Συνεργεία καθαριότητας στο Παλιό Ρέθυμνο

Συνεργεία καθαριότητας στο Παλιό Ρέθυμνο
Κωστή Ηλ. Παπαδάκη
http://ret-anadromes.blogspot.com

    Στο παλιό Ρέθυμνο, των αρχών τού 20ού αιώνα, οι δρόμοι ήταν όλοι στενοί και καλντερίμια. Δεν μπορούσε να κυκλοφορήσει ρόδα. Όλη η συγκοινωνία γινόταν με άλογα και γαϊδουράκια. Τα σκουπίδια τής πόλης πετιόντουσαν στη θάλασσα. Τα δε σοκάκια μύριζαν άσχημα, διότι σε πολλά απόμερα μέρη «ανακουφίζονταν» οι διαβάτες. Εξάλλου, στον Πλάτανο υπήρχε και στενάκι, που, για τον λόγο αυτόν, ονομαζόταν «Κατουρλοσόκακο» (επίσημα, πάντως, οδός «Σκότους», οπότε, σύμφωνα και με την ονομασία του, βοηθούσε στον σκοπό αυτόν).
    Μεγάλο πρόβλημα ήταν και τα βυρσοδεψεία στα ανατολικά και δυτικά τής πόλης, που εξέπεμπαν μολυσματικές αναθυμιάσεις και απειλούσαν την υγεία των πολιτών. Τα βυρσοδεψεία, περαιτέρω, ανατολικά της πόλης, απειλούσαν και την υγεία των τροφίμων του Ορφανοτροφείου, που βρισκόταν πάνω από αυτά.
    Μετά την τουρκική απελευθέρωση και με την επέμβαση των Ρώσων, επί Κρητικής Πολιτείας, ο Δήμος συνέστησε συνεργεία από γαϊδουράκια, στα οποία φόρτωναν δύο κιβώτια με τεχνητό πάτο, που συγκρατιόταν με σύρτη και όταν τραβούσαν τον σύρτη, άνοιγε ο πάτος και ξεφόρτωναν. Μετά το άδειασμα ξανάβαζαν τον σύρτη και ξανάρχιζε η δουλειά!
      Γύριζαν, λοιπόν, τα γαϊδουράκια και από πίσω ο καθαριστής- με ένα φτυάρι με κοντό χέρι και μια σκούπα- και μάζευε ό,τι ήταν δυνατόν να μαζευτεί, γιατί ο δρόμος ήταν γεμάτος με τις ακαθαρσίες των ζώων και ο καθαρισμός, αφού ο δρόμος ήταν καλντερίμι, ήταν πάντα προβληματικός.
    Στην «Κρητική Επιθεώρηση» διαβάζουμε ότι το έτος 1912 η καθαριότητα τής πόλης διεξαγόταν σε ώρες εντελώς ακατάλληλες και κατά τρόπο θορυβώδη από πολυπληθείς οδοκαθαριστές «ομάδην πορευομένων, οι οποίοι διερχόμενοι διά των οδών και ιδίως των κεντρικών, συνήθως κατά τας ώρας τού περιπάτου», δημιουργούσαν πολλά προβλήματα στους κατοίκους .

Κανονισμός καθαριότητας του δήμου τού έτους 1893

Κάτω από τις συνθήκες αυτές ενδιαφέρον παρουσιάζει ο παρακάτω Κανονισμός καθαριότητας του Δήμου, του έτους 1893, που αφορούσε στις συνθήκες υγιεινής της πόλεως . Σε γενικές γραμμές, ο Κανονισμός Καθαριότητας προέβλεπε τις ακόλουθες διατάξεις, πολλές από τις οποίες προξενούν το γέλιο στον σύγχρονο Ρεθεμνιώτη:
α) Ο δήμος για την καθαριότητα θα βάλει ειδικούς οδοκαθαριστές, που θα καταβρέχουν τους δρόμους (εκτός από τους κεντρικούς, οι περισσότεροι ήταν χωματόδρομοι) και θα παίρνουν τα σκουπίδια.
β) Απαγορεύεται σε όλους να ρίχνουν ακάθαρτα νερά στους δρόμους.
γ) Στα χάνια της οδού Μπουνιαλή (Πεταλάδικα) οι στάβλοι υποχρεούνται να είναι πολύ καθαροί και να αποβάλλεται η κόπρος.
δ) Οι κρεοπώλες και οι ιχθυοπώλες δύο φορές την μέρα, επιβάλλεται να καθαρίζουν τους πάγκους, ενώ τα ψάρια θα πωλούνται, εφόσον θα είναι φρέσκα, ειδάλλως θα πετιούνται στη θάλασσα.
ε) Να μην κυκλοφορούν όρνιθες στην αγορά, ούτε αίγες στους δρόμους.
Τέλος, όποιος παραβαίνει αυτά τα διατάγματα θα πληρώνει πρόστιμο 5-100 γρόσια είτε ο ίδιος είτε ο χωροφύλακας ή ο κλητήρας, στην περίπτωση που παραβλέπουν τη διάταξη.

Ζητούμε συγγνώμη από τους Αναγνώστες μας για την καθυστέρηση- για έναν, περίπου, μήνα- στην ανανέωση τής ιστοσελίδας μας, που οφείλεται στην απουσία μας για διακοπές στο εξωτερικό (Σκανδιναβία- Ρωσία- Εσθονία)

ΠΕΝΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΚΩΦΩΝ Ν. ΡΕΘΥΜΝΟΥ

Με την ευκαιρία των εκδηλώσεών του για τα εικοσάχρονα
ΠΕΝΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΚΩΦΩΝ Ν. ΡΕΘΥΜΝΟΥ
ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
Το έτος 2009 αποτελεί σημαντικό σταθμό για το τοπικό Σύλλογο Κωφών, που γιορτάζει τα είκοσι χρόνια δημιουργικής πορείας και δράσης. Είκοσι χρόνια συνεχούς αγώνα, δράσης και προσφοράς προς τους δεκάδες, μόνο στον νομό Ρεθύμνου, συνανθρώπους μας με προβλήματα κώφωσης, που μέσα σε αυτά τα είκοσι χρόνια είδαν τη ζωή τους σε πολλούς τομείς να αλλάζει και να βελτιώνεται σημαντικά. Βέβαια, ο δρόμος παραμένει ακόμα εξαιρετικά μακρύς, δύσβατος και τραχύς και υπολείπονται πολλοί αγώνες και διεκδικήσεις, που πρέπει να γίνουν από το Σωματείο, ώσπου να μάθουν οι πολίτες και η Πολιτεία να σέβονται ορισμένες αξίες, δικαιώματα και αρχές τής ζωής. Έχει αναγνωριστεί από όλους ότι ο Σύλλογος Κωφών Ν. Ρεθύμνης αποτελεί ένα ζωντανό και φωτεινό παράδειγμα προς μίμησιν ενός σωματείου που ξέρει να θέτει και να διεκδικεί τα προβλήματα του. Αυθεντική και γνήσια, όλα αυτά τα χρόνια, η προσπάθειά του στηρίχθηκε και αγαπήθηκε από όλους, φορείς και άτομα, εντός και εκτός τού νομού μας.
Στην κομβική αυτήν Επέτειο κάνουμε μια σύντομη αναφορά στις πέντε πολύτιμες εκδόσεις τού Συλλόγου Κωφών νομού Ρεθύμνου, που εκδόθηκαν στα 20 αυτά χρόνια και αντιστοιχούν σε ισάριθμα συνέδρια, που ο δραστήριος Σύλλογος πραγματοποίησε στην πόλη μας στο διάστημα αυτό.
Τη φιλολογική επιμέλεια και τις διορθώσεις όλων αυτών των εκδόσεων ανέλαβε ο υποφαινόμενος και προς τούτο και η παρουσίασή τους προς την αγάπη σας από τον ίδιο. Στα κείμενα των εν λόγω βιβλίων καταβλήθηκε από τον Επιμελητή κάθε δυνατή προσπάθεια να διατηρείται, στην κάθε έκδοση, πιστά το ύφος και η γλώσσα των προσώπων που, κάθε φορά, ομιλούσαν. Ο λόγος τους απομαγνητοφωνούνταν, χωρίς, στη συνέχεια, να δεχτεί ουσιαστικές παρεμβάσεις, διατηρώντας, με τον τρόπο αυτόν, τη φυσικότητα και τον αυθορμητισμό τού κάθε ομιλητή.
Η σειρά, λοιπόν, των εκδόσεων τού Συλλόγου Κωφών Ρεθύμνου έχει ως εξής:
     Το έτος 1999 (7-8 Μαΐου) ο Σύλλογος διοργανώνει Διημερίδα για τα 10 χρόνια από την ίδρυσή του (1989-1999), με θέμα: «Έγκαιρη παρέμβαση- Εκπαίδευση- Νοηματική Γλώσσα- Κοινωνική Ένταξη και Αποκατάσταση Κωφών και Βαρηκόων» (έκδοση Πρακτικών 2000, σσ. 128).
Από την εκδοση αυτήν ξεχωρίζουμε τις εισηγήσεις των Γιάννη Χριστοδουλάκου, Αντιπροέδρου τής ΟΜΚΕ, Παν. Κουρουμπλή, Βουλευτή τού ΠΑΣΟΚ και Χρίστου Λιονή, Καθηγητή τής Ιατρικής Σχολής τού Παν/μίου Κρήτης, που αναφέρονται, ειδικότερα, στην κατάσταση και τα δικαιώματα των Κωφών στην Ελλάδα
Σημαντικότατο, επίσης, και το θέμα των κοχλιακών εμφυτεύσεων, που θίγει ο Πρόεδρος τής ΟΜΚΕ κ. Κώστας Γαργάλης, με το οποίο ο εισηγητής μάς εισάγει στη δεύτερη ευρύτερη νοηματική ενότητα τού βιβλίου που είναι, ακριβώς, η Νοηματική Γλώσσα.
Αυτή, ακριβώς, η Νοηματική Γλώσσα θα αποτελέσει τον κεντρικό πυρήνα τής εισήγησης τής Καθηγήτριας τού Πανεπιστημίου Πατρών κ. Βενέτας Λαμπροπούλου, η οποία θα μιλήσει για την εκπαίδευση τού κωφού παιδιού.
Αυτές, λοιπόν, οι δυο τελευταίες εισηγήσεις (του κ. Γαργάλη και της κ. Λαμπροπούλου), μπορούμε να πούμε ότι αποτελούν ένα λαμπρότατο ύμνο προς τη Νοηματική των Κωφών Γλώσσα, την οποία θεωρούν ως απόλυτα απαραίτητη για τη μόρφωση και εκπαίδευση των κωφών παιδιών.
Τέλος, για την αντιμετώπιση του κωφού και βαρήκοου παιδιού μίλησε και ο κ. Μιχ. Βερνάδος, Σχολ. Σύμβουλος Ειδικής Αγωγής Κρήτης.
     Το έτος 2000 (3/Ιουνίου) διοργανώνεται Ημερίδα με θέμα: «Προοπτικές μετά την αναγνώριση τής Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας» (έκδοση Πρακτικών 2001, σσ. 92).
Στο βιβλίο αυτό με ομιλία του ο βουλευτής τού ΠΑΣΟΚ κ. Παν. ΚουρουμπλήςΣωτ. Γκατσούκας, Αντιπρόεδρος της ΕΣΑΕΑ, στο αναπηρικό κίνημα και τις προκλήσεις τής νέας χιλιετίας. Πιο εξειδικευμένη και άμεσα σχετική με τα προβλήματα των Κωφών Ατόμων είναι βαρυσήμαντη ομιλία τού Προέδρου τής Ομοσπονδίας Κωφών Ελλάδος κ. Κώστα Γαργάλη, με θέμα: «Προοπτικές μετά την αναγνώριση της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας», από την οποία δόθηκε και ο συνολικός τίτλος τού βιβλίου . αναφέρεται, γενικά, στα προβλήματα των ΑμΕΑ, ενώ ο κ.
     Το έτος 2001 (19-20/10) διοργανώνεται Ευρωπαϊκό Συνέδριο με θέμα: «Από την Αναπηρία στην Ενδυνάμωση τού Κόσμου των Κωφών». Η Ευρώπη κατά των Διακρίσεων (έκδοση Πρακτικών 2003, σσ. 144).
     Ο Σύλλογος Κωφών Ν. Ρεθύμνης με το παρόν ευρωπαϊκό Συνέδριο τίμησε, με τη σειρά του, και αντάμειψε γενναία την πόλη, που, από την πρώτη, κιόλας, στιγμή της ίδρυσής του, τον περιέβαλλε με τα πιο όμορφα, ευγενικά και ειλικρινή αισθήματά της. Γιατί ένα Ευρωπαϊκό Συνέδριο κύρους- σαν αυτό που διοργάνωσε ο Σύλλογος Κωφών τής πόλης μας στις 19- 20 Οκτωβρίου, στην αίθουσα τού Ωδείου τής πόλης μας- δεν μπορεί παρά να προσέδωσε τη μεγίστη τιμή στον τόπο όπου αυτό διεξάχθηκε. Επί πλέον, η ανάθεση τής διεξαγωγής τού Συνεδρίου από την Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος σε έναν μικρό επαρχιακό Σύλλογο, όπως αυτόν των Κωφών τού Νομού μας, αποδεικνύει σαφέστατα τον βαθμό τής εμπιστοσύνης με την οποία η Ομοσπονδία περιβάλλει μονίμως τον ρεθεμνιώτικο Σύλλογο.
