- παρά τα κρατούντα στην εποχή της- το πατρικό της επώνυμο στις, και μετά τον γάμο της, δημοσιεύσεις των 

ποιημάτων και τραγωδιών της. Τη σπουδαία αυτήν μορφή τής Αντωνούσας Καμπουροπούλας- όλως ξεχασμένης στις μέρες μας- ανακάλυψε και κυριολεκτικά ξέθαψε από την αφάνεια ο προαναφερθείς εκλεκτός φίλος φιλόλογος κ. Κωνσταντίνος Φουρναράκης, Προϊστάμενος στο ΓΑΚ- Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, που ασχολείται, κυρίως, με τη μελέτη τής Ιστορίας και Λογοτεχνίας αυτής τής περιόδου, του 19^ου αιώνα.

Ο κ. Φουρναράκης παρουσίασε, αρχικά, τη μορφή τής Αντωνούσας Καμπουροπούλας σε εκδήλωση τού Ιστορικού Αρχείου Κρήτης. Στη συνέχεια, τα συμπεράσματα τής έρευνάς του ανακοίνωσε και στο ευρύτερο επιστημονικό κοινό στο Δ΄ Παγκόσμιο Συνέδριο τής Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών, που πραγματοποιήθηκε στη Γρανάδα τής Ισπανίας, τον Σεπτέμβριο τού 2010. Να σημειώσουμε ότι το έργο τής Αντωνούσας Καμπουροπούλας, διάσπαρτο σε κλειστές συλλογές βιβλιοθηκών και σε αρχεία, χρειάζεται ειδική έρευνα προς εντοπισμό και μελέτη του. Ο λόγος αυτός είναι που δεν επέτρεψε μέχρι σήμερα τη μελέτη του από ειδικούς και κριτικούς τής λογοτεχνίας.

Η Αντωνούσα Καμπουροπούλα γεννήθηκε στα Χανιά το έτος 1790, όπου και παντρεύτηκε και απέκτησε έναν γιο. Ο σύζυγός της μετείχε σε επαναστάσεις κατά των Τούρκων και τον Γενάρη τού 1824 ήλθε και εδώ, στο Ρέθυμνο, προκειμένου να υπερασπιστεί τα δεινώς πολιορκούμενα γυναικόπαιδα στο Σπήλαιο τού Μελιδονίου. Από τα κείμενά της μπορούμε να συμπεράνουμε ότι, κατά τη διάρκεια τής επανάστασης τού ’21 στην Κρήτη, γνώρισε ποικίλους κινδύνους και βίωσε τις τρομερές σφαγές και καταστροφές στην πόλη των Χανίων. Η Καμπουροπούλα, περαιτέρω, είναι η πρώτη Ελληνίδα που άρθρωσε επώνυμα λόγο πολιτικό. Από το 1840 εξέφραζε την έντονη απογοήτευσή της για τα εθνικά πράγματα, έκρινε τη συμπεριφορά των ξένων και συμβούλευε τον βασιλιά και τους πολιτικούς τής Ελλάδας. Πέθανε τα Χριστούγεννα τού 1875 στην Αθήνα, χωρίς να προλάβει, δυστυχώς, να δει το όνειρό της, την απελευθέρωση τής αγαπημένης της Κρήτης, να γίνεται πραγματικότητα.

Εντυπωσιάζει η αγωνία και η πολυμέρεια τής γραφής της, η οποία- πέραν των διαφόρων πολεμικών γεγονότων τής Κρήτης, επί τής Ελληνικής Επαναστάσεως, [«Ποιήματα Τραγικά», εμπεριέχοντα πολέμους τής Κρήτης επί τής Ελληνικής Επαναστάσεως, συντεθέντα και εκδοθέντα υπό Αντωνούσα Ι. Καμπουροπούλα (sic), εν Ερμουπόλει…1840]- επεκτείνεται και αναδεικνύει και άλλα πολεμικά γεγονότα, άλλων περιοχών τού ελληνικού τόξου, όπως την περίφημη Έξοδο τού Μεσσολογίου («Η Έξοδος τού Μεσσολογίου», τραγωδία εις πέντε πράξεις υπό τής κυρίας Αντωνούσης Καμπουράκη, Κρήσσης, εν Αθήναις ….1875), αλλά και τα συμβάντα τής Ναυπλιακής και Οκτωβριανής Επαναστάσεως [«Η Μνήμη», ποίημα τής Αντωνούσης Ι. Καμπουροπούλου (sic) εκ Χανίων τής Κρήτης, εν Αθήναις….1863].

