«Εις τιμήν και μνήμην» *** Πρωτοπρεσβύτερος π. Ιωάννης Εμμ. Πίτερης * 1924- 2006

 

«Εις τιμήν και μνήμην»

Πρωτοπρεσβύτερος π. Ιωάννης Εμμ. Πίτερης

1924- 2006

[ΓΡΑΦΟΤΕΧΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε.Ε., Ρέθυμνο 2026, σχ. 8^ο (24 Χ 17), σσ. 250]

 

 ΚΩΣΤΗΣ  ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

          www.ret-anadromes.blogspot.com

 

Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο «Εις τιμήν και μνήμην», αφιερωμένο στον αείμνηστο πρωτοπρεσβύτερο παπα-Γιάννη Πίτερη (1924–2006), που επιμελήθηκε ο κ. Ιωάννης Εμμ. Κανιολάκης, συνταξιούχος θεολόγος καθηγητής και τέως διευθυντής του 3ου Γυμνασίου Ρεθύμνου. Πρόκειται για μια έκδοση μνημονικού και τεκμηριωτικού χαρακτήρα, η οποία φιλοδοξεί να διασώσει, να ανασυνθέσει και να αναδείξει την προσωπικότητα και το πολυσχιδές έργο ενός σημαντικού κληρικού της τοπικής μας Εκκλησίας.

Ο επιμελητής της έκδοσης, αξιοποιώντας με μεθοδικότητα τόσο το πλούσιο και πολύτιμο αρχειακό υλικό του π. Ιωάννη —το οποίο η οικογένειά του διατηρεί με υποδειγματική φροντίδα— όσο και προφορικές και γραπτές μαρτυρίες προσώπων που τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του, κατόρθωσε να συντάξει ένα εκτενές, τεκμηριωμένο και ερμηνευτικά γόνιμο βιογραφικό σημείωμα. Παράλληλα, αναδεικνύεται με σαφήνεια το εύρος και η σημασία της δράσης του, τόσο στον τομέα της ανέγερσης και αποκατάστασης ιερών ναών και της ανάδειξης προσκυνημάτων της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, όσο και —κυρίως— στη θεμελίωση και ανάπτυξη ενός υποδειγματικού κοινωνικού και φιλανθρωπικού έργου, της Παιδικής Στέγης «Ο Άγιος Νικόλαος» (1962), ενός θεσμού ιδιαίτερης κοινωνικής και παιδαγωγικής σημασίας, ο οποίος, κατά τις πρώτες δεκαετίες λειτουργίας του, έφθασε να φιλοξενεί έως και τριακόσια πενήντα αγόρια και κορίτσια, καθώς και στη μετέπειτα οργάνωση και λειτουργία των συσσιτίων της Ενορίας Αγίου Κωνσταντίνου, τα οποία αποτέλεσαν ουσιαστικό στήριγμα για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Τα αρχικά κεφάλαια του τόμου αφιερώνονται στην κοινωνική και φιλανθρωπική δραστηριότητα του παπα-Γιάννη, ενώ στα επόμενα περιλαμβάνεται αντιπροσωπευτική επιλογή κηρυγμάτων, μελετημάτων και λοιπών κειμένων του, ιστορικού, αγιολογικού και εορτολογικού περιεχομένου, καθώς και επιστολές και ποιητικές συνθέσεις, αντλημένες από το προσωπικό του αρχείο. Η έκδοση ολοκληρώνεται με καταλογογράφηση των συγγραφικών του έργων και με πλούσιο φωτογραφικό υλικό, το οποίο λειτουργεί συμπληρωματικά και εικονογραφικά ως προς την αφήγηση της ζωής και της δράσης του.

Τον τόμο προλογίζουν ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ. Ευγένιος και ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Πρόδρομος, γεγονός που προσδίδει επιπλέον κύρος στην έκδοση, η οποία πραγματοποιήθηκε με τη μέριμνα και τη φροντίδα της οικογένειας του τιμωμένου ιερέως.