     Σκοπός τού Συνεδρίου ήταν η αποτελεσματική καταπολέμηση των πολλαπλών διακρίσεων που υφίστανται οι Κωφοί όλων των ηλικιών στην Ευρώπη, μέσα από την επισταμένη διακρατική διερεύνηση των μορφών καταπολέμησης των διακρίσεων που υφίστανται οι Κωφοί των ευρωπαϊκών χωρών που συμμετείχαν στο συγκεκριμένο συνεδριακό πρόγραμμα.
Σύνεδροι από τη Γερμανία, τη Δανία, την Ισπανία και την Ελλάδα αναφέρθηκαν σε θέματα βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στα οποία οι Κωφοί από όλο τον κόσμο υφίστανται διακρίσεις, όπως στην Εκπαίδευση, την εργασία, την υγεία, την Επικοινωνία και την πληροφόρηση, την κοινωνική ζωή και τον πολιτισμό.
Προσδοκώμενα αποτελέσματα τού Συνεδρίου στάθηκαν τα εξής:
       να προσδιοριστούν οι ιδιαίτερες και πολλαπλές διακρίσεις που βιώνουν οι Κωφοί στη ζωή τους σε κάθε χώρα.
    να δυναμώσει η κοινότητα των Κωφών τής Ευρώπης, για μια αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των διακρίσεων συλλογικά σε εθνικό και διακρατικό επίπεδο.
     να ενημερωθεί η κοινότητα των ακουόντων τής Ευρώπης για τις καλύτερες πρακτικές αποφυγής των διακρίσεων, έτσι ώστε να μπορέσει η κοινότητα των Κωφών να έχει καλύτερη πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες σε όλους τους τομείς τής κοινωνικής ζωής.
     να δημιουργούνταν σχετικό CD-ROM και μια ιστοσελίδα, στην οποία θα καταγράφονταν όλα τα αποτελέσματα τού Συνεδρίου και η οποία θα διασυνδεόταν και με άλλες ιστοσελίδες παρόμοιου ενδιαφέροντος.
    Το έτος 2003 (31/5), με την ευκαιρία τού ευρωπαϊκού έτους Ατόμων με Αναπηρία, ο Σύλλογος διοργανώνει Ημερίδα με θέμα: «Οι Κωφοί σήμερα προοπτικές ένταξής τους σε μια κοινωνία ισότητας και αποδοχής» (έκδοση Πρακτικών 2004, σσ. 143).
      Το συνέδριο και η εν λόγω έκδοση διεξάχθηκαν στα πλαίσια τής ανακήρυξης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τού 2003 ως έτους των Ατόμων με Αναπηρία.
Μεταξύ των ομιλητών ο κ. Γιάννης Χριστοδουλάκος στην εισήγηση του με θέμα: «Τα σωματεία των Κωφών ως Κέντρα αναφοράς τής κοινότητας- Προβληματισμοί και Προοπτικές» έκανε μια σύντομη ιστορική αναδρομή στον ρόλο των Σωματείων, στα οποία αναγνωρίζει ρόλο, καταρχάς, κοινωνικό. Μέσα στα Σωματεία οι Κωφοί συναντιούνται, γνωρίζονται, δημιουργούν επαφές μεταξύ τους, μέσω των εκδρομών και κάποιων άλλων εκδηλώσεων που διοργανώνουν. Οι περισσότεροι κωφοί μέσα από τα Σωματεία γνωρίζονται και τα περισσότερα ζευγάρια κωφών μέσα στα Σωματεία συνήψαν την πρώτη τους γνωριμία.
Ο κ. Κώστας Γαργάλης, Πρόεδρος τής Ομοσπονδίας Κωφών Ελλάδος, που μίλησε με θέμα: «Ιστορικό- Σύγχρονοι προβληματισμοί και Στόχοι τής Ομοσπονδίας Κωφών Ελλάδος», μεταξύ άλλων σημειώνει ότι οι πρώτες αντιδράσεις, το πρώτο φως για τους Κωφούς άρχισε να διαφαίνεται από το έτος 1980 και μετά. Και πιο συγκεκριμένα. το 1985 έγινε το Πρώτο Πανελλήνιο Συνέδριο Κωφών κι εκεί, για πρώτη φορά, υπήρχαν διερμηνείς και ακούστηκαν οι διαμαρτυρίες και τα παράπονα των Κωφών και επίσημα πλέον στη δική τους γλώσσα, τη Νοηματική.
   Και η τελευταία δραστηριότητα τού Συλλόγου υπήρξε η Ημερίδα με θέμα «Οι Κωφοί στην Κοινωνία τής Εκπαίδευσης, της Γνώσης και της Συμμετοχής», που διοργάνωσε ο Σύλλογος στο Φοιτητικό Κέντρο Ξενία, στις 23 Απριλίου 2005 (έκδοση Πρακτικών 2007, σσ. 64).
Στην Ημερίδα αυτήν, σύνεδροι Έλληνες και ξένοι, αναφέρθηκαν σε θέματα βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στα οποία οι Κωφοί απ’ όλο τον κόσμο μονίμως υφίστανται διακρίσεις, όπως στην Εκπαίδευση, τη Γνώση και τη Συμμετοχή, την πληροφόρηση, την κοινωνική ζωή, τον αθλητισμό και τον εν γένει πολιτισμό. Ειδικότερα, από τους ομιλητές αναπτύχθηκαν θέματα μεγάλου για τους Κωφούς ενδιαφέροντος, όπως: «Η κοινωνική διάσταση τής Αναπηρίας», από τον κ. Σκεύο Παπαϊωάννου, Καθηγητή Κοινωνιολογίας τού Πανεπιστημίου Κρήτης, η «Γενετική τής Βαρηκοΐας» από τον κ. Μιχάλη Πήτερσεν, Ιατρό- ερευνητή τού Ινστιτούτου Υγείας τού Παιδιού, «Η δίγλωσση προσέγγιση στην εκπαίδευση τού κωφού παιδιού» από την κ. Μαριάννα Χατζοπούλου, διερμηνέα Ε.Ν.Γ., Υποψήφια διδάκτορα των Πανεπιστημίων Αθηνών και Στοκχόλμης, και «Πολιτισμός και Αθλητισμός» από την κ. Κλεοπάτρα Κουρμαντζή, Κοινωνιολόγο, Υπάλληλο τού Υπουργείου Εργασίας.
Απ’ ό,τι διαπιστώνουμε, η εν λόγω ημερίδα απέβλεπε σε μια καλύτερη και ουσιαστικότερη πρόσβαση και συμμετοχή των Κωφών σε εκπαιδευτικά και μορφωτικά αγαθά, σε υπηρεσίες, χώρους εργασίας, επαγγελματικής και κοινωνικής αποκατάστασης και, γενικά, σε όλους τους τομείς τής κοινωνίας και του πολιτισμού.
Ολοκληρώσαμε- με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συντομία και σαφήνεια- την περιήγησή μας στα πέντε πονήματα τού Συλλόγου Κωφών Ρεθύμνου, που εξέδωσε με την ευκαιρία ισάριθμων Συνεδρίων, σε διάστημα μόλις πέντε ετών (!). Το έτος 2000, ο Σύλλογος Κωφών Ρεθύμνου κυκλοφόρησε το πρώτο του βιβλίο και από τότε σχεδόν κάθε χρόνο παρήγαγε και από ένα νέο και το προσέθετε στο ενεργητικό του. Και τώρα, φυσικά, μπορούμε να έχουμε τη βάσιμη ελπίδα ότι και η παρούσα Ημερίδα, για τα 20χρονα τού Συλλόγου, θα αποτελέσει το θέμα ενός έκτου βιβλίου! Και όλα αυτά τα βιβλία καθίστανται σαφώς μια νέα τομή, μια νέα δύναμη στον χώρο τής έρευνας γύρω από τα προβλήματα των Κωφών. Θα μπορούσα ανενδοιάστως να τα αποκαλέσω και τα πέντε ως μια αξιόλογη συμβολή στα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει καθημερινά ο Κωφός συνάνθρωπός μας και, ακόμα, ως σημείο αναφοράς, στο εξής, της ελληνικής και ξένης- περί τα προβλήματα των Κωφών- βιβλιογραφίας.