Όμως, το σημαντικότερο έργο τής Αντωνούσας Καμπουροπούλας είναι, όπως έχουμε ήδη επισημάνει, το ηρωικό δράμα «Η Λάμπρω, τραγωδία εις πράξεις πέντε» (εν Μεσολογγίω 1861). Το έργο της αυτό, πέραν τού έντονου αυτοβιογραφικού επιπέδου τού λόγου, αποτελεί και μία σοβαρή έμμετρη ιστοριογραφία των πολεμικών γεγονότων τής εποχής. Η υπόθεση τής τραγωδίας εκτυλίσσεται ως εξής: Ένας ευγενικός και γενναίος νέος, ο Φλώρος, σπεύδει, μαζί με τον φίλο του, τον Λεωνίδα, να βοηθήσουν τον αιχμάλωτο αδελφό τής Λάμπρως, τον Αλέξανδρο. Η ιπποτική και γενναία αυτή πράξη τού Φλώρου κάνει να ανθίσει στην καρδιά τής ηρωίδας ένας αγνός και όμορφος έρωτας προς το πρόσωπό του. Οι δύο νέοι δίνουν όρκους αιώνιας πίστης και αφοσίωσης. Μετά από πολλές περιπέτειες και ταλαντεύσεις που γνώρισε ο έρωτάς τους, η αγάπη τους, πλέον, ευοδούται και στερεώνεται. Η Λάμπρω- προκειμένου να μην αποχωριστεί τον αγαπημένο της ούτε για λίγο, στη διάρκεια εκστρατείας στη Χίο, που έμπαινε τώρα μπροστά τους προσωρινό εμπόδιο στην ένωσή τους με τα αιώνια δεσμά τού γάμου- ντύνεται ανδρικά και ακολουθεί τον Φλώρο, χωρίς αυτός να το γνωρίζει. Σε μια μάχη βάζει το σώμα της ασπίδα, για να τον προστατεύσει και ένα βόλι εχθρικό την πληγώνει θανάσιμα στο στήθος.

Στο παρουσιαζόμενο έργο συσσωρεύονται γενναιόδωρα οι πανανθρώπινες αξίες τής φιλοπατρίας (οι ήρωες ορκίζονται στην πατρίδα), της πίστης στον Θεό (βασική προϋπόθεση ύπαρξης τού ανθρώπου σε δύσκολους καιρούς), του σεβασμού προς τους γονείς, της αυτοθυσίας, της ευγένειας και ειλικρίνειας των αισθημάτων και της αγνότητας των καρδιών (Φλώρος: αφού τον κόσμον γνώρισα κι ήλθα εις ηλικίαν/ Σ’ ορκίζομαι δεν έκαμα τού έρωτος λατρείαν). Εντυπωσιακή, εδώ, καθίσταται η πρόοδος και το βάθεμα τού ερωτικού αισθήματος τής Λάμπρως και του Φλώρου, που αφορμή και αρχήν του είχε, όπως έχουμε ήδη επισημάνει, την αδελφική τής Λάμπρως αγάπη προς τον αδελφό της, Αλέξανδρο. Είναι γεγονός ότι μέσα στα δύσκολα πολεμικά χρόνια ο έρωτας καθίσταται το «αλάτι» τής ζωής και κλιμακώνεται, στη συγκεκριμένη τραγωδία, μέχρις αυτοθυσίας για τον αγαπώμενον, κατά τα παραδεδομένα πρότυπα τού «Ερωτόκριτου». Εντυπωσιάζει, πάντως, στη συγκεκριμένη τραγωδία και το πόσο συχνά προβάλλει και το θέμα τής αυτοκτονίας, τόσον ένεκα της αδελφικής (η Λάμπρω για τον θεωρούμενο νεκρό αδελφό της), όσο και της ερωτικής αγάπης (ο Φλώρος για την Λάμπρω και η Λάμπρω για τον Φλώρο). Στη «Λάμπρω», τέλος, παραδίδονται και αρκετά ήθη και έθιμα τής εποχής εκείνης, καθώς και διάφορα άλλα γεγονότα ποικίλων εκστρατειών τής πολύπαθης Κρήτης αλλά και τής αιματοβαμμένης Χίου.    

