ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΝΟΜΗ ΤΩΝ ΤΙΜΗΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ ΣΤΟΥΣ Θ. ΠΕΛΑΝΤΑΚΗ, Κ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ & Ν. ΦΑΣΑΤΑΚΗ


ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΝΟΜΗ ΤΩΝ ΤΙΜΗΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ ΣΤΟΥΣ
Θ. ΠΕΛΑΝΤΑΚΗ, Κ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ & Ν. ΦΑΣΑΤΑΚΗ

Σε μια σεμνή τελετή, που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αγίου Βασιλείου Π.Ε. Ρεθύμνου, έγινε, όπως είχε ανακοινωθεί, την Τετάρτη 24 Απριλίου 2013, η απονομή από τον Δήμαρχο κ. Ιωάννη Πιπεράκη των τιμητικών διακρίσεων στους κυρίους Θεόδωρο Στ. Πελαντάκη, Κωστή Ηλ. Παπαδάκη και Νίκο Φασατάκη για την πνευματική τους προσφορά στον Δήμο, όπως αυτή εμφανίζεται στην ομιλία του κ. Δημάρχου που ακολουθεί. 


ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Κ. ΙΩΑΝΝΗ ΠΙΠΕΡΑΚΗ
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΤΙΜΗΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ
ΣΤΟΥΣ Θ. ΠΕΛΑΝΤΑΚΗ, Κ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ & Ν. ΦΑΣΑΤΑΚΗ

         Σήμερα, για λίγο, θα διακόψουμε τη συνηθισμένη ροή συζήτησης επί των θεμάτων της ημερησίας διάταξης προκειμένου από κοινού, ως Δημοτικό Συμβούλιο, να επιτελέσουμε μιαν υποχρέωσή μας σε τρεις συντοπίτες μας για την πνευματική τους προσφορά και τη συμβολή τους στην ανάδειξη πτυχών της ιστορίας του τόπου μας, στην καταγραφή λαογραφικών στοιχείων και του τοπικού γλωσσικού ιδιώματος επί μέρους περιοχών.
          Έχουμε, λοιπόν, σήμερα την τιμή να είναι κοντά μας οι δύο από τους εκλεκτούς προσκεκλημένους μας, ο Θεόδωρος Πελαντάκης, από την Κρύα Βρύση, και ο Κωστής  Παπαδάκης με καταγωγή από τον Άρδακτο.  Δυστυχώς, και παρά τη θέλησή του, ο  Νίκος  ο Φασατάκης, από τις Μέλαμπες, δεν μπόρεσε να παραστεί λόγω ανυπέρβλητων προβλημάτων υγείας.
Θεόδωρος Στ. Πελαντάκης
     Όλοι, κυρίες και κύριοι, θυμόμαστε τον Οκτώβριο του 2008 και τη διεξαγωγή του πρώτου στην ιστορία της περιοχής μας Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου με θέμα “Η πρώην επαρχία Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου από την αρχαιότητα έως σήμερα, περιβάλλον- αρχαιολογία-ιστορία-κοινωνία” που θεωρείται ως το σημαντικότερο πολιτιστικό γεγονός που έγινε ποτέ στον Αϊ- Βασίλη και του οποίου την έκδοση των «Πρακτικών» εναγωνίως περιμένουμε. Πρόκειται για έργο που σίγουρα θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για τις επερχόμενες γενεές. Όλοι, επίσης, γνωρίζουμε, χωρίς να θέλω να υποτιμήσω την προσφορά όλων όσων προσφέρθηκαν και βοήθησαν, ότι ο Θεόδωρος Στ. Πελαντάκης υπήρξε ο εμπνευστής, ο κατ' εξοχήν οργανωτής και ο σημαντικότερος υποστηρικτής αυτού του εγχειρήματος. Σε αυτό θα πρέπει να προσθέσουμε και την προσφορά του στην καταγραφή και ανάδειξη των βυζαντινών ναών της Επαρχίας, αλλά και την αρθρογραφία του επί θεμάτων γενικότερου ενδιαφέροντος.
Κωστής Ηλ. Παπαδάκης
          Ο Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, αν και γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Ρέθυμνο, δεν ξέχασε ποτέ τις ρίζες και την Αϊβασιλιώτικη καταγωγή του και πιστεύω ότι θα είναι ελάχιστες οι εβδομάδες του χρόνου που στην πλουσιότατη αρθρογραφία του στον τοπικό Τύπο δεν προβάλλει την ιστορία κάποιου χωριού, κάποιου οικισμού του Δήμου μας. Είναι ενδεικτικό ότι σχεδόν το μισό από το συγγραφικό του έργο, όσο μέχρι σήμερα έχει εκδοθεί σε βιβλία, αφορά στην αγαπημένη του Επαρχία Αγίου Βασιλείου. Το έργο, όμως, που κάνει τον κ. Παπαδάκη να πρωτοτυπεί και να διακρίνεται είναι το «Τοπωνυμικό της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου», που στις 656 σελίδες του συνέλεξε και κατέγραψε περί τα 8.000 τοπωνύμια απ’ άκρου σ’ άκρο της Επαρχίας μας. Συγχρόνως τα επεξεργάστηκε γλωσσικά, τα  ετυμολόγησε και τα εμπλούτισε με πλήθος από ιστορικά, λαογραφικά, θρησκευτικά και  άλλα στοιχεία της περιοχής. Τα στοιχεία αυτά συλλέχτηκαν και καταγράφηκαν σε μια πολύ κρίσιμη στιγμή, γιατί οι νεότερες γενιές συχνά αγνοούν τόσο την ακριβή θέση της ιδιοκτησίας τους, όσο και τα τοπωνύμια.
Νίκος Φασατάκης
          Ο Νίκος Φασατάκης στη ζωή του υπήρξε άοκνος και πολυτάλαντος. Η απουσία του σήμερα μας  στενοχωρεί ιδιαίτερα, αλλά πιστεύω ότι νοερά θα είναι κοντά μας, γιατί είναι πλήρως ενημερωμένος για τη σημερινή βραδιά και είναι, ακόμα, πνευματικά ακμαίος, παρόλο που οι σωματικές του δυνάμεις τον έχουν πλήρως εγκαταλείψει. Ο κ. Φασατάκης παρήγαγε έργο όπου κι αν βρέθηκε. Στη Θήβα, στο Δομοκό, στην Αργολίδα, στην Αγία Παρασκευή Αττικής. Στο πρόσωπό του βρίσκει πιστή εφαρμογή η ρήση του Περικλή «Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος». Ωστόσο, η μεγάλη του αγάπη ήταν  η γενέτειρά του, οι Μέλαμπες, και η Επαρχία Αγίου Βασιλείου. Το συγγραφικό έργο που άφησε για τις Μέλαμπες τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών και είναι θησαυρός ανεκτίμητος.

Ο Κ.Η.Παπαδάκης, ενώ παραλαμβάνει
την τιμητική διάκριση από τον Δήμαρχο
κ Ιωάννη Πιπεράκη
      Κύριε Πελαντάκη, κ. Παπαδάκη και κ. Φασατάκη το σύνολο του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αγίου Βασιλείου εκπροσωπεί το σύνολο των κατοίκων του Δήμου μας και των καταγόμενων από τον τόπο τούτο απόδημων συντοπιτών μας. Εν ονόματι αυτού του πληθυσμού, σάς  ευχαριστούμε θερμά για την πνευματική σας προσφορά,. Σας ευχαριστούμε για ό,τι κάνατε για τον τόπο μας, τον οποίο με το έργο σας διαφημίσατε στα πέρατα της οικουμένης. Σας ευχαριστούμε θερμά, γιατί αυτό που προσφέρατε το κάνατε ανιδιοτελώς, αφιερώνοντας ατέλειωτα μεροκάματα και εργατοώρες από τον χρόνο σας και τις υποχρεώσεις σας. Αποτελείτε παράδειγμα προς μίμηση.
        
ΣΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟ "ΤΟΠΩΝΥΜΙΚΟ" ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ ΠΑΠΑΔΑΚΗ

      Τελειώνοντας, σας ανακοινώνω ότι ο Δήμος μας θα πάρει την πρωτοβουλία να προωθήσει και να υποστηρίξει το έργο του κ. Παπαδάκη «Τοπωνυμικό της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου» προς το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα  της χώρας, την Ακαδημία των Αθηνών, προκειμένου να τύχει κάποιας επιβράβευσης, έστω και κάπως ανορθόδοξα, δεδομένου ότι το έργο έχει ήδη εσπευσμένα εκδοθεί σε βιβλίο (με τους λοιπούς έξι τόμους των "Πρακτικών" του Διεθνούς Συνεδρίου), ενώ η πρόταση έπρεπε να είχε γίνει πριν από την έκδοση του (ανωνύμως). Προχωρούμε σ’ αυτήν την ενέργεια, γιατί πιστεύουμε ότι πρόκειται για έργο εθνικής σημασίας.


ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΥΘΟΙ (ΜΙΝΘΗ) ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ


ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΧΡΗΣΤΑΚΗΣ

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΥΘΟΙ  (ΜΙΝΘΗ) ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ
     Μέσα από την ιστορία, τους θρύλους, τις παραδόσεις και τα κοινωνικά δρώμενα
     [Γραφικές Τέχνες Ι. Καββαδία, Ηράκλειο 2013, σχ. 8ο (24Χ17), σσ. 255]  

    ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
             www.ret-anadromes.blogspot.com

Ο κ. Γιάννης Γ. Χρηστάκης ίσως παραμένει, ακόμα, στη μνήμη ορισμένων Ρεθεμνιωτών, και μάλιστα δασκάλων, δεδομένου ότι υπηρέτησε στην πόλη μας στα πρώτα χρόνια τής επαγγελματικής του σταδιοδρομίας, κατά τα έτη 1960-62. Η καταγωγή του είναι από τους Μύθους Ιεράπετρας και, για πολλά χρόνια, υπηρέτησε ως Σχολικός Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Σήμερα είναι συνταξιούχος και συνεχίζει ευδοκίμως να επιδίδεται στο συγγραφικό του έργο, που με τόσο μεράκι και ευσυνειδησία διακονεί τώρα και τρεις δεκαετίες. Πολυγραφότατος και δόκιμος συγγραφέας έχει να μας παρουσιάσει κοντά στις δυο δεκάδες βιβλία παιδαγωγικού και κρητολογικού, τα περισσότερα, ενδιαφέροντος. Σήμερα επανέρχεται στα Κρητικά Γράμματα με ένα νέο ενδιαφέρον πόνημά του, που αφορά στο χωριό του, τους Μύθους Ιεραπέτρας, με τίτλο: «Το χωριό Μύθοι  (Μίνθη) Ιεράπετρας» και υπότιτλο: «Μέσα από την ιστορία, τους θρύλους, τις παραδόσεις και τα κοινωνικά δρώμενα».
Πρόκειται για μια συγγραφή με πλούσιο λογοτεχνικό χάρισμα, πληθωρικά συναισθήματα και διάχυτη νοσταλγία προς τον γενέθλιο τόπο. Αυτό, όμως, που, από την πρώτη, κιόλας, στιγμή, κάνει το βιβλίο αυτό να ξεχωρίζει είναι τα άφθονα λαογραφικά του στοιχεία. Πρόκειται για μια σωστή λαογραφική διατριβή με επίκεντρο τον άνθρωπο τού χωριού, τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις του διαχρονικά.
Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο κύρια μέρη .  το πρώτο σπουδάζει και μελετά τον χώρο και ό,τι έχει σχέση με αυτόν (κλίμα, πανίδα και χλωρίδα, οικισμούς), ενώ στο δεύτερο παρουσιάζεται αναλυτικά η ιστορική διαδρομή μέσα στον χρόνο, περιγράφεται αδρά η δομή τής κοινωνίας τού χωριού και εκτίθεται η γενικότερη ιστορική, κοινωνική, πολιτική και οικονομική δραστηριότητα.
Στο πρώτο Μέρος, ειδικότερα, ενδιαφέρει, πρωτίστως, η παράθεση των τοπωνυμίων τού χωριού και, μάλιστα, η προβληματική, τωόντι, ετυμολογία τής ονομασίας του, «Μύθοι», που, σύμφωνα με προσωπική «αποκάλυψη»
τού μεγάλου Γάλλου κρητολάτρη ερευνητή και Καθηγητή τού Πανεπιστημίου, Πώλ Φώρ, προς τον συγγραφέα και κατοίκους τής κοινότητας, εκεί στο καφενείο τού χωριού, προέρχεται από το αυτοφυές ποώδες φυτό τη «μίνθη την πολιά» (με τις σπουδαίες θεραπευτικές ιδιότητές της, χρησιμοποιείται ως αφέψημα και καταπραϋντικό στους πόνους τού τοκετού). Οπότε, έχουμε: μίνθη>μίθη>Μύθοι.
Στο δεύτερο Μέρος μεγάλο ενδιαφέρον περικλείνουν, αφενός, η διερεύνηση τής ιστορίας τού χωριού από την αρχαιότητα μέχρι και τα πρόσφατα χρόνια (Α΄ κεφάλαιο) και, αφετέρου, πολλές μικρές ιστορίες και διηγήματα τής περιοχής, που αποδίδουν εναργέστατα τον κοινωνικό περίγυρο και τον σφυγμό τής περιοχής (Β΄ και Ε΄ κεφάλαιο). Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες στο Β΄ κεφάλαιο και οι λαογραφικές αναφορές στους ονομαζόμενους από τον συγγραφέα «κοινωνικούς μηχανισμούς άμυνας» των κατοίκων στις ποικίλες δυσκολίες και τα προβλήματα που οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν μονίμως στα χωριά στα παλαιότερα χρόνια. Τέτοιοι μηχανισμοί άμυνας ήταν το κουρουμπάρι, το ραντολόι, η σύζεψη, το καεράτι, οι δανεικοί κ.λπ, τα οποία αναλύονται και επεξηγούνται πλήρως από τον συγγραφέα στο οικείο κεφάλαιο.
Όμως, οι λαογραφικές αναφορές στην εν λόγω μελέτη τού κ. Χρηστάκη δεν έχουν τέλος και συνεχίζονται, περαιτέρω, και με άφθονα στοιχεία Λαϊκής Ιατρικής, ντόπια λαϊκά άσματα, θρύλους και παραδόσεις, καθώς και πλούσια στοιχεία λαϊκής τέχνης, που αφορούν στο κτίσιμο τού σπιτιού, στη ραπτική, στην υφαντική, στη λαϊκή ενδυμασία και στην πλεκτική, για να ολοκληρωθούν στον ύψιστο βαθμό στο Γ΄ κεφάλαιο, όπου καταγράφονται, πλέον, με αρκετή λεπτομέρεια, εκατοντάδες κοινές λαϊκές εκφράσεις (παροιμίες- παραμιές) και λέξεις τού τοπικού γλωσσικού ιδιώματος (ντοπιολαλιάς), σε απόλυτη αλφαβητική σειρά οι τελευταίες.
   Πιστεύουμε ότι ο εκλεκτός και δημιουργικά ανήσυχος  συγγραφέας τού παρόντος έργου, κ. Γιάννης Χρηστάκης, επιτέλεσε το καθήκον του στο ακέραιο. Η αίσθηση τού χρέους απέναντι στους συγχωριανούς του είναι- όπως και ο ίδιος το δηλώνει «επιλογικά»- εκείνη που καθοδήγησε τις προσπάθειες του και συνέβαλε στο ξεπέρασμα των οποιωνδήποτε δυσχερειών. Είναι, γι’ αυτό, άξιος τού «δικαίου επαίνου» αλλά και της αγάπης των συγχωριανών του για τη μεγάλη αυτήν προσφορά του στον τόπο που τον γέννησε και για πρώτη φορά αντίκρισε το φως τής ζωής. Και αν η πραγματική πατρίδα τού κάθε ανθρώπου είναι τα παιδικά του χρόνια, τότε με το βιβλίο αυτό όλοι οι Μυθιανοί σήμερα επιστρέφουν ξανά στις ρίζες τους, επιστρέφουν ξανά στη μικρή τους πατρίδα, στο πολυαγαπημένο τους χωριό, τους Μύθους Ιεραπέτρας.                    

ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΣΗΦΟΓΙΩΡΓΑΚΗ


ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΣΗΦΟΓΙΩΡΓΑΚΗ



      ΚΩΣΤΗΣ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

                   www.ret-anadromes.blogspot.com



   Στη μνήμη τού αγαπητού φίλου και συγχωριανού Σπύρου Σηφογιωργάκη- του γνωστού μεγάλου λυράρη που μας άφησε τελευταία (12-3-2013), αναχωρώντας για το μεγάλο ταξίδι τής αιωνιότητας- δημοσιεύω τους παρακάτω στίχους που ο ίδιος μού είχε εμπιστευθεί, όταν κάποτε τού ζήτησα μια μαντινάδα που άλλος κρητικός στιχουργός να είχε γράψει για το πρόσωπό του, προκειμένου να τη δημοσίευα στο κεφάλαιο που αφορούσε στον ίδιο, στο υπό δημοσίευση, τότε (2002), βιβλίο μου για το χωριό του: «Κεραμές και Αγαλλιανός, Κοινή Πορεία μέσα στον Χρόνο». Από τα πολύστιχα έμμετρα που μου απέστειλε, στο βιογραφικό του σημείωμα- στο ως άνω βιβλίο μου- χρησιμοποίησα μόνο το πρώτο, αυτό του  Γιάννη Δερμιτζάκη, από τη Σητεία. Τα άλλα παρέμειναν, έκτοτε, από εμένα, τουλάχιστον, αδημοσίευτα, «θαμμένα» στο προσωπικό μου Αρχείο. Και τώρα, με το θλιβερό άγγελμα τού θανάτου του, ανασκαλεύοντας στο Αρχείο μου για κάτι σχετικό με αυτόν, τα εντόπισα (μαζί και τη δημοσιευόμενη φωτογραφία) και θεώρησα σωστό να τα δημοσιεύσω στη Μνήμη τού (ένα αντιπροσωπευτικό από κάθε νομό τής Κρήτης), ως άγνωστα, υποθέτω, τεκμήρια τής αξίας και γενικής, ανά την Κρήτη, αναγνώρισης τού μεγάλου αυτού βάρδου και γνήσιου εκφραστή τής ομορφιάς και λεβεντιάς τής ρεθεμνιώτικης και κρητικής ψυχής. Ανάμεσά τους και αυτό του αείμνηστου Ρεθεμνιώτη γιατρού και μεγάλου στιχουργού και θεματοφύλακα τής κρητικής μας μουσικής παράδοσης, Μιχάλη Καυκαλά. Ας προσέξουμε σε αυτό, ειδικά, τις θαυμάσιες αλληγορικές μεταφορικές εκφράσεις (ρεθεμνιανός πανσές- καστρινή βιόλα) και το πλούσιο κρητικό λεξιλόγιο [λούμακας, ο (= θαλερός βλαστός δέντρου), μονοκοπανιάς, σεβντάς]. Ο Καυκαλάς θεωρούσε θεμελιώδες προσόν τής μαντινάδας να είναι γραμμένη στη τοπική μας διάλεκτο, με όμορφες «Κρητικοπούλες λέξεις», όπως τις έλεγε.

Ας είναι αιωνία και αυτού η Μνήμη!



1) Nα ζήσεις Σπύρο άρχοντα ωσάν τον Ψηλορείτη,

γιατί στα πέρατα τση γης ετίμησες την Kρήτη.

κι’ εσύ ’σαι πρωτομάστορας τση λύρας και τεχνίτης

και τα χωριά σου ετίμησες κι ολόκληρη την Kρήτη.


                 Γιάννης Δερμιτζάκης, Σητεία



2) Ρεθεμνιανός είν’ ο πανσές και καστρινή η βιόλα

κι’ απόντες επαρθήκανε η Κρήτη εμοσχοβόλα

τση λύρας πρωτομάστορας, δάσκαλος και τεχνίτης,

ο Σηφογιώργης ο τρανός και λούμακας τση Κρήτης

Αρχόντισσα τού τραγουδιού η ξακουστή Χρυσούλα,

νεράιδα γλυκολάλητη, βέρα Κρητικοπούλα.

Στσι Βόρρους πρωτοείδανε μια μέρα ο γης τον άλλο,

άναψ’ ο «Φάρος» ο σβηστός κι’ άναψε πιο μεγάλος.

Κι’ έγινε μονοκοπανιάς το ταιριαστό ζευγάρι

τού τραγουδιού και τού σεβντά τση Κρήτης το καμάρι!


                             Μιχάλης Καυκαλάς, Ρέθυμνο, γιατρός


3) Τιμή και δόξα έδωκες εις τα χωριά σου, Σπύρο,

στ’ Αγαλλιανού, στα Κεραμέ, στην Κρήτη γύρω- γύρω.

Μπόλια απ’ τα δαχτύλια σου θα πάρω να μπολιάσω,

τα δάχτυλα στη χέρα μου στη λύρα να σου μοιάσω.

Νάχα τα χέρια και τα δυο τού Κώστα τού Μουντάκη,

τού Μαρκογιάννη, Σκορδαλού και τού Σηφογιωργάκη.


                           Νικηφόρος, ταχυδρόμος Τυμπακίου.

  


4) Όσα κι αν πω για λόγου σου θαρρώ πως δεν δικούνε,

τα μερακλίκια τού ντουνιά πάντοτε σ’ ακλουθούνε.

Χαλάλι, τρεις χαλάλι σου, όσα κι αν πούνε παίνια

κι άλλα πολλά σου πρέπουνε λόγια μαλαματένια.

Χαράς τση Κρήτης σα γεννά ετσά αετούς κι αηδόνια,

γιατί θα την πρεπίζουνε ως κι αν περνούν τα χρόνια.

Γροίκα, λοιπόν,  ήντα θα πω μια κι έβρηκα το θάρρος,

στην κρητική μας μουσική ήσουν και θάσαι ο «Φάρος».

Στο Ρέθεμνος γεννήθηκες, σ’ ένα χωριό τση Κρήτης,

στο όμορφο Αγαλλιανού, κόντα στον Ψηλορείτη.

Εις τη ζωή σου εγνώρισες τού κόσμου την αλμύρα

κι έμαθα πως συμμισιακή είχες τη πρώτη λύρα.

Μα εβάσταξες περήφανα τση αθρωπιάς τιμόνι

κι η Κρήτη πάντα χαίρεται και σ’ αποκαμαρώνει.

Όλο τον κόσμο Λυρατζή τον έχεις γυρισμένο

 και τον καημό τού Κρητικού χιλιοτραγουδισμένο.

 Περήφανα εβάσταξες λεβέντη την πρεπιά μας,

τα ήθη και τα έθιμα και την κληρονομιά μας.

Ευλαβικά τη χέρα σου άφησε να φιλήσω

και για την τόση προσφορά να σε χεροκροτήσω.