Πέρα όμως από τη δημόσια προσφορά και την αναγνώριση που αποτυπώνεται στον παρουσιαζόμενο τόμο, αισθάνομαι την ανάγκη να καταθέσω και μια βιωματική μαρτυρία^. την προσωπική μου γνωριμία με τον παπα-Γιάννη, η οποία μού επέτρεψε να βιώσω εκ του σύνεγγυς τη σπάνια φιλοδωρία, τη γενναιοδωρία και το πνεύμα ανιδιοτελούς προσφοράς που τον χαρακτήριζαν. Η γνωριμία αυτή ανάγεται στην περίοδο κατά την οποία, σε συνεργασία με τους μαθητές μου, εκπονούσαμε το πρώτο μου βιβλίο με τίτλο «Ο λόφος του Τιμίου Σταυρού της πόλης μας» (Ρέθυμνο 1994). Ιδιαίτερη εντύπωση μου προκάλεσε τότε η αβίαστη προθυμία του να συμβάλει καθοριστικά τόσο με τον προφορικό του λόγο όσο και με προσωπικές ξεναγήσεις στα προσκυνήματα και τα εκκλησιαστικά οικοδομήματα του λόφου, αναδεικνύοντας έμπρακτα τη βαθιά γνώση και την αγάπη του για την τοπική εκκλησιαστική ιστορία.

Σε μεταγενέστερο χρόνο, μου δόθηκε η δυνατότητα να επανέλθω στο πρόσωπο και το έργο του μέσω εισήγησής μου, η οποία στηρίχθηκε αποκλειστικά σε ιδιόχειρο χειρόγραφο δέκα σελίδων με τον τίτλο «Αναμνήσεις». Το χειρόγραφο αυτό μού εμπιστεύθηκε η αείμνηστη Μαρία Τσιριμονάκη, πρόσωπο με το οποίο με συνέδεε σχέση αμοιβαίας εκτίμησης και φιλίας, προτρέποντάς με να το αξιοποιήσω κατά την κρίση μου. Στο εν λόγω χειρόγραφο η συγγραφέας, άνθρωπος της προσφοράς και της ενσυνείδητης χριστιανικής σεμνότητας, αυτοβιογραφείται με τρόπο έμμεσο και διακριτικό, ανασυνθέτοντας την πορεία της μέσα από τη συνεργασία της με δύο στενές φίλες και συνοδοιπόρους στον σωματειακό και κοινωνικό στίβο, την Κατίνα Χαλκιαδάκη-Βιγδίνη και τη Φανή Παπαδουράκη, στις οποίες και αφιερώνει το κείμενό της.

Στο πλαίσιο αυτών των αναμνήσεων, ιδιαίτερη θέση κατέχει η αναφορά της στον παπα-Γιάννη Πίτερη και στο κορυφαίο κοινωνικό του εγχείρημα, τη δημιουργία της Παιδικής Στέγης, το οποίο εντάσσεται οργανικά στο ευρύτερο κοινωνικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο της δεκαετίας του 1970, όταν η απουσία Γυμνασίων στην ύπαιθρο καθιστούσε επιτακτική τη μετακίνηση ανήλικων μαθητών στο αστικό κέντρο του Ρεθύμνου, υπό συνθήκες συχνά ιδιαίτερα δυσχερείς. Οι γονείς τούς εξασφάλιζαν πρόχειρη στέγη, είτε σε ατομικό δωμάτιο είτε σε συνθήκες συγκατοίκησης με άλλα παιδιά, ενώ η καθημερινή μέριμνα για τη διατροφή τους αποτυπωνόταν στο βουργιάλι με το φαγητό, το οποίο μεταφερόταν αδιάκοπα από και προς το πατρικό σπίτι.

