ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΝΔΥΝΑΜΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΩΝ ΚΩΦΩΝ



ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΝΔΥΝΑΜΩΣΗ  ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΩΝ ΚΩΦΩΝ
                                      (Διεθνές συνέδριο στο Ρέθυμνο)

  ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Οι διακρίσεις, δυστυχώς, αποτελούν μέρος της καθημερινής ζωής των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες. Τα άτομα αυτά, συχνά, ζουν ανοχύρωτα μέσα σε μια κοινωνία που είναι ελάχιστα ευαισθητοποιημένη απέναντι στα προβλήματά τους. Σε μια κοινωνία "σκουριασμένη", νευρωτική που της λείπει η σωστή παιδεία και αγωγή που θα την βοηθούσε με τρόπο αποτελεσματικό και γόνιμο να αποδεχτεί τη "διαφορά" ως σταθερό γεγονός της ζωής και ότι, ακόμα, κάθε άμεση διάκριση ή άλλη αρνητική διακριτική αντιμετώπιση ενός ατόμου με ειδικές ανάγκες αποτελεί παραβίαση στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ο Κωστής Παπαδάκης ενώ ομιλεί
           στο Συνέδριο
Πότε θα μάθουμε, τέλος πάντων, ως άνθρωποι που σεβόμαστε τον εαυτό μας, ότι έχουμε ιερή υποχρέωση να δώσουμε προτεραιότητα σε ορισμένες αρχές κοινωνικής δικαιοσύνης; Πότε θα μάθουμε ότι δε μπορούμε, για παράδειγμα, να σταθμεύουμε το αυτοκίνητο μας σε χώρους στάθμευσης που προορίζονται για άτομα με Ειδικές Ανάγκες και ότι, ακόμα, θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να παραχωρούμε στα άτομα αυτά κοινωνική ισοτιμία, καθώς και κάποια προνόμια που, άλλωστε, δικαιωματικά τους ανήκουν;
Στην ανάγκη αυτήν της ευαισθητοποίησης του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου γύρω από τα προβλήματα και τις διακρίσεις που υφίστανται τα άτομα αυτά, και πιο συγκεκριμένα εδώ τα άτομα της συμπαθούς και φίλης τάξης των Κωφών όλου του κόσμου, αναφέρεται το Πρόγραμμα με τον τίτλο "DEAF WORLD" ("ο Κόσμος των Κωφών") που πρόκειται να υλοποιηθεί μέσα από ένα διεθνές συνέδριο, που θα πραγματοποιηθεί τον προσεχή Σεπτέμβριο στην πόλη μας, από το Σύλλογο Κωφών "το Αρκάδι".
Σκοπός του Συνεδρίου είναι η αποτελεσματική καταπολέμηση των πολλαπλών διακρίσεων που υφίστανται οι Κωφοί όλων των ηλικιών στην Ευρώπη, μέσα από την επισταμένη διακρατική διερεύνηση των μορφών καταπολέμησης των διακρίσεων που υφίστανται οι κωφοί των ευρωπαϊκών χωρών που θα συμμετάσχουν στο συγκεκριμένο συνεδριακό πρόγραμμα.
Στο Συνέδριο- που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση με εθνική συγχρηματοδότηση από την Νομαρχία Αθηνών- θα συμμετάσχουν 150 σύνεδροι από τη Γερμανία, τη Δανία, την Ισπανία και την Ελλάδα, ενώ τα θέματα που θα το απασχολήσουν αναφέρονται στα πολλαπλά επίπεδα βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στα οποία οι κωφοί από όλο τον κόσμο υφίστανται διακρίσεις, όπως στην Εκπαίδευση, την εργασία, την υγεία, την Επικοινωνία και την πληροφόρηση, την κοινωνική ζωή και τον πολιτισμό.
Προσδοκώμενα αποτελέσματα του Συνεδρίου είναι:
·                              να προσδιοριστούν οι ιδιαίτερες και πολλαπλές διακρίσεις που βιώνουν οι Κωφοί στη ζωή τους σε κάθε χώρα.
·                              Να δυναμώσει η κοινότητα των Κωφών της Ευρώπης, για μια αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των διακρίσεων συλλογικά σε εθνικό και διακρατικό επίπεδο.
·                              Να ενημερωθεί η κοινότητα των ακουόντων της Ευρώπης για τις καλύτερες πρακτικές αποφυγής των διακρίσεων, έτσι ώστε να μπορέσει η κοινότητα των Κωφών να έχει καλύτερη πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής.
·                              Να δημιουργηθεί σχετικό CD-ROM και μια ιστοσελίδα, στην οποία θα καταγραφούν όλα τα αποτελέσματα του Συνεδρίου και η οποία θα διασυνδεθεί με άλλες ιστοσελίδες παρόμοιου ενδιαφέροντος.


Μετά από όσα σημειώσαμε παραπάνω, γίνεται, νομίζουμε, πασιφανής η τεράστια σημασία του συγκεκριμένου συνεδρίου για την τάξη των Κωφών όλου του κόσμου, αλλά, ειδικότερα, και για την πόλη μας που θα το φιλοξενήσει. Αποτελεί δε υψίστη τιμή για τον υπερδραστήριο Σύλλογο Κωφών του Νομού μας "το Αρκάδι" και τον Πρόεδρό του κ. Μανόλη Παπαδάκη, η ανάληψη της υλοποίησής του. Ο Σύλλογος Κωφών μας έχει δώσει και στο παρελθόν άπειρα δείγματα αξιόλογης ικανότητας γύρω από τη διοργάνωση συνεδρίων και ημερίδων πανελληνίου βεληνεκούς, από την έκδοση των Πρακτικών τους σε βιβλία, αλλά και από πλήθος άλλων σπουδαίων δραστηριοτήτων του. Όλα αυτά, λοιπόν, αφού εκτίμησε δεόντως η "Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος", αποφάσισε να αναθέσει την υλοποίηση και του παρόντος Διεθνούς Συνεδρίου στο ρεθεμνιώτικο Σύλλογο, με τη βεβαιότητα ότι η πείρα που αυτός διαθέτει θα συντελέσει ώστε και το συνέδριο αυτό να έχει τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα πράγμα που και εμείς προσωπικά από καρδιάς το ευχόμαστε.

ΕΝΑ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΑΥΡΙΟ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

         ΕΝΑ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΑΥΡΙΟ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