Η «Νυκτερινή Σχολή Ρεθύμνου»

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
        Η «Νυκτερινή Σχολή Ρεθύμνου»

   Η «Νυκτερινή Σχολή Ρεθύμνου» απευθυνόταν στα εργαζόμενα και άπορα παιδιά, που δεν μπορούσαν να φοιτήσουν σε ένα από τα τέσσερα εξατάξια Δημοτικά Σχολεία τής πόλης. Για πρώτη φορά λειτούργησε επί Τουρκοκρατίας (περί το έτος 1887), με τη φροντίδα και δαπάνη τού τότε «Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ρεθύμνης» (1887- 1906 ), που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία τού Κωνσταντίνου Εμμ. Πετυχάκη και για αρκετά χρόνια προσέφερε πολλά και σπουδαία πράγματα στην πόλη τού Ρεθύμνου και αργότερα θεωρούνταν από τους Ρεθεμνιώτες ως το «αλήστου μνήμης» σωματείο, που δημιούργησε και έφερε στο φως μια πόλη με παντελή ανυπαρξία σωματειακής συνειδήσεως . Μέλη τού εν λόγω Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου- όπως ο Γενικός αυτού Γραμματέας Γυμνασιάρχης Μιχαήλ Πρεβελάκης- δίδασκαν επί πολλά έτη δωρεάν και στη Νυκτερινή Σχολή.
   Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους (1898), και στα χρόνια τής Κρητικής Πολιτείας, ο «Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος» εξακολούθησε να διατηρεί τη Νυκτερινή Σχολή, βοηθούμενος, πάντως, σε τούτο, από κάποιο σημείο και πέρα, και από τον Δήμο Ρεθύμνης, μέχρι που ο Δήμος φιλοτιμήθηκε και ανέλαβε εξ ολοκλήρου τη συντήρησή της, λόγω οικονομικής αδυναμίας και δυσπραγίας τού Συλλόγου. Να σημειώσουμε, πάντως, ότι και στην περίπτωση αυτήν τής πλήρους καταβολής των εξόδων από τον Δήμο Ρεθύμνης, ο Σύλλογος δεν έπαυσε ποτέ να έχει τη Σχολή υπό την πνευματική εποπτεία και κηδεμονία του.
   Πολύ αργότερα, περί το έτος 1934, ο Δήμος αποφάσισε να αφαιρέσει την εποπτεία τής Σχολής από τον Φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο Ρεθύμνης που είχε, πλέον, εξασθενήσει σοβαρά (το έτος 1935 ο ιστορικός Σύλλογος είχε κιόλας διαλυθεί) και να την αναθέσει στην «Εταιρεία των Φίλων Ρεθύμνης», που τότε για πρώτη φορά είχε κάνει την εμφάνισή της στο πολιτιστικό γίγνεσθαι αυτού του τόπου ως ένα νέο και δυναμικό σωματείο, που υποσχόταν πολλά . Όμως και το σωματείο αυτό πολύ σύντομα έμελλε να περιέλθει σε μεγάλη εξασθένιση και μαρασμό.
   Όταν μετά από λίγο καιρό ο Δήμος περιέκοψε τη χορηγία του προς τη Σχολή, σε μια προσπάθεια γενικότερης εξοικονόμησης χρημάτων , η «Εταιρεία των Φίλων» αδυνατούσε, πλέον, παντελώς να διαθέτει όλα τα λειτουργικά έξοδά της. Η Σχολή, πάντως, συνέχισε για ένα μικρό, ακόμα, χρονικό διάστημα να λειτουργεί με τριάντα, περίπου, μαθητές, χάρη στον ζήλο και τη συγκινητική φιλοτιμία τού δασκάλου της Εμμανουήλ Λινοξυλάκη, αλλά και την κρατική επιχορήγηση 10.000 δραχμών, που έλαβε κατόπιν εισήγησης τού Παντελή Πρεβελάκη, Διευθυντή τότε των «Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών», στο Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων.
   Το έτος 1938 ο Γυμνασιάρχης Μιχαήλ Πρεβελάκις που πληροφορείται ότι η Σχολή κινδυνεύει να διακόψει οριστικά τη λειτουργία της κάνει θερμή έκκληση προς τον Δήμο Ρεθύμνου να επαναλάβει την οικονομική του βοήθεια προς αυτήν, αλλά και στους είκοσι, περίπου, δασκάλους τής πόλης τού Ρεθύμνου να φιλοτιμηθούν και να διδάξουν, τουλάχιστον οι νεότεροι εξ αυτών, δωρεάν στη Σχολή προκειμένου να συνεχίσει έτσι να λειτουργεί για «τους πτωχούς και αποκλήρους τούτους εργαζόμενους παίδας τής πόλεώς μας» και να διασώσει αυτούς από την αμάθεια και την πλήρη αγραμματοσύνη . Το τέλος, όμως, της Σχολής είχε, πια, φθάσει οριστικά.

ΠΡΑΚΤΙΚΑ 3ΟΥ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
ΤΟΠΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Π Ρ Α Κ Τ Ι Κ Α
3ΟΥ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ
ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟΥ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΠΛΑΤΑΚΗ
[Ρέθυμνο 2008, σχ. 4ο (29Χ21), σσ. 379]


ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://ret-anadromes.blogspot.com/