Ένα μεγάλο φχαριστώ θα πω και στην Κερά σου,

  αφού χρυσάφι ήτονε σε σε και στη καρδιά σου.

Χρόνους πόλλούς να ζήσετε εύχομαι και στους δυο σας

κι ότι ποθείτε στη ζωή νάχετε στο πλευρό σας.

 Με λεβεντιά και ανθρωπιά στολίζετε την Κρήτη

και πάντα λαμπιρίζετε σαν τον αποσπερίτη!


                             Βασίλης Βομβολάκης, Βαφές Αποκορώνου 


ΝΙΚΟΛΑΟΣ Γ. ΠΟΛΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ


ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ

ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ

ΝΙΚΟΛΑΟΣ  Γ. ΠΟΛΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ

[Δημοσιεύματα Κέντρου Λαογραφίας Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 2012, σχ. 8ο (24Χ17), τ. Α΄+ Β΄, σσ. 1190]


 ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
             www.ret-anadromes.blogspot.com

Αποτέλεσμα Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου- που διεξήχθη υπό την αιγίδα τού Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, από 4- 7 Δεκεμβρίου 2003, στο Μέγαρο τής Ακαδημίας Αθηνών- είναι τα «Πρακτικά» που γνώρισαν πρόσφατα (2012) το φως τής δημοσιότητας, σε δύο ογκώδεις τόμους (σύνολο σελίδων 1190), στη σειρά, υπ’ αριθμ. 23, των Δημοσιευμάτων τού Κέντρου Ερεύνης τής Ελληνικής Λαογραφίας τής Ακαδημίας Αθηνών. Θέμα τού Συνεδρίου, αφενός, ο κορυφαίος Λαογράφος Νικόλαος Γ. Πολίτης- ιδρυτής και θεμελιωτής τής επιστημονικής Λαογραφίας στην Ελλάδα- και, αφετέρου, το Κέντρον Ερεύνης τής Ελληνικής Λαογραφίας, που εκείνος ίδρυσε αρχικά (1918) ως «Λαογραφικόν Αρχείον» και από το 1966 μετονομάσθηκε σε «Κέντρον Ερεύνης τής Ελληνικής Λαογραφίας τής Ακαδημίας Αθηνών». Πρόκειται, πραγματικά, για ένα έργο μνημειώδες, που περικλείνει στις δέλτους του μέγα μέρος τής αποκτηθείσας, μέχρι σήμερα, γνώσης και σοφίας γύρω από ένα θέμα ανεξάντλητο, όπως αυτό που αφορά στον πρώτο των Ελλήνων λαογράφων, τον αείμνηστο Νικόλαο Πολίτη (Καλαμάτα 1852- Αθήνα 1921), και στις λαογραφικές σπουδές που εκείνος θεμελίωσε στην Ελλάδα και με σεβασμό, επιμονή και αγάπη συνεχίζει να υπηρετεί, στις μέρες μας, το «Κέντρο Λαογραφίας τής Ακαδημίας Αθηνών».

Το παρουσιαζόμενο έργο περιλαμβάνει τις εισηγήσεις πενήντα, περίπου, ειδικών επιστημόνων- λαογράφων, εθνολόγων, ανθρωπολόγων, ιστορικών, φιλολόγων, γλωσσολόγων και άλλων ερευνητών που προέρχονται από συγγενείς γνωστικούς χώρους- και προλογίζεται από την ακούραστη Διευθύντρια τού Κέντρου Λαογραφίας τής Ακαδημίας Αθηνών κ. Αικατερίνη Πολυμέρου- Καμηλάκη, ενώ στην ολοκλήρωσή του συνέβαλαν όλοι, γενικά, οι ερευνητές τού Κέντρου Λαογραφίας τής Ακαδημίας Αθηνών, με προεξάρχοντες τους κυρίους Παναγιώτη Καμηλάκη, παλαιό και έμπειρο ερευνητή τού Κέντρου, που είχε την επιστημονική- φιλολογική επιμέλεια και τις διορθώσεις των δύο τόμων, και Ευάγγελο Καραμανέ, ο οποίος σήκωσε το βάρος τής διεξαγωγής τού Συνεδρίου και μεγάλο μέρος τής ευθύνης τής έκδοσης.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρων, μεστός και τεκμηριωμένος ο Πρόλογος τής κ. Πολυμέρου- Καμηλάκη ενημερώνει, οριοθετεί και επικεντρώνει τον αναγνώστη στο ουσιώδες και χρήσιμο, προσφέροντας πλείστα όσα στοιχεία τόσο γύρω από την επιστήμη τής Λαογραφίας στην Ελλάδα και διεθνώς και τις πλούσιες δραστηριότητες τού Κέντρου Ερεύνης τής Ελληνικής Λαογραφίας, όσο και γύρω από τους συντελεστές, την προετοιμασία, θεματολογία και διεξαγωγή τού εν λόγω συνεδρίου. Ουσιαστικότατη, επίσης, και η ενημέρωσή της γύρω από το πρόσωπο και την επιστημονική παρουσία και προσφορά τού Ν. Γ. Πολίτη, του κορυφαίου επιστήμονα λαογράφου, που- όπως χαρακτηριστικά σημειώνει- έφερε στο επιστημονικό και εθνικό προσκήνιο το περιεχόμενο τής έννοιας «λαός», με την καθιέρωση και συστηματική οργάνωση τής επιστημονικής συλλογής, αρχειοθέτησης, μελέτης και προβολής των στοιχείων τού πολιτισμού του. Ίδρυσε, περαιτέρω, την «Ελληνική Λαογραφική Εταιρεία» (1908), εξέδωσε το επιστημονικό περιοδικό «Λαογραφία» (1909) και συγκρότησε την Εθνική Μουσική Συλλογή (1914).

Οι εισηγητές, αφετέρου, εξέτασαν με επιστημονική γνώση, ακρίβεια και πληρότητα τις πτυχές τής ελληνικής λαϊκής ζωής  και φώτισαν από πολλές πλευρές την προσωπικότητα, την επιστημονική σκέψη, την κοινωνική και πολιτική δράση τού ιδρυτή τής ελληνικής Λαογραφίας, τη συνεργασία του με τους τοπικούς λογίους και τον εκπαιδευτικό κόσμο για την συλλογή λαογραφικού υλικού και τις επιδράσεις του στη μεταγενέστερη πορεία τής επιστήμης αυτής σε σχέση με το σημαντικότερο δημιούργημά του, το «Λαογραφικόν Αρχείον» (1918).

Ο Νικόλαος Πολίτης ίδρυσε και θεμελίωσε μια νέα επιστήμη, τη Λαογραφία, που το υλικό της αντλεί από την κιβωτό της λαϊκής μας παράδοσης και σοφίας, στη μελέτη της οποίας αφιέρωσε τη ζωή του. Το κυριότερο, όμως, είναι ότι με το έργο του ο Ν. Γ. Πολίτης άνοιξε νέους δρόμους και ατραπούς σκέψης, που γονιμοποιούν αναζητήσεις και νέες ερευνητικές προσπάθειες, δρόμους γόνιμους, για να τους συνεχίσουν και εμπλουτίσουν με το δικό τους πρωτότυπο έργο οι μαθητές του. Και πράγματι, στα ενενήντα πολυκύμαντα χρόνια από τον θάνατο τού Ν. Γ. Πολίτη μέχρι σήμερα, όπως σημειώνει και πάλι η κ. Πολυμέρου, κύλησε πολύ νερό στο ρείθρο τής Λαογραφίας. Κατά τη διάρκειά τους το Λαογραφικό Αρχείο/ Κέντρο Λαογραφίας υπήρξε ο χώρος όπου θεωρίες που αναπτύχθηκαν κυρίως στην Ευρώπη, συναντήθηκαν με τις επιστημονικές πρακτικές που αναπτύχθηκαν από τους μαθητές τού Ν. Γ. Πολίτη (Στίλπ. Π. Κυριακίδη, Γ. Α. Μέγα) και τους διαδόχους τους (Δημ. Πετρόπουλο, Δημ. Λουκάτο, Γ. Κ. Σπυριδάκη, Μαρία Ιωαννίδου- Μπαρμπαρίγου και Σπυρ. Περιστέρη). 