 3  ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ, ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΑ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Η Διεθνής 3η Δεκεμβρίου έχει καθιερωθεί και από τη Βουλή των Ελλήνων ως Εθνική Ημέρα των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες. Με την ευκαιρία αυτής της επετείου διοργανώθηκαν σε τοπικό, και όχι μόνο, επίπεδο ποικίλες καλλιτεχνικές και επιστημονικές εκδηλώσεις. Έτσι, την Πέμπτη 2 Δεκεμβρίου, στο Ηράκλειο, έγινε ημερίδα με θέμα: «Μέσα μαζικής Ενημέρωσης και αναπηρία», με τη συμμετοχή και του γνωστού δημοσιογράφου Κώστα Χαρδαβέλλα και με τη  συνδιοργάνωση όλων των ΑΜΕΑ Κρήτης (Ρεθύμνου, Χανίων, Ηρακλείου και Ιεράπετρας). Οι εκδηλώσεις συνεχίστηκαν στο Ρέθυμνο, την 3η Δεκεμβρίου, με εθελοντική αιμοδοσία, ενώ, την ίδια μέρα, στο Ωδείο Ρεθύμνου, το Ειδικό Γυμνάσιο Χανίων παρουσίασε το έργο «Το αόρατο παιδί», σε θεατρική παράσταση για τους μαθητές Α΄/θμιας και Β΄/θμιας Εκπαίδευσης νομού Ρεθύμνου. Αποκορύφωμα των εκδηλώσεων στο Ρέθυμνο υπήρξε η Επιστημονική Ενημέρωση που έγινε την Κυριακή 5 Δεκεμβρίου, στην αίθουσα του Λυκείου Ελληνίδων, με συνδιοργανωτές τον ιατρό και Νομαρχιακό Σύμβουλο κ. Νικόλ. Παπαδάκη, Υπεύθυνο του τομέα Υγείας και Πρόνοιας της Νομαρχίας Ρεθύμνου και τον κ. Δημ. Τσαχάκη, Πρόεδρο των ΑΜΕΑ Ρεθύμνου.
Εκλεκτοί ομιλητές στην όμορφη αυτήν επιστημονική Ημερίδα- εκτός από τον Πρόεδρο των ΑΜΕΑ κ. Δημ. Τσαχάκη, που μίλησε με θέμα: «Εννοιολογική προσέγγιση της αναπηρίας»- ήταν ο κορυφαίος, με διεθνή αναγνώριση, Ρεθεμνιώτης Καθηγητής της Νευροχειρουργικής των Πανεπιστημίων του Χάρβαρντ και των Πατρών και τ. Διευθυντής των Νευροχειρουργικών κλινικών των Νοσοκομείων «Υγεία» και «Ερρίκος Ντυνάν» κ. Νικόλαος Παπαδάκης, που μίλησε με θέμα «Μετατραυματική παραπληγία» και, επίσης, η κ. Δέσποινα Ψυλλάκη, γιατρός Αποκατάστασης, Επιμελήτρια Α΄ Κλινικής Αποκατάστασης Αναπήρων, με θέμα: «Νευρογενείς διαταραχές ούρησης σε άτομα με κινητική αναπηρία».
 Οι ομιλίες και των δύο λαμπρών επιστημόνων, άρτιες από κάθε πλευρά, δόθηκαν με σαφήνεια και απλότητα, ενταγμένες άριστα στην αντιληπτική ικανότητα του κοινού, του οποίου  το ενδιαφέρον  κράτησαν αδιάπτωτο από την αρχή μέχρι το τέλος. Εξάλλου, από τον ορυμαγδό των ερωτήσεων που ακολούθησαν προς του ομιλητές, αποδείχτηκε ότι και οι δύο ομιλίες ήταν πολλαπλώς χρήσιμες για αρκετά άτομα με ειδικές ανάγκες, και όχι μόνο, του ακροατηρίου.
Η προχθεσινές εκδηλώσεις ήταν μια ακόμη φωνή για τα χιλιάδες άτομα με ειδικές ανάγκες, που δικαιούνται μια πιο ανθρώπινη κοινωνική προστασία και περισσότερο σεβασμό και αποδοχή από μέρους των άλλων. Η ελληνική κοινωνία καλείται, για άλλη μια φορά, να λάβει δραστικά μέτρα κοινωνικής προστασίας για τα μέλη της που ανήκουν στις παραπάνω κατηγορίες και που τα έχουν απόλυτη ανάγκη. Απαιτείται να διασφαλιστούν ίσες ευκαιρίες για τα άτομα με ειδικές ανάγκες μέσω της εξάλειψης όλων των κοινωνικών και νομικών εμποδίων, τα οποία αποκλείουν ή περιορίζουν την πλήρη συμμετοχή τους στη δουλειά, στη ζωή και στην κοινωνία. Είναι ανάγκη να εννοήσουμε όλοι μας ότι κάθε άτομο έχει γεννηθεί ίσο με μας και ότι έχει τα ίδια κοινωνικά δικαιώματα στη ζωή και στην πρόνοια, στην εκπαίδευση, στην ανεξάρτητη διαβίωση, στον πολιτισμό και στην ψυχαγωγία, και στην ενεργό συμμετοχή του σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής και της δημιουργικής επαγγελματικής απασχόλησης. Τα άτομα με αναπηρία διεκδικούν ίσες ευκαιρίες με όλους τους άλλους και όχι φιλανθρωπία.
Η επίτευξη των παραπάνω στόχων προϋποθέτει μια σημαντική μεταβολή στην κοινωνία, η οποία πρέπει να αποδεχτεί τη διαφορά ως γεγονός. Πρέπει να βρούμε έναν ευθύ και θετικό τρόπο να εισάγουμε την ισοτιμία και τις ίσες ευκαιρίες, ώστε τα άτομα με αναπηρίες να μην μετατρέπονται πλέον σε πολίτες δεύτερης κατηγορίας, αλλά να θεωρούνται ως ισότιμα μέλη του κοινωνικού συνόλου. Νομοθετικά δε λείπουν πολλά πράγματα. Λείπει, όμως, η εφαρμογή των Νόμων. Λείπουν κάποιες συντονισμένες προσπάθειες που θα μπορούσαν, πράγματι, να φέρουν χρυσά αποτελέσματα στην υλοποίηση κάποιων στόχων. Για παράδειγμα, παραδόθηκε ο ανελκυστήρας του Δημαρχείου της πόλης μας, που λειτουργεί σύμφωνα με τις τελευταίες προδιαγραφές της σύγχρονης τεχνολογίας (με γραφή Μπράιγ και αναγγελία ορόφων), περιμένει όμως την υλοποίησή του παρόμοιος ανελκυστήρας και στο Νομαρχιακό Μέγαρο αλλά και σε άλλες υπηρεσίες της πόλης μας, ενώ το ΚΕΚΥΚΑΜΕΑ Ρεθύμνου- ένα από τα εικοσιτέσσερα που λειτουργούν σε ολόκληρη την Ελλάδα- κάποια προβλήματα που συνεχίζουν, δυστυχώς, να παραμένουν δεν του έχουν επιτρέψει ακόμα να λειτουργήσει και αυτό, φυσικά, δεν τιμά κανένα.      
Ύστερα από όλα αυτά, εμείς θέλουμε ειλικρινά να συγχαρούμε το Σωματείο Α. Μ. Ε. Α, για τις ανεξάντλητες, φιλότιμες και επίπονες προσπάθειες και τους αγώνες που τόσο φιλότιμα καταβάλλει για την ανάδειξη και προαγωγή των μελών του και παρά τις τόσες αντιξοότητες που συναντά. Είναι, πιστεύουμε, καθήκον όλων των πολιτισμένων κοινωνιών να έχουν ως μόνιμη φροντίδα τους την εισαγωγή προγραμμάτων δράσης, που θα έχουν ως σκοπό τους να καταστήσουν το φυσικό περιβάλλον προσβάσιμο και περισσότερο φιλικό προς τα άτομα με αναπηρίες και ακόμα την ανάληψη γενναίων μέτρων για την άνετη πρόσβαση των ατόμων αυτών στην εκπαίδευση, την εργασία, την πληροφόρηση, την επικοινωνία και τη σύγχρονη τεχνολογία, ώστε να μην αισθάνονται οι παραπεταμένοι της κοινωνίας.

«Παλαιινές Κρητικές Κουβέντες»

Ευγενίας Σπαντιδάκη- Ζαμπετάκη

                «Παλαιινές Κρητικές Κουβέντες»


   ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
            www.ret-anadromes.blogspot.com