Πρόκειται, τωόντι, για μίαν άκρως ενδιαφέρουσα επιστημονική έρευνα και επανέκδοση πρωτογενούς ποιητικού- ιστορικού- λογοτεχνικού υλικού. Τα θερμά μας συγχαρητήρια στον κ. Κων. Φουρναράκη και τους λοιπούς συντελεστές τής έκδοσης, τους οποίους βεβαιώνουμε ότι: «ὂντως καλόν ἒργον εἰργάσαντο, ἐπειδάν καί ἐτελείωσαν αὐτό». Τέτοιες προσπάθειες μάς ενθαρρύνουν και μας κάνουν να πιστεύουμε ότι όσο ενδιαφερόμαστε και σκύβουμε πάνω από τις αιώνιες αξίες τής τοπικής μας ιστορίας και λογοτεχνίας και του λαϊκού μας πολιτισμού δεν χάθηκαν ακόμα όλα κάτω από τον αδυσώπητο οδοστρωτήρα τού σύγχρονου τεχνοκρατούμενου πολιτισμού και την ισοπεδωτική λαίλαπα τής παγκοσμιοποίησης και του συγκρητισμού.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΜΜ. ΤΡΑΝΤΑΛΙΔΗΣ - ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΗΣ ΦΑΛΚΟΝΕΡΑΣ “HΡΑΚΛΕΙΟΝ”

ΓΙΩΡΓΟΥ ΕΜΜ. ΤΡΑΝΤΑΛΙΔΗ

ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΗΣ ΦΑΛΚΟΝΕΡΑΣ “HΡΑΚΛΕΙΟΝ”

                                                           (τόμος 1ος)

 [Εκδόσεις «Εν Τύπω», Πειραιάς 2013, σχ. 8^ο (20,5 Χ 14), σσ. 108]

                ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

               www.ret-anadromes.blogspot.com

Ένα βιβλίο που προσπαθεί να ρίξει άπλετο φως στα πικραμένα βάθη τής Φαλκονέρας κυκλοφόρησε πρόσφατα, πενήντα, περίπου, χρόνια (8- 12- 1966) από τη μεγάλη ναυτική τραγωδία που συγκλόνισε το πανελλήνιο και ιδιαίτερα τον γενναίο λαό τής Κρήτης. Ο λόγος  για το βιβλίο «Το Ναυάγιο τής Φαλκονέρας “HΡΑΚΛΕΙΟΝ”», όπως επιγράφεται ο 1^ος τόμος τού νέου πονήματος τού Ρεθυμνιώτη δικηγόρου κ. Γιώργου Εμμ. Τρανταλίδη, που αφιερώνεται στα θύματα τού ναυαγίου ως λιτό και απέριττο μνημόσυνο.