Θεσμός έχουν πλέον καταστεί τα παγκρήτια Σπηλαιολογικά Συμπόσια. Μέσα σε είκοσι χρόνια (αρχή το 1989) έχουν πραγματοποιηθεί τρία (και ήδη ετοιμάζεται το τέταρτο), με τελευταίο αυτό που έγινε στο Ρέθυμνο, από 30 Σεπτεμβρίου μέχρι 1 Οκτωβρίου 2006, στο Φοιτητικό Πολιτιστικό Κέντρο «Ξενία», με παράλληλη έκθεση Σπηλαιολογικής φωτογραφίας. Τού Συμποσίου αυτού τα «Πρακτικά» εκδόθηκαν πρόσφατα (τέλη 2008), με την ευγενική χορηγία τής Grecotel, σε έναν πολυτελέστατο και ογκώδη τόμο, τετρακοσίων περίπου σελίδων, με την επιμέλεια τής Κωνσταντίνας Αρετάκη, του Κωνσταντίνου Παπαδάκη και του Χάρη Στρατιδάκη, τού τοπικού Τμήματος Δυτικής Κρήτης τής Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας, που ανέλαβε και την όλη οργάνωση τού Συμποσίου.
Είναι γεγονός ότι η Σπηλαιολογία είναι ένας χώρος που, ειδικά στο Ρέθυμνο αλλά και την Κρήτη γενικότερα, έχει προσελκύσει τα τελευταία χρόνια το έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον σπουδαίων Κρητολόγων και Σπηλαιολόγων, που άφησαν δυνατή την προσωπική τους σφραγίδα στον χώρο και βαριά την κληρονομιά και παρακαταθήκη στους νεότερους. Ο λόγος, φυσικά, για τους Paul Faure και Ελευθέριο Πλατάκη, αλλά και τους ντόπιους βετεράνους σπηλαιολόγους Κώστα Ξεξάκη, Χρίστο Μακρή και άλλους. Και είναι, στο σημείο αυτό, ευχάριστη αλλά και άξια επαίνου η επιβεβαίωση που γίνεται και μέσα από τις ανακοινώσεις τού παρόντος τόμου των Πρακτικών, ότι οι νεότεροι σπηλαιολόγοι τού Τοπικού Τμήματος Δυτικής Κρήτης και ευγνώμονες είναι και δεν λησμονούν τους παλιότερους σπηλαιολόγους και η αναφορά τους σε αυτούς είναι και μόνιμη αλλά και έμπρακτη και ουσιαστική.
Έτσι, τα Πρακτικά τού 3ου Συμποσίου, που παρουσιάζουμε με το σημείωμά μας αυτό, αφιερώνονται στον Ελευθέριο Πλατάκη, ενώ ξεκινάνε με ανακοίνωση τού ρεθεμνιώτη βετεράνου σπηλαιολόγου κ. Χρίστου Μακρή, που αναφέρεται στη ζωή και το έργο τού σπουδαίου Κρητολόγου- Σπηλαιολόγου Paul Faure. Εδώ, μεταξύ άλλων, σημειώνεται και η απόφαση τού Τμήματος Δυτικής Κρήτης να τιμήσει τον μεγάλο αυτόν φίλο τής Ελλάδας, τον περιπαθή εραστή τής Κρήτης και μεγάλο ευεργέτη τής ιστορίας της. Στην ανακοίνωσή του, περαιτέρω, και ο Πρόεδρος τής Οργανωτικής Επιτροπής τού εν λόγω Συμποσίου και Πρόεδρος τού Τοπικού Τμήματος Δυτικής Κρήτης κ. Βασίλειος Σιμιτζής προτείνει την ονοματοθεσία τού σπηλαίου Νοτική Τρύπα, της Νίθαυρης, σε σπήλαιο Paul Faure, ενώ σε άλλο σημείο των Πρακτικών και ο Χάρης Στρατιδάκης αναφέρεται χρεωστικά στη συμβολή τού αείμνηστου Κώστα Ξεξάκη στην Κρητική σπηλαιολογία.
Βέβαια, την αξία, ειδικά, του έργου τού Paul Faure, πέραν των σπηλαιολόγων, μπορούν να επιβεβαιώσουν και οι ασχολούμενοι περί την τοπωνυμική έρευνα και την Κρητολογία, όπου, επίσης, η συνεισφορά τού Paul Faure, με πλειάδα σχετικών εργασιών του, είναι ανυπολόγιστης αξίας.
Άκρως ενδιαφέροντα και τα λοιπά θέματα των σπηλαιολογικών ανακοινώσεων των Πρακτικών τού Συμποσίου που- κατά ένα μεγάλο μέρος τους- αφορούν σε σπήλαια τού νομού Ρεθύμνου και τού Αποκόρωνα Χανίων. Ενδιαφέρουσες, πάντως, και οι ανακοινώσεις που αναφέρονται σε σπηλαιώδεις ναούς (Κωνσταντίνος Παπαδάκης, Αντώνης Πλυμάκης), αλλά και στη Λαογραφία των σπηλαίων (Βασ. Χαρωνίτης, Θ. Ρηγινιώτης, Β. Σιμιτζής), ενώ υπάρχουν και ανακοινώσεις που αναφέρονται σε μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων, όπως, για παράδειγμα, σε Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κωνσταντίνα Αρετάκη), στην πανίδα και τή χλωρίδα των σπηλαίων, σε τεχνητά σπήλαια (Χ. Στρατιδάκης, Δ. Σκαρτσιλάκης), σε σπηλαιοκαταδύσεις και εξερευνήσεις σπηλαίων και βαράθρων και άβατων φαραγγιών τής Κρήτης, πράγματα όλα άκρως ενδιαφέροντα τόσο για τον ειδικό όσο και για τον μη ειδικό περί τα θέματα τής Σπηλαιολογίας αναγνώστη.
Τα Πρακτικά, τέλος, εμπλουτίζονται και κοσμούνται και από πλήθος φωτογραφιών από τη μελέτη και εξερεύνηση των σπηλαίων, που, οπωσδήποτε, κάνουν ευκολότερη και πιο ευχάριστη τη ανάγνωση, συμπληρώνοντας το κείμενο κατά τρόπο εύγλωττο και καθαρό και επαυξάνοντας και επιβοηθώντας την κατά το δυνατόν πληρέστερη κατανόησή του. Πρόκειται για εικόνες φυσικές, ζώσες, καθαρές, που αποδίδουν εναργέστερα και πιο παραστατικά τη φυσική πραγματικότητα των σπηλαίων τής Κρήτης.
Θερμά συγχαίρουμε και ευχαριστούμε όλους τους συντελεστές τού λαμπρού αυτού έργου. Η αίσθηση τού χρέους απέναντι στην πνευματική και πολιτισμική κληρονομιά τού Τόπου είναι, νομίζουμε, εκείνη που καθοδήγησε τις προσπάθειές τους και συνέβαλλε στο ξεπέρασμα των οποιωνδήποτε δυσχερειών. Η προσπάθειά τους, ανάγκη βαθιά εσωτερική, αντανακλά το περίσσευμα τής ψυχής τους και ενθαρρύνει την ανάληψη και στο μέλλον παρόμοιων πρωτοβουλιών. Χωρίς κανένα δισταγμό μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το φωτισμένο ενδιαφέρον ορισμένων ανθρώπων για την ιστορική και πνευματική ανάδειξη τού τόπου τους, το γνήσιο συναίσθημα ευθύνης τού καθενός μας απέναντι στον συνάνθρωπο, η ολοπρόθυμη συνεργασία του με άλλους για ανώτερους σκοπούς και ιδανικά αποτελούν την ασφαλέστερη βάση για την προαγωγή και ανάπτυξη ενός τόπου.

ΟΙ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ- ΦΩΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΑΣ

ΧΡΙΣΤΟΥ Ι. ΜΑΚΡΗ

ΟΙ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ
στα φαράγγια τού Κουρταλιώτη, του Κοτσυφού και
Ο ΠΗΓΑΔΟΜΥΛΟΣ
τού Δήμου Φοίνικα Ρεθύμνης στην Κρήτη
[ΑΘΗΝΑ 2007, σχ. 8ο (24Χ17), σσ. 144]
Σύντομη αναφορά και στην έκδοση τού Δήμου Ρεθύμνης
ΟΙ ΦΩΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΑΣ
(τρεις διαλέξεις)
[Εκδόσεις ΓΡΑΦΟΤΕΧΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗΣ, ΡΕΘΕΜΝΟΣ 2009, σχ. 4ο (29Χ21), σσ. 95]


ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
http://ret-anadromes.blogspot.com