Τον τελευταίο καιρό παρακολουθώ με πολύ ενδιαφέρον, από τις στήλες τής έγκριτης τοπικής εφημερίδας «Ρέθεμνος», τα ηθογραφήματα και λοιπά κρητικά «στιγμιότυπα»  που παρουσιάζει τακτικά, ανά εβδομάδα, με τον γενικό τίτλο: «Παλαιινές Κρητικές Κουβέντες», η κ. Ευγενία Σπαντιδάκη- Ζαμπετάκη, η πολύ αγαπητή στην πόλη μας συνταξιούχος δασκάλα, γνωστή και από το μυθιστόρημά της ο «Σχιστομάτης Άγγελος» και το λαογραφικό βιβλίο της «Συνάντηση με την παράδοση, Αληθινές ιστορίες».   
Τα εν λόγω ηθογραφήματα τού «Ρεθέμνους» διαβάζονται, μπορώ να πω, απνευστί και με εξαιρετικό ενδιαφέρον και διασώζουν τον πολυτίμητο θησαυρό τής Κρητικής διαλέκτου που σήμερα «πάει», δυστυχώς, να ξεχαστεί παντελώς, όπως και όλες οι άλλες μορφές τού παραδοσιακού μας πολιτισμού, κάτω από τον αδυσώπητο οδοστρωτήρα τού σύγχρονου τεχνοκρατούμενου πολιτισμού και την ισοπεδωτική λαίλαπα τής παγκοσμιοποίησης και του συγκρητισμού. Είναι γι’ αυτό τα ηθογραφικά κείμενα τής κ. Ευγενίας Ζαμπετάκη μια ηλιακτίδα, ένα ξέφωτο στη σημερινή μας γκρίζα πραγματικότητα, που χύνει διάφανο και καθάριο το φως του και ημερώνει και γλυκαίνει με την απλότητα των ηρώων του και την ειλικρίνεια των προθέσεων και των αισθημάτων τής καθημερινότητας που εκφράζουν τη σημερινή δύσκολη πραγματικότητα. Μέσα από τις διηγήσεις αυτές, που τις παρουσιάζει, συνήθως, σε διαλεκτική μορφή, ώστε να έχουν περισσότερο ενδιαφέρον, αποτυπώνεται εναργώς και με κάθε δυνατή λεπτομέρεια η κάθε πτυχή τής ζωής των παλαιινών ανθρώπων. τα επαγγέλματα (τα αλώνια και οι μύλοι) και οι ασχολίες των ανθρώπων, τα ήθη και οι παραδόσεις στις διάφορες θρησκευτικές και κοινωνικές γιορτές, οι αγαθοσύνες και οι (κουτο)πονηριές ορισμένων ανθρώπων, οι πικάντικες και ιδιόμορφες ιστορίες που σκαρφίζονταν, αλλά και τα όμορφα αστεία και τα ασυναγώνιστα «καμώματά» τους.
Είναι γεγονός ότι μέσα από τα κείμενά της η κ. Ζαμπετάκη αναδεικνύεται εξαιρετικά ικανή χειρίστρια τού παλαιού κρητικού λόγου και σε βάθος γνώστρια και ειδήμων τής ζωής των παλαιών ανθρώπων τής κρητικής υπαίθρου, την οποία καταγράφει και αναπαραγάγει με εντυπωσιακή πληρότητα και ακρίβεια. Τα ερμηνευτικά δε σχόλια που παραθέτει στο τέλος τού κάθε σημειώματός της είναι εξαιρετικά κατατοπιστικά και η εξήγηση των άγνωστων λέξεων τού κρητικού λόγου ουσιαστική και ακριβής.
Αξίζουν πολλών ευχαριστηρίων άνθρωποι τής εποχής μας- όπως η κ. Ευγενία Ζαμπετάκη- που αναλαμβάνουν, με τις ειδικές γνώσεις που διαθέτουν από τα παλαιινά, να μας εισάγουν και να μας μυούν στον παλαιό κρητικό πολιτισμό και την κρητική λαλιά, που εξέθρεψε τους γονείς και τους προγόνους μας. Είναι γεγονός ότι ανασταίνοντας το περιβάλλον- γλωσσικό και πραγματικό- μέσα στο οποίο έζησαν και δημιούργησαν οι παλιοί μας τους ανασταίνουμε και τους ίδιους, διατηρούμε τη θύμησή τους δυνατή και διασώζουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά σε μορφές γλώσσας και ζωής που «τραβάνε» κατ’ ευθείαν από τις ρίζες μας, τον αρχαίο ελληνικό και πιο πέρα, ακόμα, τον ομηρικό μας πολιτισμό. Όλοι μπορούμε να διαγνώσουμε την αλήθεια αυτήν μέσα από λέξεις και φράσεις σαν και τις παρακάτω, που ανευρίσκουμε άφθονες στα «Κρητικά διηγήματα» τής κ. Ζαμπετάκη, τις οποίες στο σημείωμά μου αυτό επεξηγώ έτι περαιτέρω (με τη βοήθεια κρητικών λεξικών και μάλιστα του ερμηνευτικού Λεξικού τού Αντώνη Ξανθινάκη, με την εξαιρετική γλωσσολογική επιμέλεια τού φίλου καθηγητή τής Γλωσσολογίας Χριστόφορου Χαραλαμπάκη), για να φανεί καθαρότερα η αρχαιοελληνική δομή και «ταυτότητα» τού Κρητικού λόγου:
αποδιαφώτιστα (επίρρ.) από (στερ.) + διά- φωτίζω (= πριν φέξει, εξημέρωτα),
πορεύ(γ)ομαι [θαυμάσια αρχαιοπρεπέστατη «κρητικοπούλα» (Μ. Καυκαλάς) λέξη μέσα στη φράση «και πώς θα πορευτούμε το χειμώνα» (= πώς θα συντηρηθούμε, πώς θα τα βγάλουμε πέρα)],
βοτανίζω [= βγάζω τα άγρια χόρτα (προσηγορ. βότανο+ παραγ. κατάλ. –ιζω)],
μια μονοχερέ ρύζι (= τόσο ρύζι όσο χωρεί στη μια φούχτα),
την αποδέλοιπη μέρα (= την υπόλοιπη μέρα) πρόθ. από + μσν. αντων. δε- λοιποί< από τη φρ. οι δε λοιποί (συνων. απολειμάροι),
είντα λογάσαι (αρχ. ρ. λογίζομαι),
έτσα ζάβολε είν’ η ζωή μας στα χωριά,
βατταλαλώ (πβ. το ευαγγελικό βαττολογέω )= φλυαρώ (συμφυρμός αρχ. βαττο- λογώ +λαλώ),
ξελειξίδι= λειχουδιά (αρχ. λείχω= γλείφω)
ασφεντουρώ (-ίζω)< ασφεντόνα (σφενδόνη) + ουρ-ά + κατάλ. – ίζω
παραστιά (αρχ. εστία)= το τζάκι
 [Όλο το παραπάνω λεξιλόγιο είναι μέρος τού προτελευταίου σημειώματος τής κ. Ζαμπετάκη, με τον τίτλο: «Η φρισοκεφαλή» («Ρέθεμνος», 10/8/2013)].

Εύγε στην κ. Ευγενία Σπαντιδάκη- Ζαμπετάκη για τη μεγάλη της αυτήν προσφορά στην κρητική μας διάλεκτο και κουλτούρα. Όλα τα κείμενα τής κ. Ευγενίας Ζαμπετάκη αποπνέουν γενναιόδωρα τις ομορφιές αυτές τής μυρωμένης Κρητικής γης, όπως τις είδε, τις έζησε και τις οσφράνθηκε από παιδί και η ίδια συγγραφέας. Γι’ αυτό τα ηθογραφήματα αυτά δεν μπορούν σε καμιά περίπτωση να αποτιμηθούν με τους γνωστούς κανόνες τής λογοτεχνικής και ιστορικής κριτικής, αφού, κατά κανόνα, αποτελούν καρπόν εύχυμο και αρωματικό ερωτικής αγάπης και αφοσίωσης προς τον τόπο καταγωγής. Ευχή μας και πρότασή μας τα ωραία αυτά «Κρητικά διηγήματα» σύντομα να αποτελέσουν το σώμα ενός πολύτιμου βιβλίου αφιερωμένου στην κρητική διάλεκτο και τον κρητικό λαϊκό μας πολιτισμό.  

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ, ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΚΟΠΑΤΣΑΡΟΧΩΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Θ. ΚΑΡΑΜΑΝΕΣ



ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ, ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΚΟΠΑΤΣΑΡΟΧΩΡΙΑ ΤΩΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

                   [Από το Εθνικό Τυπογραφείο, Αθήνα  2011, σχ. 8ο (24Χ16, 5), σσ. 430] 


ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
            www.ret-anadromes.blogspot.com