Θερμά συγχαίρουμε και ευχαριστούμε όλους τους παραπάνω συντελεστές τού ωραίου αυτού και πολύμοχθου έργου και ιδιαίτερα τους αγαπητούς κ. Παν. Καμηλάκη, κ. Ευάγγ. Καραμανέ και, βέβαια, την Διευθύντρια τού Κέντρου Λαογραφίας κ. Αικατερίνη Πολυμέρου- Καμηλάκη, Γενική Επιμελήτρια και Υπεύθυνη τής έκδοσης.  Η αίσθηση τού χρέους απέναντι στην πνευματική και πολιτισμική κληρονομιά τού Τόπου είναι, νομίζω, εκείνη που καθοδήγησε τις προσπάθειές τους και συνέβαλε στο ξεπέρασμα των οποιωνδήποτε δυσχερειών. Η προσπάθειά τους, ανάγκη βαθιά εσωτερική, αντανακλά το περίσσευμα τής ψυχής τους και ενθαρρύνει την ανάληψη και στο μέλλον παρόμοιων πρωτοβουλιών. Χωρίς κανένα δισταγμό μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το φωτισμένο ενδιαφέρον ορισμένων ανθρώπων για την πνευματική και πολιτιστική τού τόπου τους ανάδειξη, το γνήσιο συναίσθημα ευθύνης που νιώθουν απέναντι στον συνάνθρωπο και η ολοπρόθυμη συνεργασία τους με άλλους για ανώτερους σκοπούς και ιδανικά αποτελούν την ασφαλέστερη βάση για την προαγωγή και ανάπτυξη ενός τόπου. Τέτοιες προσπάθειες μάς ενθαρρύνουν και μας κάνουν να πιστεύουμε ότι όσο ενδιαφερόμαστε και σκύβουμε πάνω από τις αιώνιες αξίες τού λαϊκού μας πολιτισμού δεν χάθηκαν ακόμα όλα κάτω από τον αδυσώπητο οδοστρωτήρα τού σύγχρονου τεχνοκρατούμενου πολιτισμού και την ισοπεδωτική λαίλαπα τής παγκοσμιοποίησης και του συγκρητισμού. 

ΣΠΥΡΟΣ ΣΗΦΟΓΙΩΡΓΑΚΗΣ


                                                         

        ΣΠΥΡΟΣ ΣΗΦΟΓΙΩΡΓΑΚΗΣ


Tα Kεραμέ τ’ Aγαλλιανού πρεπειά ’ναι και τιμή μου,
Kαι νιώθω υπερήφανος για την καταγωγή μου.
Σπύρος Σηφογιωργάκης


    ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
            www.ret-anadromes.blogspot.com

