ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΩΝ ΡΕΘΥΜΝΗΣ * * * ΤΑ ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΑ * * * (Η εορτή των Ανθέων)

 

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΩΝ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

 

 

       ΤΑ ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΑ

               (Η εορτή των Ανθέων)

 

 

   ΚΩΣΤΗΣ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

    www.ret-anadromes.blogspot.com  

 

Τα Ανθεστήρια- μια λαμπρή αναβίωση των αρχαίων ανοιξιάτικων εορτασμών- άφησαν εποχή στα προπολεμικά χρόνια, με τις λαμπρές διοργανώσεις της 11ης Μαΐου 1937 και της 15ης Μαΐου 1938, στον Δημοτικό Κήπο του Ρεθύμνου[1].Υπήρξαν μια φωτεινή και πρωτοποριακή έμπνευση του Συλλόγου Κυριών, που έκανε την πρώτη της δειλή εμφάνιση τον Μάιο του 1937, για να επανέλθει ακόμη δυναμικότερα την επόμενη χρονιά.

Η είσοδος γινόταν με εισιτήριο, και η όλη διοργάνωση απέβλεπε σε φιλανθρωπικούς σκοπούς, αλλά και στη μουσική και θεατρική ψυχαγωγία των Ρεθεμνιωτών. Για την εποχή εκείνη, τέτοιες εκδηλώσεις αποτελούσαν πραγματικό γεγονός, καθώς προσέφεραν μιαν ευκαιρία συλλογικής χαράς και ανάτασης, σε μια κοινωνία που είχε ανάγκη από στιγμές φωτεινές και ελπιδοφόρες.

Στο Α΄ Μέρος παρουσιαζόταν ο εορτασμός της Άνοιξης. Κάτω από τα δροσερά πεύκα του Δημοτικού Κήπου παρήλαυναν οι ιέρειες της θεάς Άνοιξης, κρατώντας κάνιστρα γεμάτα λουλούδια, για να υποδεχθούν τη λουλουδοφορτωμένη θεά, που ερχόταν με το άρμα της, συνοδευόμενη από ολόλευκες πεταλούδες και τρισχαριτωμένα, ολοζώντανα λουλούδια. Η εικόνα αυτή, απλή και καλαίσθητη, δημιουργούσε μια ατμόσφαιρα γιορτής και αναγέννησης, που συγκινούσε μικρούς και μεγάλους, θυμίζοντας σε όλους πως η Άνοιξη δεν είναι μόνο μια εποχή, αλλά και ένα σύμβολο ελπίδας.

Στο Β΄ Μέρος το πρόγραμμα περιλάμβανε τη θαυμαστή αλληγορία του Μύθου της Περσεφόνης. Η πλούσια ελληνική φαντασία των Αρχαίων Ελλήνων εμπνεύστηκε τον μύθο αυτόν από την παρατήρηση των εναλλαγών της φύσης, που άλλοτε φυλλορροεί και νεκρώνεται (κατά τους μήνες του φθινοπώρου και του χειμώνα) και άλλοτε θάλλει με μύρια χρώματα, ομορφιές και αρώματα (την άνοιξη και το καλοκαίρι).

 Ο Πλούτωνας, ο θεός τού ερέβους και του Κάτω Κόσμου, αρπάζει την Περσεφόνη, την κόρη τής Δήμητρας, θεάς τής Γεωργίας, που παίζει χαρούμενη με τις Ωκεανίδες και την καθιστά Βασίλισσα στα σκοτεινά δώματα τού Άδη. Μαυροφορεμένη η θεά Δήμητρα, με τα μαύρα κρέπινα πέπλα της, εμφανίζεται να σέρνει θλιβερά τα βήματά της μέχρι τα πέρατα τής γης, προσπαθώντας να ξανάβρει τη χαρά που της στέρησαν. Γυρίζει από τόπο σε τόπο, σαν τρελή, φωνάζοντας την κόρη της, το χαμένο της παιδί. Φτάνει κατακουρασμένη  έξω από την Ελευσίνα, κοντά στο πηγάδι απ’ όπου παίρνουν νερό οι φιλόπονες κόρες του βασιλιά Κελεού. Την προσέχουν και χωρίς να γνωρίζουν ότι είναι η θεά Δήμητρα, την παρηγορούν και της προσφέρουν φιλοξενία στου πατέρα τους το παλάτι.