Ο κ. Ευάγγελος Θ. Καραμανές είναι λαογράφος, διδάκτωρ ερευνητής Α΄, του Κέντρου Λαογραφίας τής Ακαδημίας Αθηνών, με πλούσιο επιστημονικό παρελθόν σε ερευνητικές, κυρίως, αποστολές σε διάφορα δυσπρόσιτα μέρη τής Ελλάδας. Από μια τέτοια ερευνητική του αποστολή προήλθε, στο παρελθόν, άλλο σημαντικό του έργο, που είχαμε την ευκαιρία να μελετήσουμε και παρουσιάσουμε από τον Τύπο με ανάλογο σημείωμά μας [«Λαογραφικές καταγραφές στο Βαλτεσινίκο Γορτυνίας», Αθήνα 2009, σελ. 256, έκδοση Ακαδημίας Αθηνών, Κέντρο Ερεύνης τής Ελληνικής Λαογραφίας (στην Κρητική Επιθεώρηση, Ρεθύμνου, της 12/11/2009)]. 
Ο ίδιος ερευνητής επανέρχεται σήμερα με ένα νέο πόνημά του, καρπός και αυτό πολύχρονης επιτόπιας έρευνας σε έναν νέο και άκρως ενδιαφέροντα χώρο τής Ελληνικής γης, τα Κοπατσαροχώρια των Γρεβενών. Της τελευταίας αυτής έρευνάς του τα αποτελέσματα δημοσιεύονται στο παρουσιαζόμενο με το σημείωμά μας αυτό βιβλίο του, με τίτλο: «Οργάνωση τού χώρου, τεχνικές και τοπική ταυτότητα στα Κοπατσαροχώρια των Γρεβενών», έκδοση και αυτό τού Κέντρου Ελληνικής Λαογραφίας, της Ακαδημίας Αθηνών (με αύξοντα αριθμό 25), ενώ το πρωτογενές υλικό τής επιτόπιας έρευνας (χειρόγραφα, φωτογραφικό και ηχητικό υλικό, προερχόμενο από δεκάδες συνεντεύξεις με πληροφορητές και συνομιλητές του από την ως άνω περιοχή των Γρεβενών, τους οποίους ο συγγραφέας ευχαριστιακά αναφέρει κατά χώραν, στα οικεία κεφάλαια τού βιβλίου) έχει κατατεθεί στο Αρχείο τού Κέντρου Λαογραφίας τής Ακαδημίας Αθηνών.
Ο κ. Καραμανές, προκειμένου να φέρει σε πέρας την έρευνά του αυτήν, χρειάστηκε να διαμείνει και ουσιαστικά να ενταχθεί για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα στα ως άνω Κοπατσάρικα χωριά, να περισυλλέξει πληροφορίες, να μελετήσει και αιτιολογήσει πρόσωπα, πράγματα, σχέσεις και καταστάσεις και να δημοσιοποιήσει και εκτυπώσει, στη συνέχεια, την παρούσα πρωτότυπη λαογραφική του μελέτη των τετρακοσίων τριάντα (430) εξαιρετικά πυκνογραμμένων σελίδων.
Στην έρευνά του αυτήν ακολούθησε τη λαογραφική αρχή, σύμφωνα με την οποία η Λαογραφία θα πρέπει να στραφεί, ακριβώς, στη μελέτη τής μέσης κλίμακας, της κλίμακας τής επαρχίας, σε ευρύτερες από την τοπική κοινότητα ενότητες, όπως είναι τα Άγραφα, τα Ζαγοροχώρια, τα Βλαχοχώρια, τα όρια των οποίων είναι πολύ συγκεκριμένα και η σχετική βιβλιογραφία, οπωσδήποτε, πιο  προσεγγίσιμη και προσβάσιμη (Α. Κυριακίδου). Πάνω σε αυτήν την λαογραφική αρχή εδράζεται και η παρούσα έρευνα τού κ. Καραμανέ, αφού και τα Κοπατσαροχώρια (Δοτσικό, Μέγαρο, Καλλονή, Κυπαρίσσι και Άγιος Κοσμάς, καθώς και τα εγκαταλειμμένα χωριά Τζέρος και Κιάφα, που ανήκουν, όπως έχουμε ήδη σημειώσει, στον χώρο που καταλαμβάνει ο νομός Γρεβενών) αποτελούν μιαν τέτοια, μέσης κλίμακας, ερευνητική περιοχή.   
Το κύριο, πάντως, ερευνητικό ενδιαφέρον, σε αναφορά, πάντοτε, με το προδιαγραφέν ευρύτερο γεωγραφικό και ιστορικό πλαίσιο, στράφηκε σε δύο κοινότητες με όλως ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. το Δοτσικό και το Μέγαρο. Η πρώτη κοινότητα, το Δοτσικό, παρουσιάζεται ως μια τυπική περίπτωση Κοπατσάρικου χωριού χτισμένου σε μεγάλο υψόμετρο, με μεγάλα  κοπάδια, που ξεχείμαζαν, κατά παράδοση, στις πεδιάδες τής Θεσσαλίας και της Μακεδονίας. Το Μέγαρο, αντίθετα, που είναι χτισμένο χαμηλότερα, είχε, ανέκαθεν, τη γεωργία ως βασική απασχόληση των κατοίκων του. Αυτή, λοιπόν, η συγκριτική μελέτη των διαφορών ανάμεσα σε έναν ορεινό και έναν ημιορεινό οικισμό αποτελεί το ενδιαφέρον τμήμα τής μελέτης τού κ. Καραμανέ.
Ο ερευνητής, ειδικότερα, μελετά τον χώρο διοίκησης και προσεγγίζει πολλαπλώς τις τοπικές ταυτότητες. Στο 1ο κεφάλαιο αξιοποιούνται δεόντως οι πηγές, οι πληροφορίες, δηλαδή, της περιοχής που παρέχονται από ξένους και Έλληνες περιηγητές, αλλά και λοιπούς επιστήμονες, τοπικούς ιστοριοδίφες και λόγιους. Στο 2ο κεφάλαιο μελετάται η γεωμορφολογία τής περιοχής, το φυσικό περιβάλλον (φυσικό ανάγλυφο, υδρογραφία, κλίμα, βροχοπτώσεις, χλωρίδα), και η κοινωνική ταυτότητα τού χώρου (διοικητική διαίρεση και οι προσβάσεις στην περιοχή). Ο συγγραφέας, στη συνέχεια, προχωρεί σε μιαν άκρως ενδιαφέρουσα ιστορική ανασκόπηση σχετικά με τον μετασχηματισμό των αγροτοκτηνοτροφικών δραστηριοτήτων στη βόρεια Πίνδο, μελετώντας, ειδικότερα, το καθεστώς τής γαιοκτησίας, τις μορφές οργάνωσης τής παραγωγής και την εξέλιξη των αγροτοκτηνοτροφικών δραστηριοτήτων. Ιδιαίτερα εκτενή το 4ο και το 5ο κεφάλαιο μελετούν το τεχνικό σύστημα τής γεωργοκτηνοτροφίας με ειδικότερες αναφορές στο βασίλειο των ζώων και τη διατροφή τους, στις ποιμενικές διαδρομές και μετακινήσεις των ημινομάδων κτηνοτρόφων, στα κτηνοτροφικά προϊόντα αναλυτικά (όπως τυριά, βούτυρο, μυζήθρα, τυρόγαλο, μανούρι, φέτα κ.λπ.), στους τρόπους παρασκευής τους και, τέλος, στον χώρο γενικά [δομημένο (οικισμός και οικία) και κοινοτικό (όπου εντάσσονται και τα τοπωνύμια και παρώνυμα τής κοινότητας), καθώς και οι ακτίνες δράσης με τους περίφημους κυρατζήδες, τους οικοδόμους και τους αγροτικούς εργάτες, τους τεχνίτες, αλλά και τη ληστεία και μετανάστευση και την οργάνωση, γενικά, τής τοπικής κοινωνίας.  
 Το βιβλίο κοσμείται από ένα πλουσιότατο φωτογραφικό υλικό, που διευκολύνει μεγάλως την ανάγνωσή του, προλογίζεται δεόντως από την Υπεύθυνη τής έκδοσης, ακάματη ερευνήτρια, δρα Αικατερίνη Πολυμέρου- Καμηλάκη, Διευθύντρια τού Κέντρου Λαογραφίας τής Ακαδημίας Αθηνών, ενώ έχει επιμεληθεί από τον έμπειρο ερευνητή τού Κέντρου κ. Παν. Καμηλάκη, ο οποίος, περιπλέον, διέθεσε στον κ. Καραμανέ και το πλουσιότατο υλικό των δικών του λαογραφικών αποστολών στην περιοχή, επίσης, των Γρεβενών.
Πρόκειται για μιαν άκρως ενδιαφέρουσα και εξαιρετικά πυκνογραμμένη επιστημονική έρευνα πρωτογενούς λαογραφικού υλικού, που εδράζεται σε μιαν εξίσου εκτεταμένη ελληνική και ξένη βιβλιογραφική στήριξη. Τα θερμά μας συγχαρητήρια στον κ. Καραμανέ, τον οποίο βεβαιώνουμε ότι: «ὂντως καλόν ἒργον εἰργάσατο, ἐπειδάν καί ἐτελείωσεν αὐτό». Τέτοιες προσπάθειες μάς ενθαρρύνουν και μας κάνουν να πιστεύουμε ότι όσο ενδιαφερόμαστε και σκύβουμε πάνω από τις αιώνιες αξίες τού λαϊκού μας πολιτισμού δεν χάθηκαν ακόμα όλα κάτω από τον αδυσώπητο οδοστρωτήρα τού σύγχρονου τεχνοκρατούμενου πολιτισμού και την ισοπεδωτική λαίλαπα τής παγκοσμιοποίησης και του συγκρητισμού.

ΜΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΜΑΣ ΤΟ ΦΕΤΙΝΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013

ΜΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΗ  ΣΤΑ  ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΜΑΣ ΤΟ ΦΕΤΙΝΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013


 ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
          www.ret-anadromes.blogspot.com