Και η αείμνηστη Μαρία Τσιριμονάκη συνεχίζει στις «Αναμνήσεις» της: Μπροστά σε αυτήν την κατάσταση ένας χαρισματικός ιερέας, ο πατήρ Ι ω ά ν ν η ς  Π ί τ ε ρ η ς, της περιοχής του Αγίου Νικολάου, θεώρησε χρέος του να βοηθήσει αυτά τα παιδιά. Χωρίς οικονομικά μέσα, ίδρυσε την «Παιδική Στέγη», νοικιάζοντας 2-3 σπίτια: ένα για τα κορίτσια και δύο για τα αγόρια που ήσαν περισσότερα.

Η κ. Β ι ρ γ ι ν ί α  Τ σ ο υ δ ε ρ ο ύ  συγκινημένη από τον αγώνα τού π. Ιωάννη τού συνέστησε να απευθυνθεί στη «ΧΕΝ Ελλάδος», που είχε μια μακρά πείρα οργάνωσης οικοτροφείων. Απαντώντας στην αίτησή του η «ΧΕΝ Ελλάδος» έστειλε ένα κλιμάκιο να πραγματοποιήσει επιτόπια έρευνα, για να διαπιστώσει αν, όντως, έτσι είχαν τα πράγματα. Επί κεφαλής αυτού του κλιμακίου ήταν μια πεπειραμένη κοινωνική λειτουργός, η Έλλη Παπαθεοφίλου.

Και συνεχίζουμε τις πληροφορίες της αείμνηστης Μαρίας Τσιριμονάκη για λόγους ιστορικούς. Η έκθεση του κλιμακίου ήταν θετική: Ένας, όμως, όρος, απαράβατος για την ΧΕΝ, ήταν να δημιουργηθεί μια τοπική ομάδα- μια ΧΕΝ Ρεθύμνης- που να παρακολουθεί και να στηρίζει το έργο, τόσο στη φάση ανέγερσης της στέγης, όσο και στην ανάληψη της ευθύνης για την εύρυθμη λειτουργία του Οικοτροφείου.

Ο χώρος στον οποίο υπολόγιζαν να κτισθεί το πρώτο Οικοτροφείο Θηλέων ήταν, τότε, ένας τεράστιος βράχος εικοσιπέντε στρεμμάτων, ιδιοκτησίας των Γιαννούλη- Γαβαλά. Από αυτά δωδεκάμισι (12^1/2) στρέμματα αγόρασε η ΧΕΝ Ελλάδος, με δάνειο εικοσαετούς εξοφλήσεως, το οποίον και εξόφλησε. Τα άλλα δωδεκάμισι στρέμματα απέκτησε η «Παιδική Στέγη», με χρήματα που κατέβαλε ο αείμνηστος Γ ε ώ ρ γ ι ο ς  Β ο γ ι α τ ζ ά κ η ς, πατέρας της κ. Φαλής Βογιατζάκη, και άλλοι που γνωρίζει μόνο η κ. Βιργινία Τσουδερού, «κινητήριος μοχλός» σε όλη αυτήν την προσπάθεια.

Με τον ερχομό του μακαριστού Τ ί τ ο υ  Σ υ λ λ ι γ α ρ δ ά κ η,  ως Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, το μερίδιο της ενορίας Αγίου Νικολάου («Παιδική Στέγη») μεταβιβάσθηκε στη Μητρόπολη και οικοδομήθηκε το Επισκοπείο. Η ΧΕΝ, πάλι, Ελλάδος εξακολούθησε να λειτουργεί το «Κέντρο Νεότητος», ως οικοτροφείο κοριτσιών. Όλα αυτά τα χρόνια η Φανή Παπαδουράκη κράτησε στους ώμους της όλο το βάρος της λειτουργίας του.

(Απόσπασμα από την εισήγηση του Κ. Η. Παπαδάκη: Μαρίας Τσιριμονάκη Αναμνήσεις, στην «Εκδήλωση Μνήμης» που έγινε από το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης και τον Σύλλογο Κατοίκων Παλιάς Πόλης).