Ο μητρικός πόνος για τη χαμένη κόρη ξεσπά εναντίον των ανθρώπων^. η γη παύει να γεννά καρπούς, τα πάντα ερημώνονται παντελώς. Ο Ζεύς στέλνει από τον Όλυμπο τον Ερμή στον Άδη, με συνοδούς τις Αύρες, καθώς και ένα ολόλευκο αέρινο κύμα, με τη ρητή διαταγή να επιστρέψει ο Πλούτων την Περσεφόνη στην οδυρομένη μητέρα της. Ο Πλούτων την επιστρέφει και οι αύρες, τώρα, σιγοτραγουδούν και χαϊδεύουν τη Μητέρα γη, που μυριοπλούμιστη και χαμογελαστή υποδέχεται την Περσεφόνη και γιορτάζει τον θρίαμβο τής ζωής, την Άνοιξη. Η επανένωση μητέρας και κόρης αποτελούσε πάντοτε το συγκινητικότερο σημείο της παράστασης.

Ένας ύμνος ακούγεται, ενώ ο Ερμής παραδίδει στη λουλουδοφορτωμένη Δήμητρα την ανθοστόλιστη θυγατέρα της. Τη στιγμή αυτήν, οι ιέρειες της θεάς Άνοιξης χορεύουν χαρούμενες και υπηρετούν τη θεά και την Περσεφόνη, προσφέροντας σε αυτές αναίμακτη ευχαριστήρια θυσία και υμνώντας, στη συνέχεια, τον ζωοδότη, του πράσινου και των λουλουδιών, Ήλιο μέσα σε μελωδικά κύματα. Όλα αναπαρίστανται με τρόπο ιδιότυπο, αληθινά αριστουργηματικό, που άφηνε στους θεατές μιαν αίσθηση πληρότητας και συμμετοχής σε κάτι βαθύτερο.

 

Για την ιστορία, αναφέρουμε τους συντελεστές τής αναπαράστασης αυτής στα πρώτα ανθεστήρια (1937), που ήταν οι εξής- γνωστοί και σήμερα οι περισσότεροι- Ρεθεμνιώτες και Ρεθεμνιώτισσες:

Ιέρειες: Ελευθερία Κανάρη, Αδριανή Κούνουπα

Μουσική υπόκρουση: Χρυσούλα Δαφνομήλη, Μ. Τζωρτζάκης, Δημήτριος Δαφέρμος, (;)  Μανιατάκης

Ο Μάης: Φωτάκης, Μεσθεναίος (ο γνωστός στρατολόγος και αθλητικός παράγων της πόλης μας) με το άνθινο άρμα και τις χαριτωμένες πεταλουδίτσες (Ελένη Σαουνάτσου, Εύα Σφηνιά, Σακέ Βαρτανιάν)

Ο χορός των λουλουδιών: Ιωάννα Στραπατσάκη, Μαρία Σηφάκη, στολισμένες με ωραιόχρωμα λογιών- λογιών λουλούδια. 

Κορυφαίες ιέρειες: Ανδριανή Κούνουπα- Ελευθερία Κανάρη.

Άνοιξη: Χρύσα Ν. Αθανασιάδου

Οδηγοί στις πεταλούδες: Ελένη Σαουνάτσου, Αρκουλή- Σακέ Βαρτανιάν.

Πρόκειται για εορτές ποιότητας και έντονου συμβολισμού, που άφησαν εποχή στο παλιό προπολεμικό Ρέθυμνο· εορτές που, σε μια εποχή σαν τη δική μας, ίσως να μην είχαν τίποτε να πουν, αλλά τότε μπόρεσαν να ενώσουν μιαν ολόκληρη κοινωνία γύρω από την ομορφιά, την παράδοση και την ανάγκη για συλλογική ανάταση.

---

[1] Μια Φιλανθρωπική Εορτή, «Τα Ανθεστήρια, Δημιούργημα τού Συλλόγου Κυριών», Κρητική Επιθεώρησις, 11-5- 1937.