Από τα τέλη τού Ιουνίου στην πόλη μας παρουσιάζεται ένα μοναδικό «Πρόγραμμα Καλοκαιρινών Πολιτιστικών Εκδηλώσεων», με ποιοτικές μουσικές και θεατρικές παραστάσεις, εικαστικά δρώμενα, χορούς και εκθέσεις. Στην πόλη μας ο πολιτισμός και τούτο το καλοκαίρι- και χωρίς, φυσικά, να υστερεί σ’ αυτό και τον υπόλοιπο χρόνο- καλά «κρατεί» σε πείσμα των άθλιων καιρών που διανύουμε, που φθάνουν να θεωρούν τον πολιτισμό ως δαπάνη περιττή, ως είδος… πολυτελείας, ώστε να τολμούν να τον βάζουν, μαζί με άλλες βασικές ανάγκες τού ανθρώπου, στο στόχαστρο τής απαξίωσης και της καταστροφής. Όμως, είναι γνωστό ότι οι πολιτιστικές δραστηριότητες προάγουν την ατομική και κοινωνική τού ανθρώπου ανάπτυξη και ευεξία, αποτελώντας μορφή πνευματικής μάθησης, μέσω τής πράξης, ιδιαίτερα χρήσιμης και σπουδαίας για τη νεότητα. Πρέπει να αντισταθούμε σε κάθε προσπάθεια διάλυσης και ισοπέδωσης και να στηρίξουμε κάθε τι που δημιουργεί και παράγει πολιτισμό και δίνει ποιότητα και νόημα στη ζωή τού ανθρώπου.
Είναι ευτύχημα ότι, σύμφωνα με τα παραπάνω, ο πολιτισμός αποτελεί στοίχημα τιμής για τον Δήμο μας και την εντεταλμένη επί τού Πολιτισμού δημοτική Σύμβουλο και Αντιδήμαρχο κ. Πέπη Μπιρλιράκη- Μαμαλάκη. Χαιρόμαστε, που για τους φορείς πολιτισμού τού Δήμου μας στόχος και σκοπός γενναιόδωρος και επωφελής είναι η διασφάλιση τού πολιτισμού, πράγμα που με ξεχωριστή επιμέλεια και φροντίδα διακονούν τόσο για τους πολίτες τού Δήμου, όσο και για τους ξένους που τις μέρες αυτές τού καλοκαιριού επισκέπτονται και κατακλύζουν την πόλη μας πληθωρικά. Είναι χαρακτηριστικά όσα σημειώνει, επί του θέματος αυτού, στο έντυπο των Πολιτιστικών Εκδηλώσεων για το φετινό καλοκαίρι (2013) η κ. Πέπη Μπιρλιράκη, που εκφράζουν, θεωρώ, σαφώς αλλά και ασφαλώς, και τη θέση τού Δήμου μας στο σοβαρό τούτο θέμα τού πολιτισμού: «Ο Πολιτισμός και η ευγένεια τής ψυχής και η έκφραση τού ανθρώπου μέσα από τις τέχνες και τα γράμματα βρίσκουν πάντα χώρο στο Ρέθυμνο και συναντούν, εδώ, τον Άνθρωπο. Και το Ρέθυμνο, σταυροδρόμι και τόπος συνάντησης λαών και πολιτισμών, αλλάζει τα κουστούμια του, ανανεώνει συνεχώς τα κεράσματά του και φιλοξενεί όλο αρχοντιά και ζεστασιά αυτούς που το επισκέπτονται, για να απολαύσουν τις χάρες του, φυσικές και πνευματικές».  
Συγχαίρουμε τον Δήμο μας γι’ αυτήν τη συνειδητή, φιλοσοφημένη και ψυχολογικά, για τους πολίτες του, ορθήν επιλογή. Και ακόμα, διότι παρά την οικονομική δυσχέρεια που τον πλήττει και παρά τα όσα δεινά προοιωνίζεται τον τελευταίο καιρό για τους δήμους η οικονομική πολιτική τής Πολιτείας, όμως οι εκδηλώσεις και ο Πολιτισμός εδώ στο Ρέθυμνο δεσπόζουν και κυριαρχούν δυναμικά από την αρχή, κιόλας, τού καλοκαιριού που η πόλη μας φαίνεται να ζει ένα μοναδικό και ανεπανάληπτο πανηγύρι!
Σε όλο το καλοκαίρι, από τον Ιούνιο μέχρι και τον Σεπτέμβριο, απλώνονται πλούσιες οι πολιτιστικές εκδηλώσεις (μουσικές και θεατρικές, για μικρούς και μεγάλους), στις οποίες παρεμβάλλονται μεγάλα πολιτιστικά γεγονότα, όπως η «Γιορτή Κρητικής Διατροφής» (5- 12 Ιουλίου 2013), με τη σύμπραξη και τής Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου και του Επιμελητηρίου, με σκοπό και στόχο την προβολή και ανάδειξη τής κρητικής πολιτιστικής μας κληρονομιάς, εστιάζοντας στην Κρητική διατροφή- το διεθνώς αναγνωρισμένο για την αξία του μεσογειακό διατροφικό μοντέλο- και στην έκθεση και παρουσίαση τοπικών προϊόντων, αλλά και του γενικότερου διατροφικού πολιτισμού τού τόπου μας. Δεύτερη, επίσης, σημαντική παρεμβολή στο πολιτιστικό πανηγύρι τού καλοκαιριού καθίσταται ο θεσμός, πλέον, του Αναγεννησιακού Φεστιβάλ Ρεθύμνου, με την καλλιτεχνική επιμέλεια τής Δρος Άρτεμης Παπαδάκι, εμπλουτισμένος φέτος και με τις εντυπωσιακές παραστάσεις των έξι Βενετών (CERS) τυμπανιστών τής αυλής τού Δόγη, με τα μεγαλόπρεπα αυθεντικά κοστούμια τους, που μας μετέφεραν πιστά στην εποχή τής Αναγέννησης. Η επίσημη έναρξη τού Αναγεννησιακού Φεστιβάλ σημειώθηκε στις 17 Αυγούστου, με τα εγκαίνια τής Β΄ Έκθεσης Αγιογραφίας υπό την επιμέλεια τής Ι. Μητροπόλεως Ρεφθύμνης και Αυλοποτάμου και διήρκεσε μέχρι και τις 31 Αυγούστου.
Το Αναγεννησιακό Φεστιβάλ τής πόλης μας με τις θαυμάσιες εκδηλώσεις του προωθεί την πολιτιστική ανάπτυξη και κάνει γνωστό το όνομα τού τόπου μας και έξω από τα σύνορα τής Χώρας. Ένας τέτοιος σημαντικός θεσμός, που τη στιγμή αυτή προσμετρά διάρκεια είκοσι πέντε χρόνων, χρειάζεται, νομίζουμε, τη στήριξη και τη συνεχή αγωνία όλων των Ρεθεμνιωτών, για τη μόνιμη καταξίωση, προαγωγή  και ανάδειξή του.  Τον καιρό αυτόν που όλα, δυστυχώς, τρέφονται με την ένοχη ανοχή όλων μας η ατμόσφαιρα θαυμασμού και μυσταγωγίας που προσφέρουν οι ήχοι και οι λόγοι μιας εορτής σαν και αυτήν τού Αναγεννησιακού Φεστιβάλ, και των λοιπών Πολιτιστικών Εκδηλώσεων, μπορούν, ασφαλώς, να καταστούν το μόνο σοβαρό «αντίδοτο» στη σοβαρή ασθένεια που πλήττει την εποχή μας.  
 Η πόλη τού Ρεθύμνου, ανθρώπινη και προσβάσιμη απ’ όλους (πεζούς και ΑΜΕΑ), που τον τελευταίο καιρό έχει κατακτήσει το πιο όμορφο και ελκυστικό πρόσωπό της, είναι τα βράδια αυτά της καλοκαιρινής πολιτιστικής κορύφωσης μια πραγματικά «Όμορφη Πόλη, πόλη ονειρεμένη», όπως στο παλιό νοσταλγικό τραγούδι, στην οποία ο ντόπιος αλλά και ο καλλιεργημένος μουσοτραφής επισκέπτης δεν ξέρει τι να πρωτοθαυμάσει και πού να πρωτοβρεθεί. Νότες σκόρπιες, κλασικής μουσικής πανδαισίας και πολιτισμού, ακούς να διαχέονται από κάθε γωνιά τού βενετσιάνικου οικιστικού συγκροτήματος πότε των κλαρινέτων τής τάξης (στη Δημοτική μας Φιλαρμονική), του Βαγγέλη Κ. Παπαδάκη (τέσσερις συναυλίες) και πότε τού Οdd Essemble, με τους Βαγγέλη Παπαδάκη και Σπύρο Ραπτάκη (τρεις συναυλίες), με προσωπική πρωτοβουλία των δύο παραπάνω μουσικών, προσφορά όλες στους δημότες και τους επισκέπτες τής πόλης μας και πότε της Ισπανικής Ορχήστρας Vinculos (= δεσμός), που κυριολεκτικά μάς συνάρπασε με την παρουσία της σε πολλές γωνιές τής πόλης μας (ιδρύματα και οικισμούς) και μάλιστα στη Δημοτική Φιλαρμονική τού Ρεθύμνου, όπου οι Ισπανοί μουσικοί αντάλλαξαν ιδέες και σε μια ενθουσιώδη ατμόσφαιρα συναντήθηκαν με τους Ρεθεμνιώτες μουσικούς παίζοντας όλοι μαζί ισπανικά και ελληνικά μουσικά κομμάτια. Η εν λόγω Συμφωνική Ορχήστρα, από την πόλη Σιέρα τής Ισπανίας, στο πλαίσιο τού προγράμματος “Vinculos”, που σημαίνει «δεσμός», κατέφθασε στην πόλη μας, το Ρέθυμνο, με στόχο την ανθρώπινη επικοινωνία και την πολιτισμική ανταλλαγή μεταξύ των δύο χωρών, προσφέροντας γενναιόδωρες και συγκινητικές στιγμές στους παρευρισκόμενους μέσα από δρώμενα με κύριο πρωταγωνιστή την ίδια την μουσική. 
Μέσα στο ίδιο πνεύμα- με τα παραπάνω πολιτιστικά δρώμενα τής πόλης μας- δεν μπορούμε να μην εντάξουμε και επαινέσουμε και την πρωτοβουλία τού Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Ρεθύμνου και του Προέδρου του κ. Μίνω Αλεφαντινού, που μέσα στον μήνα Αύγουστο κυριολεκτικά μάς… γέννησε τρία θαυμάσια γλυπτά που κοσμούν, ήδη, το παραλιακό μέτωπο τής πόλης μας. Ο λόγος για το Συμπόσιο Γλυπτικής που πραγματοποιήθηκε στον χώρο της μαρίνας τού Ρεθύμνου, για έναν, περίπου, μήνα, με πρωτοβουλία τού Λιμενικού Ταμείου, στο οποίο οι Ρεθυμνιώτες είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν μία πολύ δημιουργική καλλιτεχνική διαδικασία από την ομάδα τού Καθηγητή τής Σχολής Καλών Τεχνών, στον τομέα τής Γλυπτικής, κ. Γιώργου Χουλιαρά. Στόχος, μάλιστα, μεγαλόπνοος τού Λιμενικού ταμείου είναι- σύμφωνα με τον Πρόεδρό του- το Συμπόσιο Γλυπτικής να γίνει θεσμός στην πόλη τού Ρεθύμνου. Εκφράζουμε μόνο την αγωνία μας προς το Λεμενικό Ταμείο και το Λιμεναρχείο να θέσουν υπό την προστασία τους αυτά τα έργα τέχνης από τη βεβήλωση τυχόν βανδαλιστικών επιθέσεων (από αυτές που μόνιμα δέχονται τα γλυπτά και οι ενεπίγραφες πλάκες τής πόλεώς μας), γιατί φοβούμαστε ότι κάτι τέτοιο άρχισε ήδη να διαφαίνεται… 
   Χαιρόμαστε και παρηγοριόμαστε με την ιδέα ότι δεν χάθηκαν ακόμα η ευαισθησία και το ήθος από τον τόπο αυτό. Συγχαίρουμε τη Δημοτική Αρχή τής πόλης μας, την εντεταλμένη δημοτική Σύμβουλο Πολιτισμού- Τουρισμού κ. Πέπη Μπιρλιράκη-Μαμαλάκη και τον κ. Μίνω Αλεφαντινό, για την επιμονή τους στον Πολιτισμό. Με την παραπάνω πολυειδή παλέτα πολιτιστικών εκδηλώσεων, που πρότεινε και φέτος ο Δήμος μας στους πολίτες του, απέδειξε και επιβεβαίωσε τη δύναμη και την αξία που έχει η μουσική, το θέατρο και η γλυπτική και η εν γένει καλλιτεχνική δημιουργία και παραγωγή ως πολιτιστικό μέσο επικοινωνίας, καλλιέργειας και ειρηνικής συνύπαρξης των λαών.