Ο κ. Γ. Τρανταλίδης είναι ένας πολυτάλαντος δικηγόρος με εξαιρετικές σπουδές στην Αθήνα και το Λονδίνο, όπου και εργάστηκε για ένα διάστημα ως δικηγόρος. Στο διάστημα αυτό συνέστησε και διηύθυνε την πρώτη ελληνόφωνη χορωδία στον Καθεδρικό ναό τής Αγίας Σοφίας, ενώ και τώρα, στην Αθήνα, έχει ιδρύσει τον Σύλλογο Φίλων Κλασσικής Μουσικής και Όπερας. Τις βάσεις αυτές τής ενασχόλησής του με τη σοβαρή μουσική τις κρατάει, τολμώ να πω, από εδώ, από το Ρέθυμνο, που τον θυμάμαι ως μαθητή γυμνασίου με πόσο ζήλο συμμετείχε στη χορωδία τού Καθεδρικού μας Ναού υπό τον αείμνηστο Καλοπαιδάκη, της οποίας, λόγω τής εξαίρετης, όλο μέταλλο φωνής του, αποτελούσε πολύτιμο και βασικό μέλος. Ως δικηγόρος, σήμερα, δραστηριοποιείται στον Πειραιά, ασχολούμενος κυρίως με το ναυτικό δίκαιο. Γιος τού παλαιού Ρεθυμνιώτη δασκάλου Εμμ. Τρανταλίδη, από τον Αϊ- Γιάννη τον Καμένο, είναι πολύ γνωστός και στην πόλη μας τόσο από προηγούμενα βιβλία του [Νομικά Περίεργα απ’ όλο τον κόσμο (2005), τόμ. 1, σελ. 495 και Νομικόν Εγκόλπιον (2010), σελ. 215], όσο και από την τακτική και «χτυπητή» παρουσία του στις τοπικές μας εφημερίδες με τα καυστικά εκείνα «σημειωματάκια» του, με τα οποία επιχειρεί να ευαισθητοποιήσει και να ξυπνήσει συνειδήσεις, θέτοντας μονίμως υπό έλεγχο όλα τα κακώς κείμενα τής Πολιτείας και των πολιτικών, αλλά και άλλα καίρια κοινωνικά θέματα, που εναγώνια ζητούν  απαντήσεις.

Δεν θα μπορούσε, λοιπόν, του δικαιοκρίτου οφθαλμού τού εν λόγω εκλεκτού φίλου και λόγιου δικηγόρου- και, μάλιστα, και ως ασχολουμένου περί το ναυτικό δίκαιο- να διαλάθει το γεγονός τής «αφάνειας» και αποτελμάτωσης στην οποία τόσα χρόνια τώρα έχει περιέλθει η απίστευτη εκείνη ναυτική τραγωδία στη Φαλκονέρα, που στοίχισε τη ζωή 241 [όπως, αρχικά, την εποχή εκείνη (1966) πιστευόταν] ανθρώπων, ενώ, τελικά, και μετά από επισταμένες έρευνες τού κ. Τρανταλίδη, διαπιστώθηκε ότι ο αριθμός των πνιγέντων ανερχόταν στους 278, στην πλειονότητά τους Κρητικών. Αφορμή, περαιτέρω, για τη συγγραφή τού παρουσιαζομένου βιβλίου υπήρξε τόσο η ρεθυμνιώτικη καταγωγή τού συγγραφέα, όσο και η βαθιά ενσυναίσθηση τής ανεκτίμητης αξίας τής ζωής τού ανθρώπου. Πενήντα, τόσα, χρόνια μέχρι σήμερα δεν έχει γραφτεί ούτε ένα βιβλίο, έστω από κάποιον από τους 96 δικηγόρους που παρεστάθησαν στην περίφημη εκείνη δίκη τού «Ηρακλείου». Αυτό, λοιπόν, το πράγμα το τόλμησε σήμερα ο εκλεκτός φίλος δικηγόρος κ. Γιώργος Τρανταλίδης- παρότι, ως συνομήλικός μου, τον καιρό εκείνο τού φοβερού ναυαγίου, ήταν ακόμα παιδί. Το τόλμησε, όμως, προκειμένου, όπως χαρακτηριστικά και ό ίδιος σημειώνει, η ευαίσθητη ψυχή του να «ανακαλέσει» στη μνήμη μας και τιμήσει όλους αυτούς που τόσο άδικα έφυγαν από κοντά μας, έχοντας υπόψη του τον κρητικό λόγο ότι: «ο άνθρωπος δεν πεθαίνει μέχρι να ζει στη σκέψη μας». Η μνήμη είναι που σε βοηθά να ανασταίνεις και να βλέπεις τον άλλο μπροστά σου ζωντανό, σε αντίθεση με τη ροή τού πανδαμάτορα χρόνου, σαν αναψηλαφείς με αγάπη και παρακολουθείς και επανεξετάζεις από κοντά τις σκέψεις του στο ημερολόγιο τής ζωής του.