Ο κ. Χρίστος Μακρής είναι πολύ γνωστός στην πόλη μας από τις πολύπλευρες δραστηριότητες και συγγραφικές του επιδόσεις. Ως έκτακτος, δηλαδή άμισθος επιμελητής Αρχαιοτήτων τού νομού Ρεθύμνης (1959-1967), προστάτευσε αποτελεσματικά τους αρχαιολογικούς χώρους, ανακάλυψε πολλούς άλλους άγνωστους μέχρι τότε και εμπλούτισε το Μουσείο Ρεθύμνου με σπουδαίες κινητές αρχαιότητες.
Αργότερα, είχε τη χαρά να εξερευνήσει και δημοσιεύσει πρώτος το σπήλαιο του Γερανίου και έδωσε μεγάλους αγώνες για τη διάσωσή του με τη μετακίνηση του δρόμου εκεί που τον ξέρουμε σήμερα. Διέσωσε και πάλι κατά τη διάνοιξη τού εθνικού δρόμου και δημοσίευσε το σπήλαιο τού Μπαλί, ενώ είναι γνωστοί και οι αγώνες του για τη διάσωση και του σπηλαίου τού Πρίνου.
Ο κ. Χρίστος Μακρής κατέχεται από ένα ευγενικό πάθος διάσωσης κάθε κινητής και ακίνητης αρχαιότητας. Είναι, κοντά σε αυτά, γνωστός ο αγώνας του για τη διάσωση τής παλιάς πόλης τού Ρεθύμνου μέσω τριών εμπνευσμένων ιστορικών ομιλιών του, κατά τα μεταβατικά έτη 1968- 69, όταν ο εκσυγχρονισμός απειλούσε την παράδοση και ο εκμοντερνισμός οδηγούσε τον πολιτισμό σε αφανισμό. Τη σωτήρια παρέμβαση των ημερών εκείνων εκφράζει με τρόπο θαυμάσιο ο Δήμαρχος Ρεθύμνου κ. Γιώργης Μαρινάκης στην έκδοση των τριών αυτών ομιλιών από τον Δήμο Ρεθύμνου με τον παραβολικό- αλληγορικό τίτλο «Οι φωνές από το μέλλον των παιδιών μας- Τρεις διαλέξεις» και με την επιμέλεια τού φίλου Χάρη Στρατιδάκη.
Γράφει, λοιπόν, προλογίζοντας το έργο ο κ. Δήμαρχος: «Οι εμπνευσμένες ομιλίες τού κ. Χρίστου Μακρή ουσιαστικά αποτέλεσαν το εφαλτήριο για τη συσπείρωση όλων των υγιών δυνάμεων τής εποχής εκείνης στην κατεύθυνση της σωτηρίας τής Παλιάς Πόλης. Με λογικά επιχειρήματα, με στατιστικά και συγκριτικά στοιχεία από άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, αλλά, κυρίως, με όραμα, ευαισθησία και αληθινή αγάπη για την πόλη μας, ο Χρίστος Μακρής άνοιξε ένα διάπλατο παράθυρο στο μέλλον, καθιστώντας όλους τους ρεθεμνιώτες κοινωνούς σ’ έναν αγώνα που για τον ίδιο αποτελούσε ιερό καθήκον….Εκεί που οι περισσότεροι έβλεπαν άψυχες πέτρες από το παρελθόν, που ορθώνονταν ως εμπόδια για τον εκσυγχρονισμό τής πόλης, ο Χρ. Μακρής έβλεπε ζωή. Τη ζωή που συναντήθηκε με το πέρασμα των λαών στο Ρέθυμνο, και δημιούργησε αυτό το μοναδικής ομορφιάς και σπουδαιότητας πολιτισμικό μωσαϊκό, για το οποίο σήμερα όλοι υπερηφανευόμαστε».
Το ίδιο ευγενικό πάθος καθοδήγησε τον κ. Χρίστο Μακρή σε έναν παρόμοιο αγώνα διάσωσης τη φορά αυτήν μνημείων τής περιοχής καταγωγής τού, τού δήμου Φοίνικα τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Στο εξαίρετο πόνημά του «Το φαράγγι τού Κοτσυφού» (β΄ έκδοση) ο κ. Μακρής κάνει συνοπτική αναφορά και στους υδρόμυλους τού συγκεκριμένου φαραγγιού. Πλήν, όμως, για το ενδιαφέρον αυτό θέμα- όπως εισαγωγικά στο εν λόγω βιβλίο του διαλαμβάνει- σκόπευε να απασχολούνταν, κάποτε, εκτενέστερα, με άλλη αυτοτελή πια εργασία του, που έμελλε, πέραν των νερόμυλων τού Κοτσυφού, να περιλάμβανε και τους νερόμυλους τού Κουρταλιώτικου φαραγγιού, που υδροδοτούνταν από τα νερά τού Μεγάλου ποταμού, καθώς και τον λεγόμενο Πηγαδόμυλο, που υδροδοτούνταν από τα νερά τού Μονοπλάτανου και κυρίως τού Φοινικιά. Και η προαγγελμένη αυτή εργασία του κ. Μακρή σήμερα έχει γίνει πραγματικότητα με το παρουσιαζόμενο με το σημείωμά μας αυτό βιβλίο, ένα έργο μεγάλης λαογραφικής αλλ’ εν πολλοίς και τοπωνυμικής σημασίας, όπου ο συγγραφέας κάνει λόγο για πράγματα εγκαταλελειμμένα από πολλές δεκαετίες, για ρασές, μύλους, νερόμυλους και ρασόμυλους, που με πρωτόγονες μεθόδους οι άνθρωποι τής περιοχής άλεθαν τα σιτηρά τους και επεξεργάζονταν τη ρασέ. Παραθέτει, περαιτέρω, ένα πλουσιότατο φωτογραφικό υλικό σκίτσων και φωτογραφιών των εν λόγω μύλων και των εξαρτημάτων – οργάνων τους με την ονοματολογία τους πράγματα που θα είχαν διά παντός εξαφανισθεί με τον θάνατο και των τελευταίων- προβεβηκυίας, πλέον, ηλικίας- μυλωνάδων που μόνοι γνωρίζουν τις λεπτομέρειες της κάθε εγκατάστασης.
Στο βιβλίο τού κ. Μακρή γίνεται λεπτομερής εξωτερική και εσωτερική καταγραφή και φωτογράφηση των νερόμυλων τού Μεγάλου Ποταμού (Πάνω Μύλος, Κάτω Μύλος και Παλιόμυλος), των νερόμυλων τού φαραγγιού τού Κοτσυφού (Μοναστηριακός Μύλος, Παπά Μύλος, Χατζή Μύλος, Αλμπάνη Μύλος, Μύλος τής Κακαριανής, καθώς και ο λεγόμενος Πηγαδόμυλος, τού Δήμου Φοίνικα. Εννέα συνολικά μύλοι που ανήκουν στην ενιαία γεωγραφική ενότητα της Γιαλιάς τού σημερινού δήμου Φοίνικα.
Ο συγγραφέας προτείνει τη διάσωση των εννέα αυτών μύλων και την αναπαλαίωσή τους με τη βοήθεια σε τούτο των εναπομεινάντων μυλωνάδων, που έχουν σαφή γνώση των λεπτομερειών τής κάθε εγκατάστασης, ώστε να καταστεί δυνατή μια γνήσια και αυθεντική ανάδειξη τής αισθητικής, ιστορικής, αρχιτεκτονικής και τουριστικής τους αξίας. Αναμενόμενο αποτέλεσμα θα είναι, ασφαλώς, η τουριστική τους εκμετάλλευση με ό,τι καλό και επωφελές ήθελε προκύψει για τον φτωχό και εγκαταλελειμμένο δήμο τού Φοίνικα. Υπάρχει ακόμα καιρός και σε κάθε προσπάθεια διάσωσης μνημείων δίδεται, πάντα, μια τελευταία ευκαιρία και για τους νερόμυλους τού Κουρταλιώτη και τού Κοτσυφού αυτή είναι η τελευταία, που, σε καμιά περίπτωση, δεν πρέπει να την αφήσουμε να χαθεί.
Στην κατακλείδα τού σημειώματός μας αυτού αξίζει να υπογραμμίσουμε ότι το βιβλίο αυτό αποτελεί προϊόν παρότρυνσης τού Άγγλου ερευνητή των μύλων κ. Michael Harverson και παράλληλη έμμεση παρακίνηση τού αείμνηστου φίλου και συντοπίτη τού συγγράφεα Ανδρέα Παπαδάκη. Το γεγονός ότι ένας ξένος ερευνητής ενδιαφερόταν για τους μύλους και τα μνημεία μας, ενώ εμείς τα παραδίδουμε στο έλεος τού φθοροποιού χρόνου και της απάνθρωπης προόδου, έκανε τον συγγραφέα να αισθανθεί άσχημα και να πάρει την απόφασή του. Αξίζει περαιτέρω να σημειώσουμε ότι το βιβλίο αυτό αποτελεί έκδοση, και μάλιστα την πρώτη έκδοση!, τού «Ινστιτούτου των Ελληνικών Μύλων» (Ι.τ.Ε.Μ.), μέλους τής Διεθνούς Μυλολογικής Εταιρείας. Αξίζουν συγχαρητήρια στην κ. Μαρία Γρυπάρη, αρχιτέκτονα, που διέβλεψε και αναγνώρισε την αξία τού βιβλίου τού κ. Χρίστου Μακρή και πρότεινε την έκδοσή του από το Ινστιτούτο, υψίστη τιμή για τον Συγγραφέα αλλά και για το Ρέθυμνο, από το οποίο, όπως ήδη σημειώσαμε, γίνεται η αρχή των εκδόσεων τού εν λόγω Ινστιτούτου.
Ο κ. Χρίστος Μακρής είναι άξιος του «δικαίου επαίνου» αλλά και της αγάπης όλων μας και γι’ αυτό το τελευταίο πόνημά του, που αποτελεί, δόκιμη, μπορώ να πω, περισπούδαστη και κεφαλαιώδους σημασίας μελέτη για την Κρητική ιστοριογραφία και Λαογραφία. Το χρέος βάραινε μέσα του μέχρι σήμερα που ένιωσε βαθιά την ικανοποίηση τής προσφοράς στον τόπο του τού παρόντος πονήματός του, ως χρέους στη γενέθλια γη και την ιερή μνήμη και αγάπη των προγόνων του.