ΠΑΥΛΟΥ Γ. ΒΛΑΣΤΟΥ: Β ο υ κ ο λ ι κ ό ν

 ΠΑΥΛΟΥ Γ. ΒΛΑΣΤΟΥ

                 Β ο υ κ ο λ ι κ ό ν
                                      εισαγωγή, επιμέλεια, γλωσσάριο
                                    Κωνσταντίνος Φουρναράκης

           [Έκδοση ΓΑΚ- ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ, Χανιά 2012, σχ. 8ο (24Χ17), σσ. 319]  


    ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
            www.ret-anadromes.blogspot.com

Είναι γνωστόν και περιποιεί εξαιρετική τιμή για το Ρέθυμνο ότι ο «πατέρας» τής Κρητικής Λαογραφίας, Παύλος Γ. Βλαστός, είναι Ρεθύμνιος, γεννημένος στο Βιζάρι Αμαρίου, το έτος 1832. Δημοδιδάσκαλος και ιεροψάλτης, αφιερώθηκε από ενωρίς στην καταγραφή και συγκέντρωση ενός πλουσιότατου λαογραφικού υλικού, το οποίο επεξεργάσθηκε με πραγματικό ζήλο και ενδιαφέρον, αλλά και αληθινή αγάπη προς τα ήθη και τις παραδόσεις τής Κρήτης, της Νήσου τού Μίνωος, όπως ο ίδιος, χαρακτηριστικά, συνήθιζε να την αποκαλεί. Η πραγματικά απέραντη λαογραφική συλλογή του, που διαλαμβάνει 93 χειρόγραφους τόμους (με λαϊκά τραγούδια, παραμύθια, παροιμίες κ.λπ.), θησαυρίζεται σήμερα στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης (Χανιά), στο οποίο δωρήθηκε το έτος 1963 από τους κληρονόμους του και, έκτοτε, είναι διαθέσιμη σε ερευνητές και ενδιαφερομένους. Τελευταία έχει αρχίσει να ψηφιοποιείται σε μικροφίλμς, προκειμένου να διατηρηθεί καλύτερα και να γίνει πλέον προσβάσιμη και προσιτή.
Του μεγάλου αυτού ρεθυμνίου λαογράφου, του Π. Βλαστού τού Κρητός, είναι ευτύχημα ότι ύστερα από μίαν αξιέπαινη πρωτοβουλία των ΓΑΚ- Ιστορικού Αρχείου Κρήτης και του Προϊσταμένου τους κ. Κωνσταντίνου Φουρναράκη, δημοσιεύθηκαν, πρόσφατα, δύο τόμοι από το τεράστιο και πολυσήμαντο έργο του. Πρόκειται, αφενός, για τα τραγούδια τής συλλογής του υπό τον τίτλο: «Άσματα Λαϊκά Κρητών ή Συλλογή Κρητικής Ποιήσεως Ποικίλης» και για το περισπούδαστο, αφετέρου, ποιμενικό έργο του «Βουκολικόν», που μας θυμίζει ανάλογα έργα τής Κρητικής Αναγέννησης, μέσα από τα οποία αποκαλύπτεται ο ιστορικός, γλωσσολογικός και λαογραφικός πλούτος τής Κρήτης. Εκπληρώνεται, έτσι, ύστερα από χρόνια- σύμφωνα και με τον επιμελητή των δύο αυτών εκδόσεων κ. Φουρναράκη- η βούληση τού δωρητή τού αρχείου Βλαστού, ο οποίος, μεταξύ άλλων, με συμβολαιογραφική πράξη του ορίζει ότι το Ιστορικό Αρχείο Κρήτης «θα θέσει ως σκοπόν του την δημοσίευσιν, εν καιρώ, τμηματικώς ή ολικώς, του δημοσιευσίμου υλικού» από το έργο «του Ρεθυμνίου Παύλου Βλαστού», πράγμα το οποίο ο κ. Φουρναράκης βεβαιώνει ότι θα συνεχιστεί και θα υλοποιηθεί- με τη σύμφωνη γνώμη και της Εφορείας των ΓΑΚ- τμηματικά, λόγω τού μεγάλου όγκου τού υλικού, ευελπιστεί δε στην παρακίνηση, από τις πρώτες, κιόλας, αυτές δημοσιεύσεις, γενναιόδωρων Κρητών ευπατριδών, οι οποίοι και θα συμβάλουν με τις χορηγίες τους στη δημοσιοποίηση και των επόμενων τόμων τού Αρχείου.
   Ειδικότερα, εκ των ανωτέρω δύο πρώτων εκδόσεων των ΓΑΚ- Ιστορικού Αρχείου Κρήτης η πρώτη είναι φωτομηχανική έκδοση δύο πολυσέλιδων χειρόγραφων τόμων τού Αρχείου Βλαστού, που είναι αριθμημένοι συμβατικά ως 14ος και 15ος. Στη δυνατότητα αυτήν, της φωτομηχανικής έκδοσης των χειρογράφων, βοήθησε, όπως μεμιάς μπορούμε να διαπιστώσουμε, η καλλιγραφική, αφενός, γραφή τού Π. Βλαστού και η εξαιρετική, αφετέρου, καθαρότητα και ευκρίνεια των χειρογράφων του, που διαβάζονται τόσον άνετα, ως και αν ήταν δακτυλογραφημένα, πράγμα που μας δίνει βάσιμες ελπίδες για την εύκολη δημοσίευση και άλλων τόμων τού Αρχείου, ακολουθώντας τον ίδιο τρόπο.
Ιδιαίτερα, πάντως, ενδιαφέρουσα είναι η δεύτερη έκδοση τού Αρχείου, το «Βουκολικόν», λόγω των εξαίρετων, αφενός, σχολίων, αλλά και της από εβδομήντα τέσσερις σελίδες θαυμάσιας «Εισαγωγής» και του «Γλωσσαρίου» που τη συνοδεύουν από τον Επιμελητή τής έκδοσης κ Κων. Φουρναράκη. Ο κ. Φουρναράκης επικυρώνει με βεβαιότητα την άποψη τού καθηγητή τής Λαογραφίας Γ. Σπυριδάκη ως προς την πατρότητα τού «Βουκολικού»- άγνωστου, μέχρι σήμερα, για τους πολλούς, έργου τού Π. Βλαστού- ενώ το ερευνητικό του νυστέρι διεισδύει, περαιτέρω, βαθύτατα και διερευνά το έργο απ’ όλες τις πλευρές . προβαίνει στη βιογραφία τού Ποιητή του, Π. Βλαστού, αναφέρεται στη θέση τού έργου μέσα στη συλλογή, μελετά τη γλώσσα και τη στιχουργική, δίνοντας έμφαση στα ονόματα των ηρώων, καθώς και στη βαθιά σχέση τού Βουκολικού με τη Λαογραφία. Και ολοκληρώνει την Εισαγωγή του στο εν λόγω ποιητικό έργο με την τεχνική τής αφήγησης που ακολουθείται σε αυτό, καθώς και την εξαντλητική μελέτη τού περιεχομένου. Σε αυτό το τελευταίο, ο κ. Φουρναράκης μελετά με δεξιότητα και παρουσιάζει αναλυτικά τα πλούσια λαογραφικά μοτίβα τού ποιήματος (αιθέρια φάσματα, νεραϊδότοπους, παραμύθια, οιωνούς, παρατηρήματα, ευχές), τα οποία αναλύει, περαιτέρω, και τα μελετά διεξοδικά, όπως μελετά και ιστορικούς τόπους τού Ρεθύμνου, αλλά και την κρητική φύση γενικότερα, όπου εξελίσσεται το δράμα.
Μετά την πλήρη παράθεση τού «Βουκολικού» ακολουθούν τα Διακείμενα, τόσο από τον ίδιο τον Βλαστό προερχόμενα (17ο χφ.), όσο και από άλλους λογίους (Κονδυλάκη, Β. Ψιλάκη), που συνδέονται και παρουσιάζουν σχέση άμεσης ή έμμεσης επίδρασης προς το «Βουκολικό» και η όλη μελέτη ολοκληρώνεται με το προαναφερθέν Γλωσσάρι, στο οποίο ερμηνεύεται ο εξειδικευμένος λεξιλογικός πλούτος τού κρητικού ιδιώματος και όσες άλλες λέξεις παρουσιάζουν σημασιολογικό ή μορφολογικό ενδιαφέρον.
Η ανάγνωση τού εν λόγω βιβλίου καθίσταται πολύ ευχάριστη για τον αναγνώστη, τόσο για τον μεγάλο πλούτο των στοιχείων που παραθέτει (λογοτεχνικών, ιστορικών, λαογραφικών), όσο και για την εξαιρετική γλαφυρότητα παράθεσής τους από την πένα τού κ. Φουρναράκη, τον οποίο, για μιαν ακόμη φορά, συγχαίρουμε και θερμά ευχαριστούμε.