Του εν λόγω βιβλίου- του οποίου θα ακολουθήσει και β΄ τόμος που θα θίγει τη νομική πτυχή τού ζητήματος- προηγήθηκε πολύχρονη και βασανιστική από τον συγγραφέα έρευνα και ανίχνευση στα αρχεία και τις εφημερίδες τής εποχής. Από τη μελέτη του αυτήν προκύπτει, τόπος κοινός, μέσω τής αφήγησης των επιζησάντων και των συγγενών των θυμάτων, των συγκλονιστικών καταθέσεων των μαρτύρων στο ακροατήριο, αλλά και της αγόρευσης των συνηγόρων Πολιτικής Αγωγής, ότι:

        1. το πλοίο από τη μετασκευή του, ήδη, παρουσίαζε πολλά, γνωστά στους ειδήμονες τής εποχής, προβλήματα     

    2. τα λιμενικά όργανα εθελοτυφλούσαν στη, συχνά, παράνομη υπερφόρτωση τού πλοίου σε οχήματα και επιβάτες

     3. το μοιραίο ψυγείο, και η απερίσκεπτη και βιαστική- λόγω τής καθυστερημένης προσέλευσής του- τοποθέτησή του στο γκαράζ τού πλοίου, διαδραμάτισε, φαίνεται, αποφασιστικό ρόλο στην πρόκληση τού ναυαγίου

      4. δεν ακολούθησε, δυστυχώς, κατά το ναυάγιο, καμιά ενημέρωση των επιβατών από το πλήρωμα τού πλοίου, αλλ’ αφέθησαν όλοι στην τύχη τους

     5. υπήρξε δραματική καθυστέρηση ανάληψης μέτρων και κακή εκτίμηση τής όλης κατάστασης τού πλοίου από τον πλοίαρχο και τα μέλη τού πληρώματος, ενώ και στην πλοιοκτήτρια εταιρεία καταλογίζονται απ’ όλους τεράστιες ευθύνες.

            Μέσα από το βιβλίο, περαιτέρω, ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια μας οι συγκλονιστικές στιγμές τού ναυαγίου^. παιδάκια (δύο περιπτώσεις) που με την αγνή διαίσθηση τής ψυχής τους διέγνωσαν (;), φαίνεται, τον κίνδυνο και δεν ήθελαν να ταξιδέψουν με το μοιραίο εκείνο καράβι «φέρετρο», αλλά και άλλα παιδιά και νέους, άντρες και γυναίκες, να τους «ρουφά» κυριολεκτικά το κύμα και από τη μια στιγμή στην άλλη να ρίχνονται σε μια απεγνωσμένη και απέλπιδα πάλη με τη μανιασμένη θάλασσα.

            Πολλά θα μπορούσε να γράψει κανείς με αφορμή το τρομακτικό αυτό ναυάγιο, που έχει ματώσει βαθιά την ψυχή και τη μνήμη όλων των Ελλήνων και μάλιστα των Κρητικών. Θα προτιμούσα, όμως, να κλείσω την κατάθεσή μου αυτή, με αφορμή το βιβλίο τού ακριβού φίλου Γ. Τρανταλίδη, με τα συγκλονιστικά λόγια ενός τραγικού πατέρα, του Κρητικού Γεωργίου Τσιμπουκάκη, που στο φοβερό εκείνο ναυάγιο έχασε και τα δυό του παιδιά, φοιτητές στην Αθήνα, ένα αγόρι και ένα κορίτσι. Πλησιάζει, λοιπόν, τον Πρόεδρο τού Δικαστηρίου με την λεβέντικη κρητική φορεσιά του, στιβάνια και μαύρο πουκάμισο, και, στην ερώτησή τού Προέδρου «τι έχεις, κύριε, να μας πεις για τη συμφορά που σε βρήκε», εκείνος τού απαντά αγέρωχα, όλως αυθεντικά με την ωραία εκείνη κρητική του λαλιά: «Ήντα να πω ορέ! Δεν έχω να σας πω τίποτα, γιατί εγώ δεν είμαι τού κόσμου σας!! Εμένα δε με νοιάζουν οι αιτίες. Εγώ τις ψυχές των παιδιών μου σκέφτομαι! Εγώ μιλάω με το Θεό και για τα παιδιά μου παρακαλώ»!! Αφοπλιστική απάντηση(!) που εκπροσωπεί, θεωρώ, τα «πιστεύω» και τον βαθύτατο πόνο που δοκίμασε από την τραγωδία αυτήν σύμπας ο κρητικός λαός.