"Πλατεία Μικρασιατών" η νέα πλατεία τής πόλης μας;

«Πλατεία Μικρασιατών» η νέα πλατεία τής πόλης μας;

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ http://ret-anadromes.blogspot.com

    Παρακολούθησα πρόσφατα στον τοπικό Τύπο τού Ρεθύμνου την πρόταση των Ρεθυμνίων Μικρασιατών να δοθεί το όνομα «ΠΛΑΤΕΙΑ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΩΝ» στη νέα θαυμάσια πλατεία που ο υπερδραστήριος Δήμος τής πόλης μας δημιούργησε στο πλαίσιο ενός εν εξελίξει γενικού εξωραϊσμού τής πόλης μας και τής αισθητικής της.

    Η πρόταση των Ρεθυμνίων Μικρασιατών με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο και θα ήθελα με το παρόν σημείωμά μου να καταθέσω, κι εγώ προσωπικά, την απόλυτη συναίνεσή μου. Και ο χώρος, εξάλλου, στην παλιά πόλη και παρά το πρώτο Δημοτικό Σχολείο, συναινεί σε μια τέτοια πρόταση και καταλληλότερη ονομασία για τη συγκεκριμένη πλατεία δεν πρόκειται, νομίζω, να βρεθεί. Το σχολείο αυτό- γνωστό στις μέρες μας και ως «(πρώην)Τούρκικο»- άρχισε να λειτουργεί το έτος 1899 ως 4/θέσιο μικτό σχολείο. Αργότερα, έγινε μόνο Θηλέων. Το 1911 δεχόταν και ελληνόπουλα, ενώ το 1924, μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών και την έλευση των Μικρασιατών προσφύγων, αύξησε κατακόρυφα το μαθητικό δυναμικό του και έγινε απόλυτα ελληνικό και από το 1929 και μικτό, για αγόρια και κορίτσια. Στο σχολείο αυτό, επίσης, διέμειναν και φιλοξενήθηκαν προχείρως και προσωρινά οικογένειες προσφύγων Μικρασιατών μετά την άφιξή τους στην πόλη μας.

   Η προσφορά, περαιτέρω, των Μικρασιατών προσφύγων στον τόπο μας, λίγο πολύ, είναι σε όλους μας γνωστή. Το Ρέθυμνο, στα 1922– 1924, όταν υποδέχτηκε τους πρόσφυγες στη ζεστή αγκαλιά του, φυτοζωούσε χωρίς καμιά απολύτως ανάπτυξη, με ένα εμπόριο στάσιμο και μια οικονομία που έφθινε συνεχώς. Αριστουργηματική είναι η περιγραφή τής δύσκολης εκείνης εποχής από τον Παντελή Πρεβελάκη στο «Χρονικό μιας Πολιτείας». Και η απρόβλεπτη προσφυγική λαίλαπα μπορεί μεν να επιδείνωσε προσωρινά την κακομοιριά τού Ρεθύμνου, μακροπρόθεσμα, όμως, συνέτεινε, πιστεύουμε, και η παρουσία των Ελλήνων προσφύγων από τις Μικρασιατικές Πατρίδες στην εμφάνιση τής πρώτης πολιτιστικής ανάπτυξης τού τόπου, αφού αργά μεν αλλά σταθερά οι πρόσφυγες άρχισαν να ασκούν στον τόπο ευεργετικές και μόνον επιρροές και επιδράσεις ερχόμενοι μετά τους επανειλημμένους ξεριζωμούς τού 1915, του 1923, αλλά και του 1924.

   Από το Ρέθυμνο έφυγαν, κατά προσέγγιση, 4000 Οθωμανοί και ήρθαν, συνολικά, 2800 πρόσφυγες, που, κατά κύριο λόγο, προέρχονταν από τις Φώκιες, τ’ Αϊβαλί και τη Σμύρνη. Οι άμοιροι με σπαραγμό ψυχής ξεριζώθηκαν από τον τόπο τους, ξεσπιτώθηκαν από τις περιουσίες τους και όλα τα καλά τους και κατέφθασαν στα ελληνικά εδάφη σε μια εξαιρετικά άθλια κατάσταση. Σε κάθε εμπόδιο που θα τους τύχαινε στη νέα τους πατρίδα αυτόματα έκαναν τη σύγκριση: «Στη Μικρασία, στην Ιωνία, στ’ Αϊ-βαλί, στις Φώκες είχαμε τ’ αμπέλια μας, τα σπίτια μας, Ήμασταν νοικοκύρηδες». Θυμόντουσαν τα πλούτη τους στις «χαμένες και αλησμόνητες πατρίδες» και όλοι τους είχαν, τότε, πολύ περισσότερα από ό,τι έχουν τώρα, από ό,τι έχει όλος ο τόπος που τους φιλοξενεί.

   Στο Ρέθυμνο αποβιβάσθηκαν στο μικρό μας λιμανάκι καραβοτσακισμένοι, απελπισμένοι οι περισσότεροι, με ξερό το ταλαιπωρημένο κορμί τους. Όλους αυτούς η ξεψυχισμένη από τους πολέμους Ελλάδα έπρεπε να τους βολέψει και να τους αποκαταστήσει, αλλά μέχρι να γίνει αυτό πέρασαν πολλά μαύρα χρόνια, που οι πρόσφυγες υπέφεραν και δυστύχησαν πολύ.

   Οι πρώτες ασχολίες τους εδώ, στην πόλη μας, προς επιβίωση των ίδιων και των οικογενειών τους αρχικά περιστρέφονται κυρίως γύρω από το λιμάνι και τη θάλασσα. Ψαράδες και οι ίδιοι στις πατρίδες τους δουλεύουν στο λιμάνι, πιάνουν κουπί στις βάρκες που πάνε τους επιβάτες στο βαπόρι, ξεπλέκουν δίχτυα, καλαφατίζουν βάρκες, ψαρεύουν, κάνουν, γενικά, δουλειές τής θάλασσας, αλλά και κάποιοι άλλοι γυρίζουν στους δρόμους και πουλούν φιστίκια ή παίρνουν μια φουφού και ψήνουν κάστανα, βοηθούν στα κάρα, στο ξεφόρτωμα, κάνουν θελήματα και δημιουργούν γύρω τους μια άγνωστη μέχρι τότε δραστηριότητα που έσπρωξε μπροστά τη, μέχρι τότε, στάσιμη και φθίνουσα πολιτεία μας.