    

Αγαπητοί μας νεκροί: Ας μην σκορπίσει το χώμα το μακάριον που σας σκεπάζει…

ΑΠΟ ΤΟ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΚΡΟΥΣ ΗΡΩΕΣ
ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΣΤΗΝ Ι. ΜΟΝΗ ΠΡΕΒΕΛΗ *

Αγαπητοί μας νεκροί: Ας μην σκορπίσει το χώμα το μακάριον που σας σκεπάζει…
                                                                                      (Ανδρέας Καλβος)  

                    ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Από την ομιλία τού Κ.Η.Παπαδάκη,
στο καθολικό τής ιστορικής
Ι. Μ. Πρέβελη

Η «Ομοσπονδία Συλλόγων Επαρχίας Αγίου Βασιλείου, ο “Πρέβελης”», τελεί σήμερα, για πρώτη φορά, μνημόσυνο συμπροσευχής  και αγάπης στην ιερή μνήμη των νεκρών Ηρώων τής επαρχίας μας. Η Ομοσπονδία μας, από φέτος, τη μέρα αυτήν- την τελευταία Κυριακή πριν από της Παναγίας- αποφάσισε να την αφιερώνει στους νεκρούς Ήρωές μας, που με τον θάνατό τους πέρασαν στη δόξα και την αιωνιότητα. Όλοι μας να ανάβουμε ένα κερί στη μνήμη τους. Να απευθύνουμε μια μικρή προσευχή, ένα δάκρυ αληθινό, μιαν υπόσχεση σ’ αυτούς που «έφυγαν» πολεμώντας για την πατρίδα, με τη βεβαιότητα πως όχι! δεν χάθηκαν. Πως όχι! συνεχίζουν να ζουν ανάμεσα μας και χρέος όλων μας να τους σκεφτόμαστε και να συμπορευόμαστε μαζί τους στη δύσκολη ανηφόρα τού καθήκοντος.

Οι Αγιοβασιλειώτες σήμερα θυμόμαστε τους νεκρούς Ήρωές μας και παρακαλούμε τον Θεό να τους κατατάξει «εν χώρα ζώντων», εν μέσω των εκλεκτών και αγαπημένων Του. Όλοι άφησαν τη σφραγίδα τους στα χρόνια που έζησαν και αναπαύονται τώρα ήσυχοι στο χώμα τής Αγιοβασιλειώτικης γης ή όπου αλλού τους κάλεσε το ιερό καθήκον. Τιμούμε τη μνήμη τους και εναποθέτουμε στεφάνια ευγνωμοσύνης σε όλους εκείνους που είχαν μεν σάρκα και οστά και γνώριζαν, σαν και μας, τη χαρά τής ζωής, αλλά είχαν το φοβερό και μεγαλειώδες προνόμιο να την αξιολογήσουν στη ζυγαριά τού θανάτου με το αίμα τους … Πολέμησαν ηρωικά, προσέφεραν τη νιότη τους και τη ζωή τους για ιδανικά και αξίες και τη λευτεριά των πατρίων χωμάτων.

Ένας λαός, αγαπητοί μου, που δεν έχει ιστορική μνήμη είναι καταδικασμένος να περιέλθει στην αφάνεια και να πεθάνει. Είναι ευτυχείς οι λαοί που μελετούν την ιστορία τους και τα κατορθώματα των προγόνων τους και ξέρουν να διδάσκονται και να παραδειγματίζονται από τις πράξεις τους και τα επιτεύγματά τους. Ο ανιστόρητος άνθρωπος είναι όν α- πολιτικό, δεν έχει κοινωνικό και πολιτικό ήθος και γι’ αυτό και δεν μπορεί να θεωρείται «καλός πολίτης». Πιστεύουμε ότι «αναφέροντας» έναν νεκρό Ήρωα είναι σαν να τον «ανασταίνομε» μέσα μας. Έτσι, λοιπόν, γίνεται μια προσπάθεια, σήμερα, να ξαναζήσουμε με τους δικούς μας ανθρώπους, με τους ήρωές μας, με τα κατορθώματά τους και τις ωραίες τους πράξεις. 

Παρούσες  και οι αρχές τού Νομού στο
 Μνημόσυνο Συμπροσευχής

Σε αυτήν την έξοχη και, συχνά, ασύλληπτη για τον κοινό νου διάσταση τής «ιστορικής μνήμης» και του παραδειγματισμού των μεταγενεστέρων θεωρώ ότι εξακτινώνεται η σημασία τής απόφασης αυτής τής «Ομοσπονδίας Συλλόγων Επαρχίας Αγίου Βασιλείου ο “Πρέβελης”» να τελεί, από φέτος, και σε ετήσια βάση, μνημόσυνο τιμής, αγάπης και αφοσίωσης στο παράδειγμα που μας άφησαν οι νεκροί ήρωες τής επαρχίας μας. Και έχουμε πολλά τέτοια παραδείγματα να επιδείξουμε στους συνεπαρχιώτες μας, εκατοντάδες γνωστούς Αγιοβασιλειώτες ήρωες, από όλες τις περιόδους τής νεότερης ελληνικής ιστορίας, τόσο από την Επανάσταση τού Εικοσιένα, το Ολοκαύτωμα τού Αρκαδιού (8/11/1866) και την περίφημη Κρητική Επανάσταση (1866- 69), όσο και από τους λοιπούς αγώνες τού Έθνους: τον Μακεδονικό, δηλαδή, Αγώνα (1903- 1908), τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912- 14), τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914- 18) και τη Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-22), το Αλβανικό Έπος (1940), τη θρυλική Μάχη τής Κρήτης (20 Μαΐου 1941)και την Εθνική Αντίσταση (1941- 44).

Έτσι, ανάμεσα σε όλες αυτές τις στρατιές των ηρώων σύμβολο τρανό, αγνό και κορυφαίο προβάλλουν οι γενναίοι Αγιοβασιλειώτες νεκροί τής Αρκαδικής Εθελοθυσίας- όπως τους αναφέρει στο κλασικό έργο του «Το Αρκάδι διά των αιώνων» ο επίσκοπος Τιμόθεος Βενέρης- Νεόφυτος Μακρυδάκης και Μπεργαντής (αγνώστου βαπτιστικού ονόματος ο δεύτερος), από τις Μέλαμπες, Γεώργιος Πρεβελάκης από τον Άρδακτο, Ιάκωβος Πετρουλής από τον Κισσό και Κωνστ. Μπριλάκης από το Σπήλι. Στις στρατιές αυτές των Αγιοβασιλειωτών ηρώων περιλαμβάνονται, επίσης, οι εκατοντάδες εθελοντές τής Ηπείρου, όπως ο Λαμπρινός Νικητάκης από τα Αγκουσελιανά, ο Γεώργιος Μαθιουδάκης, φαρμακοποιός, από τη Μύρθιο, ο πολυπαθής Νικόλαος Χλιαουτάκης από τον Άρδακτο και, βέβαια, η ψυχή όλων, ο δάσκαλος Στυλιανός Κλειδής (με τον οποίο και συμπολέμησαν οι παραπάνω), αρχηγός στον Μακεδονικό Αγώνα, από τα Αγκουσελιανά, που οι Τούρκοι τον σκότωσαν στις 10 Νοέμβρη τού 1912, ενώ πολεμούσε γενναία στη μάχη τού Προφήτη Ηλία, στο Μέτσοβο και, τέλος, ο άλλος μεγάλος, ο υφηγητής τής Θεολογικής Σχολής τού Πανεπιστημίου Αθηνών, ο Χρίστος Μακρής, από τα Σελλιά, Υπαρχηγός, αρχικά, του Σώματος τού Κλειδή, που ανέλαβε, μετά τον θάνατό του, και Αρχηγός αυτού. Και ο Χρίστος Μακρής με τη σειρά του, ακολουθώντας το παράδειγμα τού Αρχηγού του, θα πέσει ηρωικά, στα 32 του, μόλις, χρόνια, μαχόμενος στη μάχη τού Δρίσκου, στις 28 τού Νοέμβρη τού ίδιου έτους. Αργότερα, στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, στις 23 Δεκεμβρίου 1940, ο Αλέξ. Κουνδουράκης από τον Άρδακτο, έπεφτε ηρωικά μπροστά από το ύψωμα 1067, στη μάχη τής Κλεισούρας, στην Αλβανία και ο Κωστής Παπαδάκης, έφεδρος αξιωματικός και δημοσιογράφος, από το γειτονικό, στον Άρδακτο, χωριό Βάτος, στο Νεστόριο τής Καστοριάς, στις 4 Νοεμβρίου 1940, δίνοντας τη ζωή του αντάλλαγμα τής Ελευθερίας που σήμερα  εμείς απολαμβάνουμε. «Ας μάθουν οι Μανάδες που έχουν παιδιά στα σύνορα- έγραφε από το μέτωπο ο δημοσιογράφος Κωστής Παπαδάκης- πως πρέπει να είναι υπερήφανες, γιατί στα παιδιά τους έλαχεν ο κλήρος να δείξουν στον κόσμο πως η Ελευθερία δεν χαρίζεται από κανέναν αλλά παίρνεται με το σπαθί και με το αίμα». Τέλος, και ο Ροδακινιώτης οπλαρχηγός τής Εθνικής Αντίστασης, Ευάγγελος Χομπίτης, θα πέσει, στις 19 Σεπτ. 1944, σε ηλικία 20, μόλις, ετών, μαχόμενος κατά των Γερμανών, στη συμβολή των οδών Κουρμούλη και Κονδυλάκη, στο Ρέθυμνο. 