   O Σπύρος Σηφογιωργάκης, μεγάλος γνώστης, ερμηνευτής και δάσκαλος τής κρητικής λύρας και μουσικής, υπήρξε ένα από τα πρώτα ονόματα και τις μεγαλύτερες φωνές τού σύγχρονου κρητικού πενταγράμμου.
   Γεννήθηκε στον Aγαλλιανό Aγίου Bασιλείου Pεθύμνου το έτος 1930. O πατέρας του Mανόλης Σηφογιωργάκης ήταν αγροφύλακας. O Σπύρος τέλειωσε το Δημοτικό Σχολείο στον Kεραμέ και, στη συνέχεια, βοηθούσε τον πατέρα του στα αγροκτήματά τους. Όμως, η μεγάλη φτώχεια τής οικογένειάς του τον έσπρωξε, από πολύ μικρή ακόμη ηλικία, ως «φαμέγιο» στον Παν. Σταυριανάκη, στη Δρύμισκο –γειτονικό στον Aγαλλιανό χωριό– και, λίγο αργότερα, στο Σπήλι και στην Aθήνα. Όμως, και μέσα από αυτές τις φοβερές δυσκολίες, το μεράκι που τού κατέκαιγε τα σωθικά για την κρητική λύρα και μουσική τον έσπρωχνε με ακατανίκητη δύναμη και επιμονή στην πραγματοποίηση τού μεγάλου του ονείρου.
    Έτσι, σε ηλικία μόλις δεκατριών χρονών, όντας «φαμέγιος» στον Παν. Σταυριανάκη, στη Δρύμισκο, ο Σηφογιωργάκης κατάφερε, αν και δεν είχε ποτέ διδαχθεί, να κρατήσει με μεγάλη επιτυχία πάσο με ένα μαντολίνο στον Δρυμισκιανό, επίσης, λυράρη Γ. Σταυριανάκη, σε γάμο που γινόταν στο χωριό αυτό. Aργότερα, στα 1953, όταν υπηρετούσε ακόμη στον στρατό, ο Σπύρος απόκτησε την πρώτη του λύρα και, τελειώνοντας τον στρατό, στα 1955, γνώριζε κιόλας να παίζει αρκετά καλά, γιατί είχε παρακολουθήσει τη δισκογραφία των άλλων μεγάλων δασκάλων της κρητικής μουσικής, του Θανάση Σκορδαλού και του Kωστή Mουντάκη.
    Aπό τότε άρχισαν και οι πρώτες μεγάλες του επιτυχίες. Γύριζε από χωριό σε χωριό στην Kρήτη και έπαιζε λύρα και τραγουδούσε σε πανηγύρια, γάμους και βαφτίσια. Aπό το 1960 ο Σηφογιωργάκης κάνει λαμπρή καριέρα μαζί με τον άλλο γνωστό πρωτομάστορα τού κρητικού λαγούτου, τον Γιάννη Mαρκογιαννάκη, που πρώτος, είναι αλήθεια, ότι προσέδωσε στο όργανο αυτό τη θέση που σήμερα κατέχει στο πλάι τής κρητικής λύρας. Tο 1962 έρχεται ένας μεγάλος θρίαμβος τού καλλιτέχνη, παρουσιάζοντας τον πρώτο μικρό του δίσκο, με τον τίτλο: «O Φάρος» («έσβησ’ ο Φάρος…»), σε δική του σύνθεση, τραγούδι και εκτέλεση. Aφορμή για τη δημιουργία του αυτή στάθηκε η διάλυση μιας πρόσκαιρης –όπως θα την ονομάσει ο ίδιος σε κάποια συνέντευξή του– νεανικής αγάπης. Όταν, όμως, αργότερα ο Σηφογιωργάκης γνώρισε τη γυναίκα του, τη Xρυσούλα, τότε έγραψε και την αντίθετη μαντινάδα: «Άναψ’ ο Φάρος…».
    Tον ίδιο χρόνο συνοδεύει τον Παγκρήτιο Σύλλογο Βρακοφόρων στο φεστιβάλ Nέων στο Ελσίνκι τής Φιλανδίας. Eκεί παίρνει το πρώτο βραβείο παραδοσιακής λαϊκής μουσικής, καθώς και το χορευτικό συγκρότημα που τον συνόδευε το πρώτο βραβείο χορού. Aκολουθεί περιοδεία σε όλη την Aνατολική και Δυτική Eυρώπη με τεράστια απήχηση στους εκεί κρητικούς και ξένους πληθυσμούς. Tότε γράφει και τη δεύτερη μεγάλη του επιτυχία, το «Γράμμα και Aνεμώνα» και ακολουθούν απανωτά οι επιτυχίες του: «Tο Tραγούδι τής Mητέρας» (καλαματιανό), «Tο Tραγούδι τού Πατέρα», «T’ Aστέρια τ’ Oυρανού», «Oι Kολασμένοι», «Tο Tραγούδι μιας Aγάπης», «Ένας χωρισμός», «Nύχτες τής Kρήτης», «Kρήτη, Πατρίδα των Γενναίων», «Mεγάλες Aλήθειες», «Mην Kλαις Eσύ», «Tου Iούδα το Φιλί», κ.ά. που τον ανέδειξαν σε έναν από τους μεγαλύτερους δεξιοτέχνες και δασκάλους τής κρητικής λύρας και μουσικής.
    Tαξίδεψε σε όλες τις χώρες τής Eυρώπης, καθώς και στην Aμερική εννιά φορές, εφτά στην Aυστραλία και πέντε στον Kαναδά. Έχει πάρει, μαζί με την Παγκρήτιο, το χρυσό κλειδί τής Aμερικής από τον αείμνηστο Πρόεδρο Tρούμαν. Στο Παρίσι έπαιξε στην πρεμιέρα τού «Zορμπά» («Zορμπάς ο Έλληνας»), όπου γύρισε και το περίφημο αριστούργημά του «Παγκρήτιος». Στην Eλλάδα έπαιξε και σε δύο άλλες κινηματογραφικές ταινίες· στη «Nεράιδα και το Παλικάρι», με την Aλίκη Bουγιουκλάκη, και στο «Eυτυχώς χωρίς δουλειά», με το Γιάννη Γκιωνάκη.
    Tο 1967 παντρεύτηκε τη Xρυσούλα Aσκοξυλάκη, από τους Bώρρους τής Mεσαράς Hρακλείου. Aπό εδώ και στο εξής, μαζί με τη Xρυσούλα, θα αποτελέσουν ένα νέο καλλιτεχνικό ζευγάρι και θα γράψουν μαζί μια νέα εποχή στον χώρο τού κρητικού πενταγράμμου. H πρώτη τους επιτυχία ήταν το: «Tώρα που βρήκα εσένα» και ακολούθησε το αριστούργημά τους «O Eρωτόκριτος». Tον ίδιο καιρό το καλλιτεχνικό ζευγάρι άρχισε περιοδείες σε ολόκληρη την Eλλάδα και το εξωτερικό, που σημείωσαν εξαιρετική επιτυχία.
     H όλη δισκογραφική επιτυχία τού Σπύρου Σηφογιωργάκη μέχρι σήμερα αριθμεί δεκάδες μικρών και μεγάλων δίσκων. Eπί πλέον, έχει τιμηθεί επανειλημένα από διάφορους φορείς τής χώρας μας και του εξωτερικού για τη μεγάλη προσφορά του στη μουσική παράδοση τού νησιού μας.
      O Σπύρος Σηφογιωργάκης, είναι γεγονός, ουδέποτε χρησιμοποίησε τη λύρα ως πάρεργο, αλλά πάντοτε ως κύριο και βιοποριστικό του επάγγελμα, στο οποίο τον στήριξε η πληθωρική αγάπη και αφοσίωση τού κόσμου. Τελευταία, πριν την ασθένειά του, ο Σηφογιωργάκης διατηρούσε Σχολή παραδοσιακής λύρας στον «Πολιτιστικό Σύλλογο Tυμπακίου» και στις Mοίρες. Δεκάδες χρόνια δάσκαλος τής κρητικής λύρας (από το 1970) έχει, ήδη, παραδώσει στον χώρο τής κρητικής μουσικής αρκετά νέα παιδιά, με ένα πλήρες κρητικό «ρεπερτόριο», που θα αποτελέσουν, ασφαλώς, τους μελλοντικούς συνεχιστές τής αυθεντικής και γνήσιας κρητικής μας μουσικής παράδοσης.
    Xαρακτηριστικό γνώρισμα των τραγουδιών τού Σπύρου Σηφογιωργάκη είναι η αθωότητα και η απλοϊκή ομορφιά και χάρη που τα διαπνέουν. H φωνή του γλυκιά, μπάσα και μελωδική πατά γερά και σταθερά πάνω στη νότα και έχει χαρακτηριστική άνεση, απλότητα, χάρη, μεγαλοπρέπεια και λεβεντιά. Xρησιμοποιούσε λίγες μεν και απλές νότες με πλούσιο, όμως, και δυνατό αποτέλεσμα, που οφείλεται, ακριβώς, στην πηγαία ικανότητα, το αστείρευτό του ταλέντο και την ατέλειωτη αγάπη του στην κρητική λαϊκή μας μούσα και παράδοση, χαρακτηριστικό και αυτό γνώρισμα των μεγάλων δημιουργών τής τέχνης. Eίναι κάτι που λείπει, δυστυχώς, σήμερα από τους νεότερους δημιουργούς, που, μέσα από την πολυπλοκότητα των συνθέσεών τους, απουσιάζουν παντελώς το χρώμα και η ταυτότητα. Άφησε που, συχνά, προσθέτουν και άσχετα προς τη γνήσια κρητική μουσική παράδοση όργανα, καταστρέφοντας με τον τρόπο αυτόν τη γνησιότητα τής κρητικής λαϊκής μουσικής έκφρασης. Πολύ σωστά είχε πει κάποτε ο Xαράλαμπος Γαργανουράκης, σε τηλεοπτική του εκπομπή, ότι οι νέοι καλλιτέχνες μπήκανε στα χωράφια των παλιών και κυριολεκτικά τα κουρσέψανε, βρίσκοντας έτοιμο και στρωμένο τραπέζι, ενώ ο ίδιος, ταυτόχρονα, δήλωνε για τον Σπύρο Σηφογιωργάκη, χωρίς κανένα δισταγμό, ότι ήταν τότε, στη δεκαετία του εξήντα, που τον είχε ως πρότυπο και οδηγό του στις καλλιτεχνικές του εξορμήσεις.
       Ο Σπύρος Σηφογιωργάκης υπήρξε ένας αληθινά μεγάλος ριμαδόρος και πρωτομάστορας τής κρητικής μουσικής τέχνης και παράδοσης. Eυαίσθητος και ρομαντικός ένιωθε πάντα μέσα του βαθιά αγάπη για το χωριό του και τις παιδιάστικες αναμνήσεις του στο πατρογονικό του σπίτι. Aισθανόταν ατέλειωτη ευγνωμοσύνη προς τους συγχωριανούς του, Aγαλλιανούς και Kεραμιανούς, που, πρώτοι αυτοί, είναι αλήθεια, του παραστάθηκαν και τον βοήθησαν στο δύσκολο ξεκίνημα τής καριέρας του. Tότε που, όπως έλεγε και ο ίδιος, «οι άνθρωποι ήταν πολύ πιο ζεστοί και όμορφοι απ’ ό,τι σήμερα και όλα πολύ πιο απλά και ανθρώπινα…».
                     Ας  είναι αιωνία η μνήμη σου, φίλε και συγχωριανέ, Σπύρο!

Η «Νυκτερινή Σχολή Ρεθύμνου»


Η «Νυκτερινή Σχολή Ρεθύμνου»

                   ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
            www.ret-anadromes.blogspot.com

            Η «Νυκτερινή Σχολή Ρεθύμνου» απευθυνόταν στα εργαζόμενα και άπορα παιδιά, που δεν μπορούσαν να φοιτήσουν σε ένα από τα τέσσερα εξατάξια Δημοτικά Σχολεία τής πόλης. Για πρώτη φορά λειτούργησε επί Τουρκοκρατίας (περί το έτος 1887), με τη φροντίδα και δαπάνη τού τότε «Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ρεθύμνης» (1887- 1906[1]), που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία τού Κωνσταντίνου Εμμ. Πετυχάκη[2] και για αρκετά χρόνια προσέφερε πολλά και σπουδαία πράγματα στην πόλη τού Ρεθύμνου και αργότερα θεωρούνταν από τους Ρεθεμνιώτες ως το «αλήστου μνήμης» σωματείο, που δημιούργησε και έφερε στο φως μια πόλη με παντελή ανυπαρξία σωματειακής συνειδήσεως[3]. Μέλη τού εν λόγω Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου- όπως ο Γενικός αυτού Γραμματέας Γυμνασιάρχης Μιχαήλ Πρεβελάκης- δίδασκαν επί πολλά έτη δωρεάν και στη Νυκτερινή Σχολή.

          Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους (1898), και στα χρόνια τής Κρητικής Πολιτείας, ο «Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος» εξακολούθησε να διατηρεί τη Νυκτερινή Σχολή, βοηθούμενος, πάντως, σε τούτο, από κάποιο σημείο και πέρα, και από τον Δήμο Ρεθύμνης, μέχρι που ο Δήμος φιλοτιμήθηκε και ανέλαβε εξ ολοκλήρου τη συντήρησή της, λόγω οικονομικής αδυναμίας και δυσπραγίας τού Συλλόγου. Να σημειώσουμε, πάντως, ότι και στην περίπτωση αυτήν τής πλήρους καταβολής των εξόδων  από τον Δήμο Ρεθύμνης, ο Σύλλογος δεν έπαυσε ποτέ να έχει τη Σχολή υπό την πνευματική εποπτεία και κηδεμονία του. 

          Πολύ αργότερα, περί το έτος 1934, ο Δήμος αποφάσισε να αφαιρέσει την εποπτεία τής Σχολής από τον Φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο Ρεθύμνης που είχε, πλέον, εξασθενήσει σοβαρά (το έτος 1935 ο ιστορικός Σύλλογος είχε κιόλας διαλυθεί) και να την αναθέσει στην «Εταιρεία των Φίλων Ρεθύμνης», που τότε για πρώτη φορά είχε κάνει την εμφάνισή της στο πολιτιστικό γίγνεσθαι αυτού του τόπου ως ένα νέο και δυναμικό σωματείο, που υποσχόταν πολλά[4]. Όμως και το σωματείο αυτό πολύ σύντομα έμελλε να περιέλθει σε μεγάλη εξασθένιση και μαρασμό.

          Όταν μετά από λίγο καιρό ο Δήμος περιέκοψε τη χορηγία του προς τη Σχολή, σε μια προσπάθεια γενικότερης εξοικονόμησης χρημάτων[5], η «Εταιρεία των Φίλων» αδυνατούσε, πλέον, παντελώς να διαθέτει όλα τα λειτουργικά έξοδά της. Η Σχολή, πάντως, συνέχισε για ένα μικρό, ακόμα, χρονικό διάστημα να λειτουργεί με τριάντα, περίπου, μαθητές, χάρη στον ζήλο και τη συγκινητική φιλοτιμία τού δασκάλου της Εμμανουήλ Λινοξυλάκη, αλλά και την κρατική επιχορήγηση 10.000 δραχμών, που έλαβε κατόπιν εισήγησης τού Παντελή Πρεβελάκη, Διευθυντή τότε των «Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών», στο Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων[6].

          Το έτος 1938 ο Γυμνασιάρχης Μιχαήλ Πρεβελάκις που πληροφορείται ότι η Σχολή κινδυνεύει να διακόψει οριστικά τη λειτουργία της κάνει θερμή έκκληση προς τον Δήμο Ρεθύμνου να επαναλάβει την οικονομική του βοήθεια προς αυτήν, αλλά και στους είκοσι, περίπου, δασκάλους τής πόλης τού Ρεθύμνου να φιλοτιμηθούν και να διδάξουν, τουλάχιστον οι νεότεροι εξ αυτών, δωρεάν στη Σχολή προκειμένου να συνεχίσει έτσι να λειτουργεί για «τους πτωχούς και αποκλήρους τούτους εργαζόμενους παίδας τής πόλεώς μας» και να διασώσει αυτούς από την αμάθεια και την πλήρη αγραμματοσύνη[7]. Το τέλος, όμως, της Σχολής είχε, πια, φθάσει οριστικά.                                 

______________________________


[1]Πάντως, το 1906 ο Σύλλογος φέρεται να περιπίπτει σε αδράνεια και αιτία υπήρξε η αδιαφορία των μελών του. Αυτό, τουλάχιστον, ισχυρίζεται στη λογοδοσία της η Ιουλία Πετυχάκη, σύζυγος τού Ιδρυτή τού Συλλόγου Κωνσταντίνου Πετυχάκη και Ιδρύτρια και Αντιπρόεδρος, τον καιρό εκείνο, του «Συλλόγου Κυριών Ρεθύμνης» (Κρητική Επιθεώρησις φ. 183/3-3-1917), καθώς και τού «Λυκείου Ελληνίδων». Πάντως, ο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος- και μετά το παραπάνω έτος 1906- φαίνεται ότι συνέχισε για αρκετά χρόνια- μέχρι, περίπου, και το έτος 1936- τη δράση του, υπολειτουργώντας, βέβαια, πάντοτε. Αυτό φαίνεται και από το παρόν άρθρο, που, μέχρι το 1933, περίπου, φέρεται να διατηρεί υπό την εποπτεία του τη Νυκτερινή Σχολή τής πόλεώς μας.  

[2] Βλ. σχετικά με τον Κωνσταντίνο Πετυχάκη και τον Φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο: Κωστή Ηλ. Παπαδάκη, «Ο Κωνσταντίνος Εμμ. Πετυχάκης (1853- 1929) και ο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Ρεθύμνης», Αναζητήσεις, περιοδική έκδοση Συνδέσμου Φιλολόγων Ν. Ρεθύμνου, τ. 3-4 (1996), 99- 105.

[3] «Η Νυκτερινή Σχολή», Ο Τύπος 22-12-1936.

[4] Η ιδέα ίδρυσης τής Εταιρείας ανήκε στον Βασ. Καλαϊτζάκη, της εφημερίδας «Κρητική Επιθεώρησις», με Διευθυντή, τότε, τον Ι. Σ. Καλαϊτζάκη. Το καταστατικό τής Εταιρείας δημοσιεύθηκε στην Κρητική Επιθεώρηση τής 3/7/1934. Η Εταιρεία είχε τα τμήματα: εορτασμού τής 8ης Νοεμβρίου, πνευματικής και καλλιτεχνικής κινήσεως, ερευνών, μελετών, εκδόσεων, εκπαιδεύσεως, υγιεινής, φιλανθρωπίας.

[5] Ο Δήμος στην προσπάθειά του αυτήν έσβηνε τα φώτα τής πόλης τη νύκτα, τού κωδωνοστασίου, των αποχωρητηρίων κ.λπ. («Η Νυκτερινή Σχολή», Ο Τύπος 22-12-1936).

[6] «Η Νυκτερινή Σχολή», Κρητική Επιθεώρησις 3-6- 1936 και Ο Τύπος με την ίδια ημερομηνία, όπου παρουσιάζεται η καθιερωμένη εορτή επί τη λήξει τού εκπαιδευτικού έτους, με την ευθύνη τού δασκάλου τής Σχολής Εμμ. Λινοξυλάκη.

[7] Μιχαήλ Πρεβελάκι, «Η Νυκτερινή Σχολή», Κρητική Επιθεώρησις 18-12-1938. Για τον Γυμνασιάρχη Μ. Πρεβελάκι βλ. Στεργίου Μιχ. Μανουρά, «Ο Γυμνασιάρχης Μιχαήλ Γ. Πρεβελάκις, η πολιτιστική κίνηση στο Ρέθυμνο και οι κρητολογικές μελέτες», περιοδ., Προμηθεύς ο Πυρφόρος, τ. 35 (Ιουλ.-Σεπτ. 1983, 179-185.

ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ- Μ.Κ.Ο. ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ---ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ

 ΙΕΡΑ ΕΠΑΡΧΙΑΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ

 ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ- Μ.Κ.Ο. ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ



ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

[Εκδοτικές Επιχειρήσεις ΤΥΠΟΚΡΕΤΑ, σχ. 8ο (23Χ17), Ηράκλειο 2012, σσ. 424]



ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
               www.ret-anadromes.blogspot.com


Ένα μνημειώδες έργο, τετρακοσίων είκοσι, περίπου, σελίδων, κυκλοφόρησε πρόσφατα με πρωτοβουλία τής Εκκλησίας τής Κρήτης, στο οποίο αποτυπώνεται εναργώς, μέσα από κείμενα και εκατοντάδες θαυμάσιες έγχρωμες φωτογραφίες, το σύνολο των χριστιανικών μνημείων τής Μεγαλονήσου. Πρόκειται για ένα έργο που καθοδηγεί και ενημερώνει τον αναγνώστη, αλλά και τον επισκέπτη τού νησιού, στην πλοήγησή του ανά τον λεγόμενο θεματικό και, πιο συγκεκριμένα, εδώ, θρησκευτικό τουρισμό, κάτι που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στα άμεσα ενδιαφέροντα τής Εκκλησίας τής Κρήτης.
Και ειδικότερα, την πρωτοβουλία τής έκδοσης αυτής είχε η Μη Κυβερνητική Οργάνωση «Φιλοξενία» τής Εκκλησίας τής Κρήτης, με την οικονομική ενίσχυση και της Περιφέρειας Κρήτης και αποβλέπει, όπως έχουμε ήδη επισημάνει, στην προβολή για τους πιστούς, αλλά και τούς επισκέπτες τού νησιού, της πλουσιότατης εκκλησιαστικής και πολιτιστικής μας παράδοσης και κληρονομιάς. Μιας παράδοσης και μιας κληρονομιάς μεγαλειώδους, που ανάγεται σε αυτούς τους αποστολικούς χρόνους και στον Πρώτο μετά τον Ένα εργάτη «τού αμπελώνος τού Κυρίου», τον απόστολο των Εθνών, Παύλο, και στον αγαπημένο μαθητή του, άγιο Τίτο, πρώτο επίσκοπο Κρήτης. Το δέντρο που οι σπορείς αυτοί τού Ευαγγελίου φύτεψαν στη Μεγαλόνησο απλώθηκε γρήγορα, ενδυναμώθηκε και αποδίδει σήμερα καρπούς αγλαούς και εύχυμους φιλότητας και ειρήνης.
Ένας τέτοιος καρπός εύχυμος και μεγαλειώδης είναι και τα Χριστιανικά Μνημεία τής Κρήτης, που πραγματεύεται το παρουσιαζόμενο, με το σημείωμά μας αυτό, βιβλίο. Συγγραφείς του δύο έγκριτοι επί του επιστημονικού αυτού αντικειμένου ειδικοί αρχαιολόγοι, που έχουν αναλώσει εαυτούς για την ανάδειξη και προβολή των βυζαντινών και χριστιανικών μνημείων τής Κρήτης, ο Μιχάλης Γ. Ανδριανάκης, επίτιμος έφορος Αρχαιοτήτων Κρήτης (για τις μητροπόλεις των νομών Ρεθύμνου και Χανίων) και Κώστας Δ. Γιαπιτσόγλου, αρχαιολόγος 28ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων (για τις μητροπόλεις των νομών Ηρακλείου και Λασιθίου).
Πρόκειται, ασφαλώς, για ένα έργο σπουδαίο για την Εκκλησία τής Κρήτης, τον λαό και τους πιστούς επισκέπτες της που θα θελήσουν να σκύψουν με ενδιαφέρον και να γνωρίσουν και αναβαπτιστούν στα νάματα τής μακραίωνης εκκλησιαστικής μας παράδοσης και Ιστορίας. Οι συγγραφείς, στηριγμένοι σε μιαν βιβλιογραφία εξαιρετική- πάντως, είμαι τής γνώμης, πολύ επιλεκτική για ένα τέτοιου εύρους και έκτασης εγχείρημα- φαίνονται να αναπτύσσουν, περισσότερο, και να καταθέτουν προσωπικές θέσεις και μαρτυρίες, ως προσωπικοί, μάλλον, θεράποντες και έμπειροι γνώστες και μάρτυρες- λόγω, ακριβώς, αυτής της πολυετούς, ως εκ της ιδιότητός τους, αναστροφής τους με τα μνημεία αυτά. Τα επί μέρους κεφάλαια με τρόπο, τωόντι, απλό, ουσιαστικό, εύληπτο και γλαφυρό και με τη βοήθεια ενός πλήρους και αντιπροσωπευτικού των πολυπληθών προσκυνημάτων φωτογραφικού υλικού απευθύνονται προς όλους τους αναγνώστες, τους οποίους ενημερώνουν και κατατοπίζουν πλήρως για το κάθε προσκύνημα ή βυζαντινό μνημείο που ιστορούν.
Έτσι, στον παρουσιαζόμενο τόμο, μετά από την εισαγωγική παράθεση των Επίσημων Γραμμάτων τού Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου κ. Ειρηναίου και των Μητροπολιτών τής Ι. επαρχιακής συνόδου τής Εκκλησίας τής Κρήτης που ενεπλάκησαν στην έκδοση τού εν λόγω τόμου- Οδηγού και του Περιφερειάρχη Κρήτης κ. Σταύρου Αρναουτάκη, ακολουθεί μια εκτεταμένη και άκρως ενδιαφέρουσα (πενήντα, περίπου, σελίδων) Εισαγωγή στην ιστορία τής Χριστιανικής Κρήτης και στα Μνημεία αυτής από τον Μιχάλη Ανδριανάκη και ένα σύντομο όσο και σαφές «Ιστορικό Διάγραμμα» τής Κρητικής Εκκλησιαστικής Ιστορίας απ’ αρχής μέχρι σήμερα. Στη συνέχεια, έχουμε τον κύριο κορμό τού έργου, που είναι, ασφαλώς, οι επί μέρους Μητροπόλεις και η πλήρης καταγραφή των μνημείων τής καθεμιάς εξ αυτών χωριστά. Στο τέλος, παρατίθενται σύντομο Γλωσσάριο ειδικών εκκλησιαστικών- θεολογικών και αρχαιολογικών όρων, Βιβλιογραφία και Ευρετήριο. 
 Όπως καθιστά γνωστό ο αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ. Ειρηναίος με την προλογική, του εν λόγω τόμου, ευχαριστήρια επιστολή του προς τον Σεβασμιώτατον Πέτρας κ. Νεκτάριο- Πρόεδρο τής Συνοδικής Επιτροπής επί τού Θρησκευτικού Τουρισμού- το εν λόγω έργο μεταφράστηκε και σε διάφορες ξένες γλώσσες, προς χρήση και από τους ξένους, που, κατά χιλιάδες, είναι γεγονός, επισκέπτονται κατ’ έτος το νησί μας, ενώ ευχαριστεί «πάλιν και πολλάκις» τον ως άνω Μητροπολίτη και την υφ’ αυτόν Συνοδική Επιτροπή επί τού θρησκευτικού τουρισμού, γι’ αυτήν την λίαν αξιέπαινη πρωτοβουλία έκδοσης τού πολύτιμου και καλαίσθητου τούτου προσκυνηματικού οδηγού, ο οποίος, λέγει, θα συμβάλλει τα μέγιστα στην προβολή τής ορθοδόξου παράδοσής μας και τής εν γένει πολιτιστικής μας ταυτότητας και κληρονομιάς.