Άλλοι- και είναι αρκετοί και αυτοί οι τελευταίοι- τριγυρίζουν άσκοπα στην πόλη μας, σέρνοντας πίσω τους τη δυστυχία τους, χωρίς δουλειά, χωρίς απασχόληση, ξυπόλητοι ή με φθαρμένα και χιλιομπαλωμένα παπούτσια, με ρούχα φθαρμένα. Το δράμα ήταν μεγάλο προπαντός για κείνους που δεν είχαν μάθει να απλώνουν το χέρι και να επαιτούν. Μιλάμε για μεγάλη δυστυχία, για μητέρες που με σπαραγμό ψυχής κοίμιζαν τα παιδιά τους νηστικά και ηλικιωμένους που έμεναν όλη μέρα ξαπλωμένοι, γιατί δεν μπορούσαν από την πείνα να σταθούν στα πόδια τους όρθιοι.

   Αυτοί, όμως, οι άνθρωποι είχαν μέσα τους πλούσια αποθέματα ψυχικού μεγαλείου και πνευματικού πολιτισμού και ενώ οι ίδιοι δεν είχαν προφτάσει ακόμα καλά- καλά να ορθοποδήσουν και να σταθούν στα πόδια τους, άρχισαν και από διάφορα άλλα- πλην των ανωτέρω- πόστα, να ασκούν στον τόπο ευεργετικές και μόνον επιρροές και επιδράσεις. Έτσι, ο πρώτος ηλεκτροφωτισμός στο Ρέθυμνο, μην το ξεχνάμε, είναι επίτευγμα που το έφεραν οι Μικρασιάτες και όλοι γνωρίζουμε τη σημασία τού εξηλεκτρισμού στην ανάπτυξη και την πρόοδο ενός τόπου. Με τους πρόσφυγες είχε έλθει στο Ρέθυμνο και ένας ηλεκτρολόγος- μηχανολόγος, ρεθεμνιώτης στην καταγωγή, που είχε εργαστεί σε ηλεκτρικό εργοστάσιο στη Μικρά Ασία, ο Γιάννης Σκευάκης. Αυτός παροτρύνε τους Ρεθυμνιώτες να δημιουργήσουν την πρώτη στην πόλη μας «Εταιρεία Λαϊκής Βάσης» με μετοχές και να φέρουν την πρώτη μηχανή παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος με την καύση ξύλων.

Το Ρέθυμνο, λοιπόν, στάθηκε πρωτοπόρο και στο θέμα τού ηλεκτροφωτισμού στην Κρήτη και αυτό οφείλεται στον παραπάνω Μικρασιάτη, που υπήρξε και ο πρώτος Διευθυντής τού εργοστασίου αυτού και ηλεκτρολόγος του ο Αλκαίος Μυσιρλίδης, ένας άλλος, επίσης, δημιουργικός Μικρασιάτης. Έτσι, στις 14/9/1923- μετά την άφιξη των Μικρασιατών- δίνεται με επιτυχία το πρώτο δοκιμαστικό ρεύμα από το ηλεκτροεργοστάσιο και ανάβουν δέκα το όλον λαμπτήρες στην οδό Τσάρου (σημερινή Αρκαδίου), γεγονός που πανηγυρίζεται θριαμβευτικά από τις τοπικές εφημερίδες[1].

   Αλλά και οι σαπωνοποιίες- η πλέον προσοδοφόρα βιομηχανία τού Ρεθύμνου- τον 20ο αιώνα, συνέχισαν να λειτουργούν και να αυξάνονται σε αριθμό μετά την έλευση και με την προσωπική εργασία και συμμετοχή των προσφύγων, μέχρι και το 1940 περίπου.

   Γνωστή, επίσης, είναι και η ευεργετική στον χώρο, τώρα, της Εκκλησίας παρουσία στην πόλη μας και του αρχιμανδρίτη Γρηγορίου Βοργιαδάκη, η προτομή τού οποίου κοσμεί τον αύλειο χώρο τού ι. ναού τής Μικρής Παναγίας. Είχε έλθει από τη Μικρασία το 1915, με τον πρώτο διωγμό τού έτους εκείνου. Μαζί του και μερικές ακόμη προσφυγικές οικογένειες. Η συμβολή του στην περίθαλψη των προσφύγων τού δεύτερου μεγάλου διωγμού, του 1922, υπήρξε καταλυτική, γιατί όλα αυτά τα χρόνια είχε ήδη γνωρίσει στην πολιτεία μας πρόσωπα και πράγματα, αλλά και η συμβολή του, περαιτέρω, στην εν γένει πνευματική καθοδήγηση των Ρεθεμνιωτών υπήρξε εξίσου σημαντική και ήταν εξαιρετικά αγαπητός απ’ όλους τους Ρεθεμνιώτες. Ο Ανδρέας Νενεδάκης αποτυπώνει χαρακτηριστικά το μεγαλείο και τη δύναμη τής ψυχής τού λεβέντη Μικρασιάτη παπα- Γρηγόρη: «Ήταν όμορφος άντρας, με μια φωνή καμπάνα. Μπήκε στη παλιά εκκλησία τής Μικρής Παναγίας, που την είχαν μετατρέψει σε τζαμί και σ’ ένα βράδυ χάλασε το μιναρέ, την άσπρισε και κρέμασε τις παλιές εικόνες»[2].

Και η προσφορά στον τόπο μας των Μικρασιατών προσφύγων δεν εξαντλείται με την παραπάνω δειγματοληπτική παρουσίαση που κάναμε. Μην ξεχνάμε, όμως και την άλλη σπουδαία παράμετρο μιας τέτοιας ονομασίας. τη συνεχή, δηλαδή, συνειρμικά, επαναφορά στη μνήμη μας των «Αλησμόνητων Πατρίδων», της Μικρασίας τού Ομήρου, του Θαλή, του Αναξαγόρα, του Αναξιμένη, του Ηράκλειτου και των άλλων Μικρασιατών προσωκρατικών φιλοσόφων, του Ηρόδοτου, του Μεγάλου Βασιλείου και των άλλων Καππαδοκών Πατέρων και εκατοντάδων αγίων της Μικρασιατικής γης, του Σεφέρη, του Φώτη Κόντογλου και τόσων άλλων.

   Θεωρούμε, λοιπόν, ορθότατη και επικροτούμε ολοθύμως την πρόταση των Ρεθυμνίων Μικρασιατών. Εγώ προσωπικά και από τη θέση τού μέλους τής Επιτροπής Ονοματοθεσίας Πλατειών και Οδών τής πόλεως μας που επί δεκαετία και πλέον συμμετέχω, στο επίπεδο τής Περιφέρειας, την περιμένω και θα την υπερψηφίσω, αν μας έλθει, μια τέτοια πρόταση τού Δημοτικού Συμβουλίου.


[1] Κρητική Επιθεώρησις, φ. τής 14/9/1923.
[2] Νενεδάκης Ανδρέας, Οι Βουκέφαλοι, Αθήνα 1991, 195, 198. Ο γνωστός ως «κομμένος μιναρές».