    Από την τελετή κατάθεσης στεφάνων στο
Μνημείο τής Ι. Μ. Πρέβελη

Και με τους παραπάνω, αγαπητοί μου, αναφερθήκαμε όλως δειγματικά- λόγω έλλειψης χρόνου- σε ελάχιστους, μόνον, από τους κυριότερους ήρωες τής επαρχίας μας, προερχόμενους, όπως θα είδατε, απ’ όλες τις περιόδους τής νεότερης ελληνικής μας ιστορίας (Αρκαδική Εθελοθυσία, Μακεδονικό Αγώνα, Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, Εθνική Αντίσταση) και από πλήθος χωριών τής επαρχίας μας, και τους οποίους η σκέψη μας σήμερα με εξαιρετική ευγνωμοσύνη, πατριωτική θέρμη και συγκίνηση αγκαλιάζει.

Για άλλη μια φορά απευθύνω και δημόσια τα θερμά συγχαρητήριά μου σε όλους όσοι εμπλέκονται στις όμορφες, συγκινητικές και απέριττες αυτές εκδηλώσεις, που αποφασίστηκε από την Ομοσπονδία μας να τελούνται κατ’ έτος εδώ, στο μέγα αυτό τής επαρχίας μας προπύργιο, την Ι. Μονή Πρέβελη, τόπο από τη φύση του ιερό και θείο, αλλά και εκ θελήσεως των ηρώων κατοίκων του τίμιο και δοξασμένο, που προσέφερε στους αγώνες τού τόπου μας μύριες όσες θυσίες αίματος τόσο κατά τον δέκατο όγδοο αιώνα, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, οπότε διαδραμάτισε και σπουδαιότατη εθνική αποστολή, με τη συμβολή σπουδαίων ηγουμένων και μοναχών, που προστέθηκαν, με τη σειρά τους, στους ήρωες τής επαρχίας μας [παπα- Αλεβίζου Πρέβελη (1770- επανάσταση Δασκαλογιάννη), Μελχισεδέκ Τσουδερού, που σκοτώθηκε πολεμώντας στο Πολεμάρχι Κισάμου το 1822, αφού πρώτα στην κορυφή Κουρκουλός, πάνω από το Ροδάκινο, ύψωσε την πρώτη σημαία τής ελληνικής επανάστασης (1821)].

         Ο συγγραφέας Κ.Η.Παπαδάκης,
         ενώ συνομιλεί με τον Σεβασμ. Μητροπολίτη
          Λάμπης κ. Ειρηναίο

Αλλά το ιερό μοναστήρι που σήμερα μάς φιλοξενεί συνδέεται και με τα χιλιοτραγουδισμένα ατμόπλοια Αρκάδι, Πανελλήνιον, Ένωσις και Κρήτη, που κατά την τριετή (1866- 69) Μεγάλη Κρητική Επανάσταση προσέγγιζαν στις εκβολές τού Μεγάλου Ποταμού, στη Λίμνη, και μετέφεραν στο μαρτυρικό μας νησί πολεμοφόδια, τρόφιμα και πλήθος άλλα αγαθά από την ελεύθερη Ελλάδα. Εθνική και ιερή αποστολή που το δοξασμένο μοναστήρι, με την ίδια δυναμική τη συνέχισε και αργότερα, μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους, κατά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν έμελλε και πάλι να αναδιπλωθεί σε νέους εξίσου επικούς αγώνες, γράφοντας μια νέα, ακόμα, έξοχη σελίδα προσφοράς και λαμπρών ηρωικών θυσιών και κατορθωμάτων για την Πατρίδα με μπροστάρη, τη φορά αυτήν, τον ηγούμενό του Αγαθάγγελο Λαγουβάρδο (1936-1944). Το Μοναστήρι διατρέφει και πάλι τους πολεμιστές, Έλληνες και ξένους (Άγγλους, Νεοζηλανδούς, Αυστραλούς), αποκρύπτει τους τελευταίους στα γύρω από την Μονή σπηλιάρια ή τους φιλοξενεί, προστατεύει και περιθάλπει στους χώρους του- όπως έκαναν, εξάλλου, με θρησκευτική ευλάβεια και όλα ανεξαιρέτως τα χωριά τής επαρχίας μας- και αυτό παρά τη ρητή απαγόρευση των Γερμανών, μέχρι να φτάσουν τα υποβρύχια στην παραλία, και πάλι, της Λίμνης του Πρέβελη- το γνωστό σημείο διαφυγής- και, με κάθε προφύλαξη, το Μοναστήρι να τους παραδώσει σώους και ασφαλείς, προκειμένου να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.

Ο Σεβ. Μητροπολίτης Λάμπης κ. Ειρηναίος
και ο Καθηγητής  Κ. Η. Παπαδάκης
στον χώρο τού Μνημείου τής
Ι. Μ. Πρέβελη

Αγαπητοί μου συνεπαρχιώτες, απονέμουμε, σήμερα, τιμή στους αγαπημένους ήρωες τής επαρχίας μας και στα ηρωικά κατορθώματά τους, «θυμίαμα εύοσμον» θρησκευτικής, πολιτιστικής και πολιτικής ευαισθησίας. Μια πράξη που αποτελεί για όλους μας, αλλά, κυρίως, για τους νέους μας, διδασκαλία υψηλού εθνικού και θρησκευτικού επιπέδου, που προβληματίζει έντονα και με τρόπο θετικό και βέβαιο σε θέματα που άπτονται τής έννοιας τού χρέους και της ενσυναίσθησης τής κοινωνικής ευθύνης και αγαθοποιΐας.

Και στο σημείο αυτό θεωρώ σκόπιμο να τραγουδήσουμε και μεις στη μνήμη τους, την ιερή τούτη στιγμή, μαζί με τον Ανδρέα Κάλβο, μερικούς στίχους από την περίφημη Ωδή του Προς τους Νεκρούς τού  Ιερού Λόχου:


Αγαπητοί μας νεκροί (Ήρωες):

«Ας μη βρέξει ποτέ

το σύννεφον, και ο άνεμος
σκληρός ας μη σκορπίσει
το χώμα το μακάριον
που σας σκεπάζει


Ας το δροσίζει πάντοτε

με τ' αργυρά της δάκρυα
          η ροδόπεπλος κόρη
          και αυτού ας ξεφυτρώνουν
          αιώνια τ' άνθη

Ω γνήσια της Ελλάδος
τέκνα, ψυχαί που επέσατε
εις τον αγώνα ανδρείως,
τάγμα εκλεκτών Ηρώων,
καύχημα νέον

σας άρπαξεν η τύχη
την νικητήριον δάφνην,
και από μυρτιά σας έπλεξε
και πένθιμον κυπάρισσον
στέφανον άλλον.

Αλλά αν τις απεθάνη
δια την πατρίδα, η μύρτος
είναι φύλλον ατίμητον
και καλά τα κλαδιά
της κυπαρίσσου…..  

                         (Ωδή Ανδρέα Κάλβου “ Εις τον Ιερόν Λόχον ”)                               

         

* Ομιλία Κωστή Ηλ. Παπαδάκη, στην Ι. Μονή Πρέβελη, την 14η Αυγούστου 2013.