            Στο τέλος τού παρουσιαζομένου βιβλίου παρατίθενται πίνακες όλων των πνιγέντων και διασωθέντων επιβατών, καθώς και των μελών τού πληρώματος και τρία χρονογραφήματα τής εποχής, το ένα τού Δημ. Ψαθά και τα άλλα δύο από την ανεπανάληπτη λογοτεχνική πένα τού αξέχαστου Παύλου Παλαιολόγου. 

 Το βιβλίο καταγράφει μια δίκη που συγκλόνισε το πανελλήνιο, μια δίκη που έθεσε επικτακτικά το ζήτημα τής ασφάλειας, σε κάθε εποχή, των θαλασσίων, και όχι μόνο, μεταφορών, κάτι που, όπως εξάγεται από τα  γραφόμενα και τις μαρτυρικές καταθέσεις, εξαρτάται άμεσα από την ευσυνειδησία των ανθρώπων, πολιτικών και όχι μόνο προσώπων, που είναι, εκάστοτε, υπεύθυνοι στους χώρους αυτούς. Και καταλήγει ο συγγραφέας κ. Τρανταλίδης: Ο άδικος χαμός τόσων ανθρώπων, μετά το τραγικό ναυάγιο, έπρεπε ουσιαστικά να μετουσιωθεί, να αναχθεί σε δημιουργία προς όφελος τού κοινωνικού συνόλου τής Κρήτης. Έπρεπε, πλέον, να γίνει ένα σοβαρό έργο που θα ήταν η αιώνια απάντηση στη μεγάλη προσβολή που έγινε στο πέρφανο νησί των γενναίων. Πρωτεργάτες τού εγχειρήματος αυτού ήταν ο Κώστας Αρχοντάκης, ο οποίος οραματίστηκε την ίδρυση μιας κρητικής ναυτιλιακής εταιρείας λαϊκής βάσης (βλ. Κ. Αρχοντάκη, «Η Κρήτη αφετηρία των εταιρειών Λαϊκής Βάσεως», Προμηθεύς Πυρφόρος, τ. 30 (1982), 235- 237) και ο Γιάννης Τζαμαριουδάκης, οικονομολόγος. Όμως, ο φωτεινός φάρος που ενέπνευσε την εμπιστοσύνη στους Κρητικούς και τους συγκέντρωσε όλους αρωγούς στον στόχο αυτόν ίδρυσης μιας ναυτιλιακής εταιρείας λαϊκής βάσης, με βασικό μέτοχο τον Κρητικό λαό, υπήρξε ο αείμνηστος Μητροπολίτης Κισάμου και Σελίνου κυρός Ειρηναίος, Μια προσωπικότητα σύμβολο, αφού ήταν εντιμότατος και μεγάλος οραματιστής και άνθρωπος. Έτσι δημιουργήθηκε η Ανώνυμη Ναυτιλιακή Εταιρεία Κρήτης (ΑΝΕΚ). Ο δε Ειρηναίος, μέχρι το τέλος τής ζωής του, παρέμεινε ο αδιαφιλονίκητος Πρόεδρός της και ο άσβεστος φάρος των ταξιδιών της.